Παρά το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός δεν βλέπει «πρόβλημα με τους όρους διάθεσης» των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, η απόφαση του Συμβουλίου περιγράφει με σαφήνεια την περίπλοκη διαδικασία που τελεί μεν υπό την πολιτική εποπτεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και όχι ενός εκτός Συνθηκών της Ε.Ε. διακυβερνητικού οργάνου, όπως ο ESM ή ο EFSF των ελληνικών μνημονίων, αλλά μπορεί ανά πάσα στιγμή να εξελιχθεί σε πρόβλημα και να μπλοκάρει τα κονδύλια. Ακόμη και με την αντίρρηση μόνο ενός κράτους-μέλους.
Η διαδικασία είναι η εξής:
■ Τα κράτη-μέλη καταρτίζουν «εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας», με συγκεκριμένους μεταρρυθμιστικούς και επενδυτικούς στόχους για τη διετία 2021-2022. Τα σχέδια θα επανεξεταστούν και θα προσαρμοστούν το 2022, με βάση την τελική κατανομή των κονδυλίων για το 2023. Θεωρητικώς, με βάση τις κυβερνητικές εξαγγελίες, το ελληνικό σχέδιο αποτελεί μέρος του αναπτυξιακού σχεδίου της Επιτροπής Πισσαρίδη.
■ Δύο μήνες από την υποβολή τους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί κάθε εθνικό «σχέδιο ανάκαμψης» και τη συμμόρφωσή του με τις ανά χώρα συστάσεις και τα γενικά κριτήρια (ενίσχυση ανάπτυξης, νέες θέσεις εργασίας, πράσινη και ψηφιακή μετάβαση κ.ά.)
■ Για να «περάσουν» τα σχέδια πρέπει να εξασφαλίζουν υψηλή βαθμολογία. Στη συνέχεια, η θετική εισήγηση της Επιτροπής εγκρίνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με τη συνήθη πλειοψηφία (55% των κρατών -ήτοι 15 από τα 27- και το 65% των πληθυσμών) σε τέσσερις εβδομάδες.
■ Οι αιτήσεις εκταμίευσης από το Ταμείο Ανάκαμψης εγκρίνονται υπό τον όρο της ικανοποιητικής εκπλήρωσης των οροσήμων και των στόχων κάθε εθνικού σχεδίου. Για την έγκριση των αιτήσεων η Επιτροπή ζητάει τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής, συμβουλευτικού οργάνου που αποτελείται από ανώτατα στελέχη των κρατών, των εθνικών κεντρικών τραπεζών, της ΕΚΤ και της Ευρ. Επιτροπής. Η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή αποφασίζει με συναίνεση. Ωστόσο, εάν ένα ή περισσότερα κράτη έχουν αντίρρηση για το αν πράγματι έχουν εκπληρωθεί οι δεσμεύσεις κάθε κράτους, παραπέμπει το θέμα στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
■ Οταν οι όροι κάθε εθνικού «μνημονίου» αξιολογείται ότι εκπληρούνται, η Ευρ. Επιτροπή αποφασίζει την έγκριση των πληρωμών. Αν όμως ένα εθνικό σχέδιο και το αντίστοιχο αίτημα πληρωμής παραπεμφθεί στο Συμβούλιο λόγω διαφωνιών τουλάχιστον έστω και ενός κράτους-μέλους, το Συμβούλιο καταλήγει σε απόφαση το αργότερο σε τρεις μήνες.
Με λίγα λόγια, τα «μνημόνια» του Ταμείου Ανάκαμψης έχουν κι αυτά τις δεσμεύσεις τους, τις αξιολογήσεις τους και κυρίως το ρίσκο να μπλοκαριστούν από οποιαδήποτε χώρα. Το λιγότερο που μπορεί να πάθει μια χώρα είναι μια καθυστέρηση αρκετών μηνών στην εκταμίευση, το περισσότερο να πέσει σε έναν πολύ αρνητικό εις βάρος της συσχετισμό στο Συμβούλιο που θα καταλήξει σε μια «πολιτική» απόφαση. Η ομάδα των «φειδωλών» χωρών, τις περισσότερες από τις οποίες τις βρήκε πολλές φορές μπροστά της την προηγούμενη δεκαετία η Ελλάδα, ήξερε πολύ καλά τι απαιτούσε στη μαραθώνια διαπραγμάτευση.
