Το δεκαήμερο

Η σύνδεση της επιδημίας του κορονοϊού με αυτήν της πανούκλας, που έφτασε στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα, έγινε περίπου κοινός τόπος. Το ίδιο και οι αναφορές στο έργο του Βοκάκιου Δεκαήμερο, συλλογή διηγημάτων που γράφτηκε το 1350-1353, με αφορμή την επιδημία αυτή που ερήμωνε και ιταλικές πόλεις. Εργο που έγινε η αφετηρία της ιταλικής πεζογραφίας και θέμα για σπουδαίες ταινίες, μεταξύ των οποίων και το Decameron του Παζολίνι.

Βάση του έργου αυτού και των αρχαίων ελληνικών του προτύπων που δραματοποιούν την επιδημία– από το Α της Ιλιάδος μέχρι τον Οιδίποδα Τύραννο και την Ιστορία του Θουκυδίδη– είναι η συσχέτιση της φυσικής επιδημίας με την ηθική και πολιτική νόσο. Νόσο που λυμαίνεται τη σπαρασσόμενη από εμφύλιες διαμάχες αναγεννησιακή Ιταλία, το στρατόπεδο των Αχαιών στην Τροία και τις πόλεις της Θήβας στον Σοφοκλή και των Αθηνών στον Aθηναίο ιστορικό.

Συσχέτιση σημαντική, αν τη συλλάβει κανείς στη σωστή της βάση, όσο και επικίνδυνη, αν γενικευθεί με φανατικό και στενόμυαλο τρόπο. Για τις επιδημίες στην Ευρώπη έφταιγαν, κατά τους θρησκόληπτους, οι αμαρτίες του λαού και, κατά τους φανατικούς μισαλλόδοξους, οι ρυπαροί Εβραίοι ή όποιες άλλες καταραμένες φυλές. Η διεστραμμένη αυτή ηθικοποίηση και πολιτικοποίηση της νόσου συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, έτσι ώστε πάσχοντες από το AIDS -ή ακόμη παλαιότερα από τη φυματίωση και σήμερα από τον καρκίνο- να νιώθουν συν τοις άλλοις και ένοχοι για το δράμα τους.

Κάποιες, όμως, πτυχές της συσχέτισης της φυσικής με την ηθική νόσο δεν είναι παράλογες. Δεν μιλάμε για βλακώδεις ρατσιστικές προβολές στον άλλο, τον ξένο, ή ακόμη για δήθεν μεταφυσικές προεκτάσεις που μετατρέπουν τον Υψιστο σε θαυματοποιό/υγειονόμο που αποστειρώνει τη θεία μετάληψη από κάθε ιό και γενικώς απολυμαίνει τους ιερούς χώρους. Μια τραυματισμένη από τους συνεχείς πολέμους όπως και από την καταπίεση και τις λεηλασίες που συνδέονται μαζί τους ανθρωπότητα μπορεί να παράγει και να εξάγει περισσότερο παρά να αποσοβεί επιδημίες. Και επίσης κοινωνίες που εξαντλούνται ηθικά ενδοβάλλοντας τη νόσο ενός πολεμικού πνεύματος, αγνοώντας τον κίνδυνο ισοπέδωσής τους, είναι το καλύτερο λίκνο για την εισβολή και εδραίωση κάθε ιατρικής και πολιτικής, εξωτερικής και εσωτερικής επιδημίας.

Γεννιέται ωστόσο νόμιμα το ερώτημα μήπως τα εγκλήματα κατά της φύσης, που την αποκαλούμε μάλλον περιοριστικά «περιβάλλον» και κατά της φύσης του ανθρώπου, και επίσης η φυσική, και η συναφής ηθική και πολιτική μόλυνση, δεν έχουν μέγα μερίδιο στην παρούσα και σε άλλες επιδημίες. Αντίδοτο θα ήταν να αναδείξουμε το φως μέσα στον ζόφο. Ενα κίνημα ειρήνης μακάρι να ανθήσει αυτήν την άνοιξη. Αυτό είναι το πιο δύσκολο και το πιο απαραίτητο.