Παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον τον διάλογο για τη «ζωντανή» αναμετάδοση των μαθημάτων του σχολείου. Διάβασα μάλιστα και τις τοποθετήσεις πολλών συναδέλφων μου πανεπιστημιακών, που χωρίς να έχουν καμιά σχέση με την παιδαγωγική, επιστρατεύουν επιχειρήματα του τύπου: «Μα τα καλά Πανεπιστήμια του εξωτερικού μαγνητοσκοπούν και δημοσιοποιούν διαλέξεις» ή «Ντρέπονται οι καθηγητές να δείξουν τη δουλειά τους;». Εάν δεν καθοδηγούνται από ιδεοληπτικά κίνητρα, πολύ φοβάμαι ότι τα βιώματά τους, μάλλον, πολύ διαφέρουν από τα δικά μου.
Θα ξεκινήσω λέγοντας πως ούτε κι εγώ είμαι ειδικός στα παιδαγωγικά. Ούτε θέλω να υπεισέλθω στα ζητήματα των προσωπικών δεδομένων που έχουν, κατά τη γνώμη μου, συζητηθεί εξαντλητικά. Θα χρησιμοποιήσω μόνο παραδείγματα και σκέψεις από τη δική μου πολύχρονη εμπειρία διδασκαλίας σε πανεπιστημιακές αίθουσες.
- Πολλές φορές έχω αναλογιστεί ποια η διαφορά ανάμεσα στη διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο και στο σχολείο. Δεν είναι μία. Τα μαθήματα στα ΑΕΙ συνήθως γίνονται σε πολυπληθή ακροατήρια και το μεγαλύτερο μέρος τους αναλώνεται από τον καθηγητή. Εκτός αυτού, το ακροατήριο αποτελείται συνήθως από άτομα που υποτίθεται (συνειδητά χρησιμοποιώ τη λέξη) ότι έχουν επιλέξει τη συγκεκριμένη επιστήμη, άρα, θεωρητικά τουλάχιστον, ενδιαφέρονται για το μάθημα. Διαφορετικά είναι τα πράγματα στα σχολεία και ιδιαίτερα στο Γυμνάσιο και την Α’ τάξη του Λυκείου, όπου ο καθηγητής έχει να αντιμετωπίσει μαθητές που ενδιαφέρονται και άλλους που αδιαφορούν πλήρως για το αντικείμενο του μαθήματος. Και μάλιστα εκεί δίνεται περισσότερη έμφαση στον διάλογο και όχι στη διάλεξη.
- Πάντα πήγαινα στο μάθημά μου προετοιμασμένος και έχοντας σαφή αντίληψη της ύλης που έπρεπε να διδάξω. Πολλές φορές μού τύχαινε να διδάσκω την ίδια ακριβώς ύλη σε δύο τμήματα φοιτητών, κάποτε μάλιστα το ένα μετά το άλλο. Ποτέ ο τρόπος διδασκαλίας δεν επαναλαμβανόταν. Τα πάντα καθορίζονταν από το πώς αντιδρούσαν οι ακροατές μου. Κάποτε με προσανατόλιζαν οι ερωτήσεις τους ή η απουσία τους. Αλλοτε τα μάτια τους. Υπήρχαν και φορές που με κατηύθυνε ένα βουητό στην αίθουσα.
- Συνέβαινε και το εξής, σε κάποια από τις ερωτήσεις των ακροατών μου δεν μπορούσα να απαντήσω εμπεριστατωμένα. Πιστεύω πως κανείς από εμάς δεν είναι παντογνώστης. Ετσι, δεν δίσταζα να τους πω πως δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να τους απαντήσω, αλλά θα το κάνω την επόμενη φορά. Αυτή τη στάση τήρησα και τη θεωρώ άκρως παιδαγωγική. Υπήρχαν πάλι στιγμές που όταν ένιωθα την ατμόσφαιρα να βαραίνει προσπαθούσα να την ελαφρύνω με κάποιο αστείο, που σε κάποιον εκτός αίθουσας μπορεί να φαινόταν άσχετο.
- Εχω δει μαγνητοσκοπημένες ομιλίες μου και διαλέξεις μου σε διάφορα συνέδρια εκπαιδευτικού χαρακτήρα και πάντα λέω μέσα μου ότι αν χρειαζόταν να ξανακάνω τη διάλεξη θα την έκανα αλλιώς, αλλά τότε είχα προκληθεί είτε από τη σύνθεση του ακροατηρίου είτε από όσα είχαν προηγηθεί.
- Για όσους δεν το ξέρουν, στις πανεπιστημιακές αίθουσες μπορεί να εισέλθει ο οποιοσδήποτε και να παρακολουθήσει ένα μάθημα. Μου έτυχε πάρα πολλές φορές. Ποτέ δεν αντέδρασα. Αντίθετα μάλιστα, αν ήξερα ότι δεν είναι φοιτητής, ήθελα να μάθω τη γνώμη του. Και την έπαιρνα σοβαρά υπόψη μου, όπως έπαιρνα υπόψη και τη γνώμη κάποιων φοιτητών αν μου την έλεγαν, γιατί ήξερα ότι όλοι τους είχαν βιώσει το μάθημα.
Από τα παραπάνω εγώ τουλάχιστον συμπεραίνω πως ΜΑΘΗΜΑ χωρίς ακροατήριο δεν νοείται. Διότι για να καταλάβει κανείς το γιατί κάτι ειπώθηκε έτσι και όχι αλλιώς, πρέπει να κατανοεί τις αντιδράσεις του ακροατηρίου. Η μετάδοση μιας παράδοσης μάθημα ΔΕΝ είναι. Και αν αυτό είναι αναγκαίο για τους φοιτητές σε έκτακτες καταστάσεις, είναι τελείως άχρηστο για τις σχολικές τάξεις.
Αλήθεια, έχετε παρακολουθήσει τα μαθήματα που μεταδίδει η ΕΡΤ 2; Δεν λέω, χρήσιμα είναι, τουλάχιστον μερικά από αυτά. Αλλά σε καμιά περίπτωση δεν υποκαθιστούν την τάξη.
Εγώ πάντως δεν μπορώ σε καμιά περίπτωση να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει μάθημα ή και διάλεξη που στόχο έχει όχι την εκφώνηση κάποιων «προαιώνιων αληθειών», αλλά τη μετάδοση της γνώσης, μιας γνώσης που πρέπει να λειτουργεί δημιουργικά γεννώντας απορίες, έχοντας απέναντί μου κενά έδρανα…
Γιατί λοιπόν γίνεται όλη η φασαρία; Πολύ φοβάμαι ότι, αν δεν οφείλεται σε άγνοια, αποσκοπεί απλά και μόνο στην επίδειξη ενός πλαστού ενδιαφέροντος «για τα παιδιά», χωρίς να συνυπολογίζονται οι πολλές κι επικίνδυνες επιπτώσεις που μπορεί να ελλοχεύουν.
* ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ
