Επιστημονικός σκεπτικισμός, πολιτική στράτευση και εγκληματολογία

Πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε ο συλλογικός τιμητικός τόμος για τον ομότιμο καθηγητή και προσωπικό φίλο Γ. Πανούση με τίτλο «Περίβλεπτον Αλεξίφωτον». Μέσα στις 1.250 σελίδες και τις δεκάδες συνεισφορές παλιών και νέων συναδέλφων καταγράφεται η πορεία μιας επιστήμης, της εγκληματολογίας, που αν και δεν έχει βοηθηθεί από την εκάστοτε πολιτεία και τη διαστρεβλωμένη μιντιακή της εικόνα, εντούτοις διατηρεί μια αξιοπρόσεκτη έλξη σε νέους επιστήμονες.

Σε αυτούς ακριβώς θέλω να απευθυνθώ με το παρόν. Πόσο τους έχουμε ανάγκη και ποιος είναι ο δύσκολος δρόμος της κοινωνικής «αρετής» της εγκληματολογίας. Ενας δρόμος σαφέστατα εφαρμοσμένος, άρα πολιτικής στράτευσης με βασική προϋπόθεση τον επιστημονικό σκεπτικισμό.

Ο επιστημονικός σκεπτικισμός δεν ευχαριστεί την πολιτική και διοικητική ελίτ, η οποία και καθορίζει την απονομή του κύρους αλλά και την υλική επιβράβευση των ερευνητών-διανοουμένων. Η πραγματική διανόηση είναι επιστημονικά συνεπής, ειλικρινής και πρέπει να χαρακτηρίζεται από τα εξής:

1. Αμφισβήτηση στα κυρίαρχα επιστημονικά παραδείγματα, εννοιολογικές κατηγορίες και μεθόδους έρευνας, και όχι ακολουθούμε ό,τι είναι «της μόδας».
2. Αναγνώριση των μεγάλων «εχθρών» και επίθεση για την αποδόμησή τους. Τέτοιοι είναι ο άκρατος θετικισμός, ο ντετερμινισμός, η πραγματοποίηση, η δήθεν «ουδετερότητα» της επιστήμης και η άρνηση της πολιτικής στην επιστήμη (π.χ. όταν ένας καθηγητής λέει στο μάθημά του: «εδώ δεν κάνουμε πολιτική»).
3. Διεκδίκηση μιας νέας δομής η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί από τους αντιπάλους ως ρομαντική, ουτοπική και πολιτικά ανεύθυνη, αλλά στην ουσία η ιστορία έχει δείξει ότι όχι μόνο είναι επιθυμητή αλλά και δυνατή.

Η ενδέκατη θέση για τον Φόιερμπαχ έγινε μπλουζάκι και όλοι ξεχνάνε τις δέκα προηγούμενες. Ναι, το ζήτημα είναι να αλλάξεις τον κόσμο, αλλά αυτό προϋποθέτει, όπως έλεγε και ο ίδιος ο Κάρολος, να δώσουμε το σωστό περιεχόμενο στη φιλοσοφία, να τη μεταβάλουμε σε επαναστατική θεωρία. Τότε η θεωρία γίνεται κινητήρια δύναμη της Ιστορίας, όταν μεταβληθεί σε οδηγό για την επαναστατική πράξη.

Η πολιτική στράτευση μόνο όταν συνδυάζεται με τον επιστημονικό σκεπτικισμό στον χώρο της ακαδημίας μπορεί να είναι αληθής, ειλικρινής και μόνο τότε επιβραβεύεται κοινωνικά. Η ηθική και η πολιτική θέση θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη και στον επιστημονικό χώρο, η δέσμευση ότι θα συμβάλεις στην επαναδιατύπωση της επιστημονικής και της πολιτικής ατζέντας προς όφελος των λαϊκών αναγκών.

Βέβαια, θα πρέπει να ξέρεις ότι μια τέτοια θέση πιθανόν θα τιμωρηθεί από το κατεστημένο, τόσο το ακαδημαϊκό όσο και από την εξουσία. Στη συλλογική μνήμη των κριτικών κοινωνικών επιστημόνων που ασχολούνται με το εγκληματικό φαινόμενο έχει μείνει η δολοφονία δύο Αμερικανών συναδέλφων στο Ελ Σαλβαδόρ, που μελετούσαν την κοινωνική αδικία της χούντας. Τους συνέθλιψαν τον εγκέφαλο και τα εργαλεία της δουλειάς τους, κομπιούτερ και γραφομηχανές, γιατί αυτά θεώρησαν επικίνδυνα. Η εναλλακτική όμως είναι χειρότερη. Να είσαι ψεύτικος, και όσο και αν προσπαθείς να το κρύβεις, στο τέλος να αποκαλυφθεί.

* καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, περιφερειακός σύμβουλος Β. Αιγαίου