Η Ελλάδα σε μια θάλασσα συμβόλων

O Κωνσταντίνος Ξενάκης αγαπούσε τον Πόρο. Πολλά χρόνια έκανε διακοπές στο ίδιο ξενοδοχείο στην παραλία του Νεώριου. Εκεί, πέρυσι το καλοκαίρι, σχεδίασαν με την Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη την έκθεση «Ελλάδα, Κώδικες Γραφής» που εγκαινιάζεται (με υγειονομικά μέτρα και αποστάσεις) το ερχόμενο Σάββατο στο Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού, στο πλαίσιο της ετήσιας, πολυετούς, συνεργασίας μεταξύ της Εφορίας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και της γκαλερί Citronne.

O χώρος του μικρού, λιτού μουσείου είναι ιδανικός για να φιλοξενήσει τα έργα της περιοδικής έκθεσης του διεθνούς, σύγχρονου καλλιτέχνη που έφυγε από τη ζωή πριν από δεκαπέντε ημέρες (Κάιρο 28.12.1931 – Αθήνα 5.6. 2020).

Εφτά έργα του κολάζ, χάρτες και βιβλία-αντικείμενα συνομιλούν με τα αρχαία εκθέματα. Ο Ξενάκης εξάλλου εμπνεύστηκε από τα σύμβολα του αρχαίου κόσμου της Αιγύπτου και της Ελλάδας, τα οποία ενσωμάτωσε στις δημιουργίες του μαζί με στοιχεία της σύγχρονης πραγματικότητας.

«Επέλεξε ο ίδιος τα έργα, με γνώμονα και κριτήριο τη συνύπαρξή τους με τον μνημειακό πλούτο του Μουσείου. Τον ενέπνευσαν η βαθιά του παιδεία, η γνώση και η επαφή του με τους αρχαίους πολιτισμούς και οι ανοιχτοί του ορίζοντες. Δυστυχώς δεν θα είναι μαζί μας. Η απώλειά του μας λύπησε όλους βαθύτατα. Του χρωστούμε αναγνώριση, τιμή και ευγνωμοσύνη», λέει στην «Εφ.Συν.» η Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, δρ Ιστορίας της Τέχνης και ιδιοκτήτρια της Citronne.

Το έργο «La mer Grecque» (2013) είναι το πρώτο που αντικρίζει ο επισκέπτης μπαίνοντας στο Αρχαιολογικό Μουσείο. «Στον χάρτη του 2013, μια κόκκινη Ελλάδα επιπλέει αγχωτικά σε μια θάλασσα συμβόλων. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η γλώσσα, ως κώδικας και γραφή στην καρδιά του έργου. Το χαρτογραφημένο Αιγαίο με τους θαλάσσιους δρόμους του παρουσιάζεται ως “μωσαϊκό ναυαγίων”. Ο Κωνσταντίνος Ξενάκης, καλλιτέχνης της Διασποράς, καταθέτει μια δραματική ιδεολογική κριτική στο υπάρχον πολιτικο-κοινωνικό σύστημα, προβάλλοντας την ταυτότητα του Αιγαίου: μια ελληνική θάλασσα η οποία λειτουργεί αφ’ ενός ως διαπολιτισμική κοιτίδα και αφ’ ετέρου ως εστία της ελληνικής Τραγωδίας», εξηγεί η ιστορικός Τέχνης.

Η πρώτη συνεργασία τους έγινε το 2014 στο Παρίσι όταν τα έργα του Ξενάκη στήθηκαν πάνω από τα κεφάλια των τροϊκανών, την εποχή των μνημονίων. «Δεν ήταν μια αμιγώς καλλιτεχνική εκδήλωση, αλλά μια ενεργός πολιτική παρέμβαση στην προβληματική του ΟΟΣΑ. Με την εισήγηση και τη βοήθεια του καθηγητή Γιώργου Πρεβελάκη (και τότε μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας), στο ιστορικό κτίριο της ελληνικής Αντιπροσωπείας στο Παρίσι, η γκαλερί Citronne επιμελήθηκε και παρουσίασε μια ενότητα έργων του Ξενάκη, ως παρέμβαση στην επίκαιρη συζήτηση του Διεθνούς Οργανισμού γύρω από την “resilience” – την ανθεκτικότητα των κοινωνιών», θυμάται η Τατιάνα Σπινάρη. «Ηταν αξέχαστη η εμπειρία που ζήσαμε.

Ολη η εργασία, ακόμη και η χειρωνακτική, έγινε από εμάς, με προεξάρχοντα τον 83χρονο τότε καλλιτέχνη ο οποίος δεν δίσταζε να ανεβοκατεβαίνει σκάλες και να κρεμάει μόνος τους πίνακες. Επρόκειτο για μια σειρά από χάρτες και σχέδια, “εικόνες” της Ελλάδας και της Ευρώπης, υπό τον προφητικό τίτλο “No Way Out”, όπου αναδεικνύονταν οι κίνδυνοι και τα αδιέξοδα της πολιτικής και κοινωνικής ευρωπαϊκής πραγματικότητας.

Η εκδήλωση, μη προσβάσιμη στο ευρύ κοινό, είχε αποκλειστικούς αποδέκτες τη Γραμματεία, τους πρέσβεις και τα στελέχη του Οργανισμού. Αφησε ισχυρές εντυπώσεις, ως πρωτοποριακή εικαστική συνδρομή στις εργασίες του ΟΟΣΑ. Προκάλεσε δημοσιεύσεις σε μια ειδική μερίδα του γαλλικού Τύπου, ενέπνευσε συνέδρια και διαλέξεις στον χώρο της Μόνιμης Αντιπροσωπείας. Τέλος, last but not least, οι αναρτημένοι πίνακες περιέβαλαν και πλαισίωσαν όλες τις κοινές συνεδριάσεις στο Παρίσι, ανάμεσα στην τρόικα και τα κυβερνητικά στελέχη, την εποχή των Μνημονίων».

Το καλοκαίρι του ίδιου έτους η Citronne παρουσίασε τα έργα του Ξενάκη στον Πόρο, «ώστε να γίνουν γνωστά και στο ευρύτερο κοινό», όπως λέει η ίδια, που επιμελήθηκε, μαζί με την αρχαιολόγο Μαρία Γιαννοπούλου, την καινούργια έκθεση-φόρο τιμής στο έργο και στην προσφορά του καλλιτέχνη. (Διάρκεια: Σάββατο 27 Ιουνίου έως 4 Οκτωβρίου).

«ΤOPOS» του Νίκου Μάρκου

Το ίδιο βράδυ στην γκαλερί Citronne στον Πόρο εγκαινιάζεται η έκθεση φωτογραφίας «ΤOPOS» του Νίκου Μάρκου, σε συνέχεια και σε διάλογο με την ατομική του έκθεση «Inner Space», που φιλοξενείται (έως 27/6) στον χώρο της γκαλερί στην Αθήνα (Πατριάρχου Ιωακείμ 19). Ο δραστήριος φωτογράφος (δεκαπέντε ατομικές εκθέσεις και περισσότερες από 60 συμμετοχές σε ομαδικές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό) επιλέγει χώρους τους οποίους ορίζει ως προσωπικό Τόπο.

Εικαστικά άψογες εικόνες, όπως το ημιβυθισμένο σκάφος στη θάλασσα της Ελευσίνας, αναδεικνύουν τα απομεινάρια του ανθρώπου στη φύση και στο περιβάλλον τα οποία πλήττει με την επίμονη καταστροφική του μανία.

Η ανθρώπινη παρουσία απουσιάζει ή υπαινίσσεται, ωστόσο το αρνητικό της αποτύπωμα αποκαλύπτεται στις φωτογραφίες από τη ρύπανση, την εγκατάλειψη ή την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του χώρου είτε αφορά την Αθήνα είτε την ύπαιθρο. (Διάρκεια: Σάββατο 27 Ιουνίου έως 13 Σεπτεμβρίου).