Η κάθετη γεωγραφία της Κυψέλης

Παλιότερα, σπάνια θα έλεγες σε κάποιον φίλο να βγείτε στην Κυψέλη και θα σε έπαιρνε στα σοβαρά. Σήμερα σε παίρνουν απλά για να σε ενημερώσουν πως θα είναι εκεί και αν θες πέρνα. Τη δεκαετία του 90 και του 2000 η Κυψέλη βίωνε το πλαστικό της όνειρο. Η Φωκίωνος ήταν γεμάτη με αυτά τα υβριδικά μαγαζιά -λίγο μπαρ και λίγο καφετέρια, λίγο μπουζούκι και λίγο μπιτάκι. Καγκουριά, μηχανάκι με τρύπια εξάτμιση και μια ξένοιαστη μεσαία τάξη να βάζει τα δυνατά της ώστε να διασκεδάσει όσο πιο έντονα μπορούσε. Τις μέρες της κρίσης η Φωκίωνος ερήμωσε. Τα μαγαζιά έκλειναν το ένα μετά το άλλο δίνοντας τη θέση τους στα άδεια στοιχειωμένα κελύφη. Οι προσόψεις τους ξεχνιόνταν μέσα στη σκόνη, τη νύχτα το σκοτάδι ήταν ακόμα πιο βαρύ μια και δεν υπήρχαν ταμπέλες να το φωτίσουν. Το Πεδίο του Αρεως πέρναγε στην απαξίωση και στη λήθη από ανάπλαση σε ανάπλαση. Κανείς δεν προλάβαινε να συνηθίσει την έκτασή του αφού μια νέα ανάπλαση (ή κάτι τέτοιο) θα το ξανασφράγιζε. Η πλατεία Αγίου Γεωργίου ήταν ένα καλά κρυμμένο μυστικό μέχρι πρόσφατα, στη διάθεση κυρίως των παιδιών της γειτονιάς και των ντόπιων ηλικιωμένων. Μόνο οι ηθοποιοί από τα θέατρα της γειτονιάς τη γνώριζαν και την επισκέπτονταν στην ανωνυμία του ημίφωτος.

Και να που η περιοχή ξαφνικά άλλαξε. Ηταν η σειρά της Κυψέλης μετά το Κουκάκι, τα Πετράλωνα και εσχάτως το Παγκράτι. Η άνοδος των ενοικίων στο κέντρο, η επέλαση του Airbnb, η διάλυση της γειτονιάς των Εξαρχείων με την αρωγή της αστυνομίας σε συνδυασμό με τα –μέχρι πρόσφατα- σχετικά χαμηλά ενοίκια της Κυψέλης, συνέβαλαν στο να της δώσουν ένα νέο πρόσωπο. Φέτος διάβασα τουλάχιστον δύο αφιερώματα σε ξένα περιοδικά που την περιλαμβάνον ως ένα «must» προορισμό για οποιονδήποτε επισκέπτεται την πόλη. Και ναι το μείγμα της έχει όντως ενδιαφέρον –για όποιον τουλάχιστον μπορεί να το διακρίνει.

Πολυπολιτισμική γειτονιά ήδη από το ’90 όταν στέγασε το πρώτο κύμα μεταναστών. Σταθερά γειτονιά καλλιτεχνών χωρίς όμως την αίγλη της πολιτικής και πολιτισμικής πρωτοπορίας και των μαζικών διαδικασιών όπως τα Εξάρχεια. Αστική γειτονιά, παραδοσιακά συντηρητική με έναν ιστό που μάλλον άντεξε στην κρίση. Οι φοιτητές, οι καλλιτέχνες, οι ξένοι μόνιμοι επισκέπτες από την Ευρώπη και οι πρόσφυγες συμβάλλουν στη δημιουργία του πιο ενδιαφέροντος χωνευτηρίου των τελευταίων αθηναϊκών χρόνων. Η Φωκίωνος απέκτησε αξιοπρεπή μπαρ και 2 (!) βιβλιοπωλεία, το Πεδίο του Αρεως θυμίζει τις παλιές εποχές όπου ο δημόσιος χώρος λειτουργούσε όντως ως αγαθό. Και η πλατεία Αγίου Γεωργίου πνίγεται κάθε βράδυ στον κόσμο.

Η Κυψέλη είναι μια κάθετη γειτονιά που ορίζεται από τις οριζόντιες αυτές εκτάσεις. Γεμάτη ανηφόρες (που δεν γίνονται ποτέ κατηφόρες), σκαρφαλώνει τους παράπλευρους λόφους σαν να αναζητεί να απομακρυνθεί από την υπόλοιπη Αθήνα. Εδώ έχεις την αίσθηση πως διαρκώς σκαρφαλώνεις, μια αίσθηση που γίνεται ακόμα πιο έντονη από τα κάθετα σπίτια, τις απότομες πολυκατοικίες στην πρωτεύουσα της αντιπαροχής. Εδώ το οριζόντιο είναι το δημόσιο (οι δημόσιοι χώροι) και το κάθετο το ιδιωτικό (οι πολυκατοικίες). Οι δυο αυτές γεωγραφίες ορίζουν την ταυτότητα της σημερινής περιοχής. Και ενώ ο οριζόντιος άξονας είναι ορατός από όλους είναι λίγοι αυτοί που θα δουν τον κάθετο άξονα της Κυψέλης.

Οι πολυκατοικίες ορίζονται ακριβώς από το γεγονός πως είναι χτισμένες σε ανηφόρα. Εδώ «η ευτυχία είναι ζήτημα ύψους». Μια και μόνο πολυκατοικία μοιάζει αρκετή για να περιγράψει την ταξική διαστρωμάτωση της πόλης. Στα υπόγεια και τα ημιυπόγεια κατά κύριο λόγο ζουν μετανάστες. Με τα παράθυρα πολύ συχνά ανοιχτά -το έξω να δίνει χώρο στην περιορισμένη μέσα έκταση- ξένες γλώσσες και ξένες μυρωδιές, ζωντάνια και νέοι δεσμοί μιας παράλληλης κοινωνίας που σταδιακά προσπαθεί να επικοινωνήσει και να ενσωματωθεί. Στους από πάνω ορόφους ζουν οι παλιοί Κυψελιώτες. Συνήθως γερασμένοι, συχνά σκυθρωποί και εσωστρεφείς. Οσοι έφυγαν κυνηγώντας το όνειρο του προαστίου νοίκιασαν τα σπίτια τους σε φοιτητές, εξόριστους του κέντρου και νέες οικογένειες. Τέλος υπάρχουν οι πάνω όροφοι. Αυτοί που αγναντεύουν την Αθήνα ολόκληρη και το βλέμμα τους φτάνει μέχρι τη θάλασσα. Εδώ οι άνθρωποι είναι ευκατάστατοι. Σκαρφαλωμένοι στον σβέρκο όλων των άλλων ζούνε από την αρχή την κοινωνική τους άνοδο κάθε φορά που καλούνε το ασανσέρ.

Αν και ανομοιογενές το νέο αυτό μείγμα δείχνει προς τη συνύπαρξη. Παλαιότερα πίστευα πως η Κυψέλη ήταν κάθετη γιατί θυμίζει πτώση. Σήμερα πιστεύω πως σταδιακά μοιάζει με ανάταση.

? tsalapatis.blogspot.com