Εχει μεγάλο συναισθηματικό και συμβολικό φορτίο το άνοιγμα χθες των βιβλιοπωλείων, μεγάλων και μικρών. Πάει πέρα από την οικονομική αγωνία των ιδιοκτητών τους. Αγγίζει την ίδια την ψυχή μιας χώρας, τον πολιτισμό της. Και ας μην αφορά κάποια ιδιαίτερα αυξημένη ανάγκη του καταναλωτικού κοινού.
Κακά τα ψέματα, η έλλειψη κομμωτηρίων και νυχάδικων σίγουρα πλήγωσε περισσότερο τις Ελληνίδες και τους Ελληνες από τα κλειστά βιβλιοπωλεία και τις νέες εκδόσεις, που έμειναν ξαφνικά στον αέρα.
Δεν διαβάζουμε δα και πολύ και όσοι διαβάζουν προφανώς και δεν βρέθηκαν στην καραντίνα χωρίς κάποια βιβλία για συντροφιά -αφήστε που κάτι οι οn line αγορές, που αυξήθηκαν πολύ και μακάρι να μείνουν στις ζωές μας, κάτι οι τηλεφωνικές παραγγελίες, τα απολύτως απαραίτητα βιβλία κατέφταναν στα σπίτια μας, έστω και με καθυστέρηση.
Hταν, όμως, τόσο ωραία η εικόνα να φτάνεις σε κάποιο μικρό βιβλιοπωλείο γειτονιάς ή μεγάλο του κέντρου της Αθήνας, δέκα η ώρα το πρωί, και ήδη να βλέπεις ανθρώπους να περιμένουν σε μικρές ουρές έξω από την πόρτα. Πολλοί το έκαναν συμβολικά, σαν χρέος.
Επιβεβαιώνει την αίσθησή μας ο Αλκης Τεμπονέρας, ιδιοκτήτης των «Πλειάδων» στο Παγκράτι, κατά γενική ομολογία ενός από τα πιο ενημερωμένα και με άποψη βιβλιοπωλεία-στέκια της Αθήνας.
«Είδα με έκπληξη να έρχεται ένας πελάτης, που ήδη του είχα στείλει δύο φορές βιβλία στη διάρκεια της καραντίνας. “Ηρθα για το καλό”, μου είπε».
Ο κ. Τεμπονέρας δηλώνει «εντυπωσιασμένος» από την πρώτη μέρα λειτουργίας των «Πλειάδων». «Μοιάζει μαγικό, αλλά όλοι οι φόβοι μας διαψεύστηκαν. Ηρθε πολύς κόσμος, έγινε σχεδόν πανζουρλισμός, όπως ακριβώς εκείνη την Τρίτη 17 Μαρτίου που κλείναμε και έτρεχαν όλοι να προμηθευτούν βιβλία. Τόσο που δεν μείναμε ανοιχτοί ώς τις 6 μ.μ., όπως είναι το ωράριο της Δευτέρας. Αποφασίσαμε να το τραβήξουμε μέχρι τις 9 το βράδυ. Και απ’ ό,τι φαίνεται, τέτοια ώρα θα κλείνουμε κάθε μέρα, εκτός από το Σάββατο».
Αυτό το «μαγικό» που συνέβη δεν αφορά μόνο την κίνηση. Χαρακτηρίζει και τη συμπεριφορά των πελατών. «Ηταν όλοι πολλοί προσεχτικοί, εντάξει, υπήρξαν και λίγοι “τρελοί” (γελάει ο κ. Τεμπονέρας), αλλά ήρθαν με τις μάσκες τους, κράταγαν τις αποστάσεις και αν δεν είχαν σκεφτεί να φέρουν γάντια, αμέσως τους προσφέραμε. Σ’ αυτό είμαι κάθετος, θεωρώ τα καθαρά, απολυμασμένα γάντια απαραίτητα, το βιβλίο είναι ευαίσθητο προϊόν, πώς να το καθαρίσεις;».
Γάντια και αντισηπτικά, λοιπόν, στην είσοδο και συνεχείς προτροπές από τον κ. Τεμπονέρα στους πελάτες να μην πλησιάζουν ο ένας τον άλλο.
«Θέλει λίγο χορογραφία», έλεγε. Εχει αποφασίσει άλλωστε, αν και τα τετραγωνικά επιτρέπουν μέχρι δώδεκα άτομα (οχτώ οι πελάτες) να μη βρίσκονται ποτέ μέσα στο βιβλιοπωλείο πάνω από τέσσερις.
«Θέλω να υπάρχουν περιθώρια κίνησης», λέει, «και, άλλωστε, έχουμε και τον κήπο, βοηθάει πολύ». Οσο κι αν ακούγεται ανακουφισμένος, σχεδόν χαρούμενος, από την πρώτη μέρα του ανοίγματος, δεν θέλει να τον περάσουμε για «υπεραισιόδοξο».
«Ο τζίρος έπεσε 70%, όσο κι αν στη διάρκεια της καραντίνας δουλεύαμε από το πρωί ώς το βράδυ με τηλεφωνικές παραγγελίες. Θα δούμε πώς θα πάνε τα πράγματα. Η λιανική αγορά επηρεάζεται από την ψυχολογία του κοινού, οι άσχημες ειδήσεις, θάνατοι και οικονομική ύφεση, μπορεί να αλλάξουν το κλίμα».
Περίπου ίδια εικόνα, αλλά πιο πολύ στο χάϊτεκ της, και στο Public του Συντάγματος. Ο υπάλληλος στην είσοδο μας πληροφορεί ότι στις 10 που άνοιξαν υπήρχαν ήδη δέκα πελάτες που περίμεναν.
Είναι άλλωστε τόσο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο από τις «Πλειάδες», που έχουν μπει σημάνσεις για το πού μπορεί να σταθεί ο κάθε βιβλιόφιλος, ενώ σε ειδική ηλεκτρονική οθόνη στην είσοδο αναγράφεται ο αριθμός των ατόμων που επιτρέπονται και πόσοι βρίσκονται μέσα στο κατάστημα ανά πάσα στιγμή. Ετσι η ροή των πελατών γίνεται ομαλά. Μια νέου τύπου υπομονή που αποκτήσαμε ως λαός.
Και στο Public oι μάσκες είναι παντού, σε υπαλλήλους και πελάτες, τα αντισηπτικά το ίδιο, στην είσοδο και σε διάφορα σημεία του καταστήματος.
Με μια διαφορά. Το Public δεν επιβάλλει ούτε διαθέτει γάντια μιας χρήσης στους πελάτες του, η εταιρεία δεν τα θεωρεί απαραίτητα. Αλλά ούτε και οι οδηγίες του ΕΟΔΥ τα αναφέρουν, μας λένε.
Εγιναν, όμως, απολυμάνσεις όλων των χώρων και θα γίνονται συνέχεια, ενώ οι υπάλληλοι είναι απολύτως προετοιμασμένοι, ενημερωμένοι για όλα τα μέτρα προστασίας και σε εγρήγορση.
Οσο για τα βιβλία, ακόμα και χθες, πρώτη μέρα, κατέφταναν σε «Πλειάδες» και Public τα νέα βιβλία από τις εκδόσεις Αγρα, Πόλις, Αλεξάνδρεια και άλλους οίκους -μην κάνουμε διαφήμιση. Αλλωστε, με την πρεμούρα και ίσως τον φόβο και το άγχος της πρώτης εξόδου από την καραντίνα, δεν ήταν καιρός για χάζεμα σε ράφια και προθήκες.
Οι περισσότεροι από όσους απαντήσαμε χθες στη βόλτα μας σε βιβλιοπωλεία είχαν έτοιμο στο στόμα το βιβλίο που ήθελαν. Α ναι, υπήρχε κι ένας πολύ οργανωμένος και επίμονος κύριος, με ολόκληρο κατεβατό από αριστουργήματα, από Τζέιμς Τζόις μέχρι Πάτρικ Λι Φέρμορ. Καλοδιάβαστα.
