Χρειάστηκε να γίνει αυτό το τρομερό κακό στο λιμάνι της Βηρυτού, για να θυμηθεί η διπρόσωπη Ευρώπη και γενικώς η Δύση την τραγική κατάσταση, στην οποία βρίσκεται ο Λίβανος εδώ και πολλούς μήνες, πολύ πριν από την προχτεσινή έκρηξη ή ακόμη και την έλευση της πανδημίας. Κι έπρεπε να διαλυθεί η μισή Βηρυτός, για να θυμηθούν οι πονόψυχοι ξένοι μια χώρα που αντιμετωπίζει καιρό τώρα μια τρομακτική ανθρωπιστική κρίση με χαρακτηριστικά την εκτεταμένη ανέχεια, τα λουκέτα σε χιλιάδες καταστήματα και επιχειρήσεις, τη μαζική ανεργία, αλλά και την πείνα ακόμη και για νοικοκυριά της μεσαίας τάξης. Κι όλα αυτά ανάμεσα σε συνεχείς διακοπές στην ηλεκτροδότηση που φτάνουν ακόμη και τις είκοσι ώρες τη μέρα, σε βουνά αμάζευτων σκουπιδιών στους δρόμους και σε ατέλειωτες ουρές στα πρατήρια καυσίμων με τις μισοάδειες δεξαμενές και στα σουπερμάρκετ με τα όλο και περισσότερα άδεια ράφια, που πουλούν ληγμένα τρόφιμα με έκπτωση.
Ο Λίβανος είναι, όπως όλοι ξέρουμε, ένα τεχνητό κράτος-μωσαϊκό, σχεδιασμένο βιαστικά στον χάρτη πριν έναν αιώνα από τους Γάλλους αποικιοκράτες. Μία χώρα που, εκτός από τους γνωστούς εθνο-θρησκευτικούς διχασμούς, με 18 αναγνωρισμένες επίσημα θρησκευτικές κοινότητες και τον συνεπακόλουθο πολιτικό κατακερματισμό, αλλά και τις συνεχείς πολιτικοστρατιωτικές παρεμβάσεις από τρίτες δυνάμεις, «φιλικές» (Συρία, Ιράν, Σαουδική Αραβία) και ανοιχτά εχθρικές (Ισραήλ), αλλά και την παρουσία περισσότερων από ενάμισι εκατομμύριο Σύρων προσφύγων στο έτσι κι αλλιώς περιορισμένο έδαφος της, είναι σήμερα οιονεί χρεοκοπημένη και έχει επιβάλει στους υπηκόους της σκληρό εσωτερικό μνημόνιο «κομπλέ» με capital controls, υπερπληθωρισμό που ψαλιδίζει καθημερινά την αγοραστική αξία.
Είναι όμως και μια χώρα σε διαρκή λαϊκή εξέγερση. Εχουν ήδη περάσει δέκα μήνες από την παραίτηση του υιού Σάαντ Χαρίρι, ενός ακραία διαπλεκόμενου πολιτικού – μαριονέτας του Ριάντ, η «φιλοδυτική» κυβέρνηση του οποίου κατέρρευσε με πάταγο υπό τη πίεση καθημερινών μαχητικών διαδηλώσεων ενάντια στη συστημική διαφθορά και τη διασπάθιση δημοσίων πόρων από την άρχουσα ελίτ. Ο διάδοχός του Χαρίρι, ο πρωθυπουργός Χασάν Ντιάμπ, που –αν και σουνίτης- υποστηρίζεται από τη Χεζμπολάχ και τους συμμάχους της, έχει αποτύχει να βρει λύσεις και να προσελκύσει δανεισμό από το εξωτερικό. Και ο λαός συνεχίζει μέχρι και σήμερα να διαδηλώνει καθημερινά στις πλατείες της Βηρυτού για τα αυτονόητα, χωρίς κανείς να του προσφέρει μια διέξοδο από το διαρκές δράμα.
Λίρα στο ναδίρ
Ολα αυτά συμβαίνουν καθώς η αξία του τοπικού νομίσματος, της λίρας του Λιβάνου, έχει υποχωρήσει ώς και 80% έναντι του δολαρίου και του ευρώ στη μαύρη αγορά συναλλάγματος- τη μόνη που λειτουργεί λόγω των ελέγχων κεφαλαίου στις τράπεζες: ως αποτέλεσμα, η πραγματική αγοραστική αξία ενός μέσου μισθού σε δολάρια έχει μειωθεί ώς και 85% σε ένα χρόνο, ενώ το 45% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας! Και οι αυτοκτονίες λόγω ανέχειας είναι συνεχείς: σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε αυτήν ενός 61χρονου που αυτοπυροβολήθηκε πριν από δύο εβδομάδες, η κηδεία τους μετατράπηκε σε αυθόρμητες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Δυστυχώς, αντί να καταφέρει να συμμαζέψει την οικονομία, όπως υποσχέθηκε, ο Ντιάμπ συνεχίζει την καταστροφική πολιτική των προκάτοχων του. Στα τέλη Απριλίου, η κυβέρνηση ενέκρινε ένα σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας, αρχίζοντας διαπραγματεύσεις για ένα δάνειο σωτηρίας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο- έστω κι αν αυτό θα συνοδεύεται από το… απαραίτητο μνημόνιο. Ομως το Ταμείο για τους δικούς του λόγους (που έχουν περισσότερο να κάνουν με τον υπερδανεισμό των προηγούμενων χρόνων και την αδυναμία αποπληρωμής των πιστωτών, και λιγότερο με το πολιτικό «πρόβλημα», δηλαδή τη στήριξη της κυβέρνησης Ντιάμπ από τη σιτική Χεζμπολάχ), καθυστερεί σκόπιμα τις διαπραγματεύσεις, «στραγγαλίζοντας» μια ήδη ημιθανή οικονομία.
Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της «μαύρης τρύπας» όπου έχει βυθιστεί ο Λίβανος, αρκεί να πούμε ότι σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της οργάνωσης Save the Children, μόνο στη Βηρυτό και τα περίχωρα της 910.000 άνθρωποι –εκ των οποίων 564.000 παιδιά– δυσκολεύονται πλέον να αντιμετωπίσουν τις βασικές τους ανάγκες, καθώς από τον Σεπτέμβριο του 2019 οι τιμές βασικών τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά 169%, ενώ λόγω των μαζικών απολύσεων η ανεργία έχει αυξηθεί επισήμως στο 35%. «Η κρίση αυτή πλήττει τους πάντες: τις λιβανέζικες οικογένειες, τους Παλαιστίνιους και Σύρους πρόσφυγες. Στο τέλος του έτους θα αρχίσουμε να βλέπουμε παιδιά να πεθαίνουν από την πείνα», αναφέρει η ανατριχιαστική έκθεση-καμπανάκι της γνωστής ΜΚΟ, που επικαλείται στοιχεία του Επισιτιστικού Προγράμματος του ΟΗΕ.
Διαφθορά
Ομως η βαρύτερη κατηγορία σε βάρος του Ντιάμπ είναι η αθέτηση των υποσχέσεών του για κάθαρση και πάταξη της διαφθοράς. Ετσι, αν και το Κοινοβούλιο του Λιβάνου υιοθέτησε πριν από λίγο καιρό έναν νόμο που δίνει επιτέλους τη δυνατότητα άρσης του τραπεζικού απορρήτου για βουλευτές, υπουργούς, δημάρχους και άλλους… λαδιάρηδες αξιωματούχους, στο πλαίσιο ερευνών για υποθέσεις διαφθοράς, ο νόμος περιλαμβάνει «παράθυρο» που εμποδίζει τη γρήγορη ενεργοποίηση της άρσης από τους φυσικούς δικαστές! Και που δίνει τις σχετικές εξουσίες μόνο σε μια νέα Αρχή κατά της Διαφθοράς, η οποία όμως δεν έχει ακόμη σχηματιστεί, και σε μια ερευνητική επιτροπή της Κεντρικής Τράπεζας, που όμως εδώ και χρόνια κάνει τα στραβά μάτια στη φυγή δισεκατομμυρίων δολαρίων και ευρώ στο εξωτερικό από τις αδηφάγες λιβανέζικες ελίτ! Γεγονός που ισοδυναμεί, όπως ο καθένας μπορεί να καταλάβει, με… αυτοακύρωση του νέου νόμου.
Εννοείται πως και το πολύπλοκο συνταγματικό σύστημα κατανομής των εξουσιών με βάση το θρήσκευμα δεν βοηθάει στην… αυτομεταρρύθμιση του βρόμικου εαυτού του, αφού οδηγεί σε κλειστά κυκλώματα και πελατειακές νοοτροπίες. «Ενα από τα βασικά προβλήματα στον Λίβανο είναι ότι και η διαφθορά έχει πλέον “εκδημοκρατιστεί”, δεν είναι συγκεντρωμένη γύρω από έναν άνθρωπο, αλλά διαδεδομένη παντού», λέει ο ειδικός του Carnegie Endowment for International Peace, Μαρουάν Μουασέρ. «Κάθε [εθνο-θρησκευτικη] σέχτα ελέγχει και απομυζά και από έναν οικονομικό κλάδο, ώστε να είναι ικανοποιημένη και “χορτάτη”», λέει ο κάθε άλλο παρά… αριστερός αναλυτής.
Τη Δευτέρα που μας πέρασε παραιτήθηκε από την ετοιμόρροπη κυβέρνηση Ντιάμπ ο υπουργός Εξωτερικών, ο διπλωμάτης καριέρας Νασίφ Χίτι. Στη γραπτή ανακοίνωσή του τονίζει πως η χώρα του μετατρέπεται από μέρα σε μέρα σε «αποτυχημένο κράτος», σε ένα σκάφος που «βυθίζεται αύτανδρο», καθώς το πολιτικό του σύστημα είναι ανίκανο να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις. Συνάδελφοι του διπλωμάτες ξένων χωρών λένε πως είναι ζήτημα μηνών, ίσως και εβδομάδων προτού ο Λίβανος ανακοινώσει και επίσημα στάση πληρωμών προς τους πολίτες του – και αυτό πολύ πριν τη σοκαριστική εξέλιξη της Τρίτης.
