«Θα… ξεχάσετε τo επίσκυρον;»

Πρόδρομοι και θεμελιωτές του παιχνιδιού με την μπάλα από την αρχαιότητα, εμπνευστές μεταγενέστερων εκδοχών του, αναπόφευκτα οι επιρροές που ασκεί η σύγχρονη δημοφιλία του ποδοσφαίρου. Ολα τους, ασφαλώς όχι μόνο αυτά, ερεθίσματα που καλούν αυτές τις μέρες σπουδαστές από τη σχολή Αθλητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου να συντάξουν εργασία για την πορεία του ποδοσφαίρου (πιο σωστά, των πολύμορφων παιχνιδιών της μπάλας με τα πόδια) στον χρόνο. Το ίδιο προπτυχιακό πρόγραμμα θεωρητικής κατάρτισης-εφοδίου για την είσοδο των φοιτητών στην αγορά εργασίας του αθλητισμού έχει και «εξωτερικούς παρατηρητές» όπως αποκαλούνται. Μεταξύ τους και ο 23χρονος Ελληνας Κώστας Σαββίδης, ήδη πτυχιούχος παιδαγωγικής ακαδημίας, δάσκαλος στην Ελλάδα, αλλά «ανήσυχος φιλομαθής» όπως αυτοπροσδιορίζεται, «σε εποχή που δεν αρκεί η μονοδιάστατη γνώση». Τον ανακαλύψαμε, μας έδωσε το ίδιο ερέθισμα και… αναλάβαμε να αποτυπώσουμε την ερευνητική εργασία που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Ο πυρήνας των καθηγητών δέχτηκε, λοιπόν, την κλήση της «Εφ.Συν.», ευγενικά (ως Γάλλοι που σέβονται τον εαυτό τους) δέχτηκαν να μας δώσουν το περίγραμμα της φοιτητικής αναζήτησης διαμέσου της ιστορίας του ποδοσφαίρου σε κάθε μορφή του. Από τότε που για πρώτη φορά πόδι κλότσησε μπάλα μέχρι σήμερα. που συνιστά ανθηρή, παγκόσμια βιομηχανία θεάματος. Θα διαβάσετε λοιπόν τις χρονικές περιόδους της ίδιας φοιτητικής αναζήτησης, τη συνοπτική περιγραφή τους αλλά και δικές μας διευκρινίσεις-προσθήκες για την πορεία της… βασίλισσας μπάλας διαμέσου των αιώνων.

Ο καθηγητής Ζακ Ινπέρ δέχτηκε και τα… πυρά μας. Η ενημερωτική συζήτηση ήταν σε εξέλιξη, τον ακούσαμε να λέει πως «οι φοιτητές-ερευνητές ήδη αντλούν, από τις πηγές, πληροφορίες για τη μορφή ποδοσφαίρου που παιζόταν στην Κίνα τον 11ο αιώνα π.Χ και το ποδοσφαιρικό παιχνίδι των μελών του στρατεύματος της Ρώμης». Σώπασε, εκλάβαμε τη σιωπή ως τέλος της ίδιας αναφοράς και… επαναστατήσαμε: «Οχι μόνο αυτά. Υποθέτω πως δεν θα παραβλέψουν τη μελέτη του “επίσκυρου”, του δημοφιλούς παιχνιδιού με την μπάλα στην αρχαία Ελλάδα. Ισως με βάση και την αναφορά στο ανάγλυφο του 4ου αιώνα, αυτό που βρίσκεται ανάμεσα στα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας και απεικονίζει νέο άντρα να κτυπά την μπάλα με το πόδι του», του είπαμε, γέλασε με νόημα και τόνισε, μάλλον συγκαταβατικά: «Πώς θα μπορούσαν να παραβλέψουν τέτοια κληροδοτήματα πολιτισμού». Σκεφθήκαμε τότε πως σε παιχνίδι με μπάλα γίνεται νύξη και στον «Θεαίτητο», τον διάλογο του Πλάτωνα που τιτλοφορείται με το όνομα του μαθηματικού-συνεργάτη του.

Γυναικεία μαλλιά ή πούπουλα

Μάθαμε, λοιπόν, πως, εκτός των άλλων, εντός της ίδιας μελέτης θα κληθούν να αντιπαραβάλουν τις ποδοσφαιρικές αναζητήσεις των λαών με την ιστορική συγκυρία των ίδιων περιόδων, όταν άρχισε η μπάλα να γίνεται στόχος ποδιών. Πώς να μην αρχίσουν την αναφορά τους από την Κίνα, εκεί τον 11ο αιώνα ήταν δημοφιλές το παιχνίδι ονόματι «τσου-κου». Παιχνίδι της μπάλας μόνο με τα πόδια, σε μεγάλους και μικρούς υπαίθριους χώρους, με δερμάτινη μπάλα που περιείχε γυναικεία μαλλιά! Ξεχάσατε πως ο Ομηρος αναφέρεται, επίσης, σε παιχνίδι με μπάλα στη Μεσόγειο;

Το παιχνίδι με την μπάλα, από τα πόδια Ρωμαίων στρατιωτών, που ακούσαμε από το Στρασβούργο, είχε το όνομα «haparastum» και υπάρχουν ενδείξεις από τις πηγές πως επιχειρήθηκε «η τοποθέτηση αντικειμένων ανάμεσα στις αντίπαλες ομάδες, υποτυπώδη δοκάρια». Γυναικεία μαλλιά περιείχε η μπάλα στην Κίνα, πούπουλα η, επίσης δερμάτινη, μπάλα των Ρωμαίων.

Και από το «haparastum» στο «savate», αυτό ήταν το όνομα του παιχνιδιού των Γάλλων με μπάλα «μόνο με τα πόδια και με δυναμικό, συχνά βίαιο, τρόπο» στον Μεσαίωνα. Την ίδια, «σκοτεινή» μεσαιωνική περίοδο, το λαϊκό ενδιαφέρον, η προσκόλληση στο παιχνίδι με την μπάλα ανάγκασε, στην Αγγλία, τον Ερρίκο Β’ να το απαγορεύσει! «Αιτία ήταν οι υπερβολικές αντιδράσεις ενθουσιασμού ή απογοήτευσης θεατών αλλά και των ίδιων των παικτών», όπως μάθαμε πως αναφέρει φοιτητής. Φοιτητική γνώση που επιβεβαίωσε προς την «Eφ.Συν», σε αποστροφή της σύντομης συζήτησης, άλλος καθηγητής.

Επίσημη έναρξη

«Η μπάλα θα παίζεται μόνο με τα πόδια», ήταν η απόφαση-τομή των Αγγλων-εκπροσώπων 13 συλλόγων, όσων συσκέφθηκαν στο εστιατόριο «Freemasons». Ηταν 26 Οκτωβρίου 1863, αυτή έμεινε στην Ιστορία ως η γενέθλια ημέρα του ποδοσφαίρου. Στις 8 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου οι προτεινόμενοι κανόνες έγιναν, επίσημα, δεκτοί και το 1871 έγινε ο πρώτος τελικός του Κυπέλλου Αγγλίας, της παλαιότερης ποδοσφαιρικής διοργάνωσης (Γουόντερερς – Ρόιγιαλ Ιντζινίαρς 1-0). Τον ίδιο χρόνο αποφασίστηκε πως ο τερματοφύλακας μπορεί να πιάνει την μπάλα με τα χέρια. Εναν χρόνο αργότερα (1872) έγινε στη Γλασκόβη το πρώτο παιχνίδι εθνικών ομάδων (Αγγλία – Σκοτία 0-0).

Στην Ελλάδα, τα προηγούμενα 15 χρόνια είχε πέσει ο σπόρος του ποδοσφαίρου, από τους ναύτες των αγγλικών πολεμικών πλοίων, αρχικά στα λιμάνια Πειραιά, Θεσσαλονίκης, Πάτρας.

Στην εκπνοή του 19ου αιώνα (1899) ο ΣΕΓΑΣ, η ισχυρή αθλητική αρχή της εποχής, συμπεριέλαβε το ποδόσφαιρο στη δικαιοδοσία του και επτά χρόνια μετά (1906) προκήρυξε το πρώτο πρωτάθλημα. Μετείχαν έξι ομάδες (Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος, Πανελλήνιος, Πειραϊκός Σύνδεσμος, Πανιώνιος και Απόλλωνας, οι δύο τελευταίες ομάδες με έδρα τη Σμύρνη, και Πέρα Κλουμπ από την Κωνσταντινούπολη). Πρώτος πρωταθλητής ο Εθνικός.

Οι ψυχολόγοι από τότε ώς τώρα επιμένουν: Η διάδοσή του οφείλεται στα δυνατά συναισθήματα που γεννά! Με πιο εύστοχη διατύπωση: «το πιο σημαντικό από τα ασήμαντα πράγματα», όπως όρισε το ποδόσφαιρο ο προπονητής-σύμβολο της Λίβερπουλ, Μπιλ Σάνκλι – είναι πλέον ισχυρό προσωπικό βίωμα…