Ο καταναλωτής δικαιούται να γνωρίζει τι κρατά στα χέρια του, με τι υλικά στολίζει ή ντύνει το σπίτι του, από τι υλικό είναι το ρούχο που φοράει και πόσο ανώδυνο είναι για την υγεία του περιβάλλοντός του αλλά και του ιδίου ό,τι τον συντροφεύει στην καθημερινότητά του; Φυσικά και ναι.
Γι’ αυτό μιλάμε πλέον τόσο συχνά για τον κωδικό ιχνηλασιμότητας που πρέπει να συνοδεύει τουλάχιστον τις τροφές που καταναλώνουμε ή για το ότι τα κάθε λογής τυποποιημένα τρόφιμα πρέπει να έχουν τις απαραίτητες σημάνσεις που θα προειδοποιούν τον καταναλωτή για την ύπαρξη π.χ. μεταλλαγμένων ουσιών κ.λπ.
Εχουμε κάνει τη ζωή μας δύσκολη στην προσπάθεια να την απλοποιήσουμε, με αποτέλεσμα να μιλάμε ακόμη και για επιβλαβείς για την υγεία μας ρύπους στο εσωτερικό των σπιτιών μας, ρύπους για τους οποίους ευθύνονται κατά το πλείστον τα υλικά κατασκευής, διακόσμησης ή ηλεκτρικής «ένδυσης» ενός σπιτιού ανάμεσα σε πολλές ακόμη πηγές.
Γιατί στο ερώτημα «τι τρώμε;», ο καθένας έχει και μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε συμβατικής καλλιέργειας ή βιολογικής, βιοδυναμικής, ορθής γεωργικής πρακτικής, παραδοσιακά, φυσικά κ.ά. προϊόντα και να έχει την ευθύνη της επιλογής του.
Ομως όταν κανείς αγοράζει σχολικά τετράδια ή μοκέτα για το σαλόνι ή θήκη για τον υπολογιστή ή θέλει ένα απλό αντικολλητικό τηγάνι, δεν μπορεί να φανταστεί ότι κάθε ένα από αυτά μπορεί να περιέχει επιβλαβείς χημικές ουσίες. Κάδμιο στα σχολικά τετράδια, επιβραδυντικά φλόγας σε ταπετσαρίες, μοκέτες και θήκες υπολογιστών, σε ηλεκτρικές συσκευές αλλά και στα λούτρινα κουκλάκια των παιδιών ή στα στρώματα, πλαστικοποιητές σε τραπεζομάντιλα και σε δάπεδα από pvc, σε υφάσματα ταπετσαρίας και καλωδιώσεις, σε παιχνίδια, σε μπότες από καουτσούκ και αυτοκόλλητα τοίχου, πολυφθοριωμένοι υδρογονάνθρακες σε αδιάβροχα ρούχα, σε αντικολλητικά σκεύη, ή δισφαινόλη Α σε κονσέρβες κασσίτερου. Δεν ξέρουμε πια από τι να προφυλαχτούμε.
Είμαστε υποχρεωμένοι να γνωρίζουμε τις παραπάνω ουσίες; Σήμερα που διαθέτουμε τόσο μεγάλη πληροφόρηση και πρόσβαση σε έρευνες που γνωστοποιούνται στο ευρύ κοινό, δεν θα έπρεπε τουλάχιστον να είμαστε πιο υποψιασμένοι;
Με αυτόν τον σκοπό και σε ανταπόκριση των αναγκών κάποιων πιο προσεκτικών ή απαιτητικών καταναλωτών λοιπόν, δημιουργήθηκε η εφαρμογή Scan4Chem για έξυπνα κινητά, που πλέον είναι διαθέσιμη και στην Ελλάδα, ικανή να ανιχνεύει Ουσίες Πολύ Υψηλής Ανησυχίας (Substances of Very High Concern, SVHCs), όπως ονομάζονται οι χημικές ουσίες που κατηγοριοποιήθηκαν από την επιστημονική κοινότητα ως επιβλαβείς για τον ανθρώπινο οργανισμό.
Η εφαρμογή αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE Ask REACH (LIFE16 GIE/DE/000738), στο οποίο συμμετέχουν δεκατρείς ευρωπαϊκές χώρες, περισσότεροι από 20 φορείς και ερευνητικά κέντρα όπως και περιβαλλοντικές ή καταναλωτικές οργανώσεις, τη δε παρουσίασή της στο ελληνικό καταναλωτικό κοινό έκαναν στα μέσα Φεβρουαρίου το Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών σε συνεργασία με το ECOCITY.
H εφαρμογή διατίθεται δωρεάν και όταν κανείς την κατεβάσει στο κινητό του μπορεί να αναζητήσει, εύκολα, πληροφορίες σχετικά με την ύπαρξη Ουσιών Πολύ Υψηλής Ανησυχίας (ή αλλιώς ΟΠΥΑ ή SVHCs) στα προϊόντα που θέλει να αγοράσει ή που ήδη μπορεί να χρησιμοποιεί. Γιατί το δικαίωμα των καταναλωτών να γνωρίζουν και να απαιτούν πληροφόρηση από τους προμηθευτές διαφόρων αγαθών, διασφαλίζεται από το άρθρο 33 της ευρωπαϊκής νομοθεσίας REACH, που ρυθμίζει θέματα χημικών ουσιών.
Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, συγκεκριμένες χημικές ουσίες περιλαμβάνονται στον λεγόμενο κατάλογο υποψήφιων ουσιών που προκαλούν Πολύ Υψηλή Ανησυχία και οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν εάν ένα προϊόν περιέχει ΟΠΥΑ από τον κατάλογο αυτό, σε συγκέντρωση άνω του 0,1% κατά βάρος.
Η εφαρμογή λοιπόν στοχεύει στο να βοηθήσει τους καταναλωτές να κάνουν πράξη το δικαίωμά τους να γνωρίζουν ποιες ουσίες περιέχονται στα προϊόντα που χρησιμοποιούν, και με αυτόν τον τρόπο να τους οδηγήσει σε πιο συνειδητές και ασφαλείς επιλογές.
Μπορεί να μην το έχουμε συνειδητοποιήσει ή να μην το πιστεύουμε, αλλά η αγοραστική μας δύναμη ως καταναλωτών μπορεί να οδηγήσει τις αγορές στην παραγωγή βιώσιμων προϊόντων, ασφαλών για εμάς, ασφαλών και για το περιβάλλον. Οσοι περισσότεροι λοιπόν εντάξουν την εφαρμογή ως εργαλείο απόφασης στις επιλογές των αγορών τους, στην ουσία θα ασκούν μια συνεχή πίεση στον προμηθευτή, επομένως και στον κατασκευαστή για την παραγωγή και προώθηση πιο φιλικών στον άνθρωπο και στο περιβάλλον προϊόντων.
Οπότε, σταδιακά, πίεση στην πίεση, ερώτηση στην ερώτηση, θα απαλλαγούμε από τον βραχνά των χημικών ουσιών, αφού αυτό δεν μπορεί να γίνει άμεσα, με μια μονοκοντυλιά.
Η εφαρμογή λοιπόν μπορεί να ανιχνεύσει τις βλαβερές ουσίες για όλα σχεδόν τα αντικείμενα (ηλεκτρονικές συσκευές, παπούτσια, παιχνίδια, ρούχα κ.λπ.), αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει για τρόφιμα, φάρμακα και μείγματα, όπως είναι τα καλλυντικά, τα καθαριστικά ή τα χρώματα. Μπορεί όμως να ανιχνεύσει τους περιέκτες τους, δηλαδή τη συσκευασία τους.
Η εφαρμογή, σύμφωνα με τα στοιχεία που μας δόθηκαν, είναι πλέον ή θα είναι σύντομα διαθέσιμη σε δεκατέσσερις χώρες, όπως η Γερμανία, η Σουηδία, η Αυστρία, η Κροατία, η Δανία, η Γαλλία, η Πορτογαλία κ.ά. Επίσης έχει γίνει προσαρμογή στις τοπικές γλώσσες και σε ορισμένες περιπτώσεις στην εφαρμογή έχει δοθεί διαφορετικό όνομα (Tjek Kemien, Pytaj o chemię, Kemikalieappen, ToxFox).
Στόχος του προγράμματος είναι να επεκταθεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες μέσα στα επόμενα τρία χρόνια και να πετύχει αφ’ ενός τη χρήση της εφαρμογής από μεγαλύτερο κοινό (ευκταίος αριθμός είναι τα 30 εκατομμύρια πολίτες), αφ’ ετέρου τον εμπλουτισμό της βάσης δεδομένων -θέλουν δηλαδή να έχουν μεγαλύτερη ανταπόκριση από τους προμηθευτές-, έχοντας θέσει ως μεγάλο και τελικό σκοπό την κατάργηση των ΟΠΥΑ, ώστε να βγουν τελείως από την παραγωγική διαδικασία και τον κύκλο ζωής των προϊόντων και τελικά από τη ζωή μας.
Γιατί οι προβληματικές ουσίες που εμπίπτουν στην κατηγορία Ουσιών Πολύ Υψηλής Ανησυχίας, όπως αναφέρεται στο ενημερωτικό φυλλάδιο της εφαρμογής, «απελευθερώνονται στο περιβάλλον και βρίσκουν τον δρόμο τους προς τον οργανισμό μας, μέσω των τροφίμων, της επαφής με το δέρμα ή μέσω του αέρα που αναπνέουμε.
Μπορεί να είναι καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες ή επιβλαβείς για τη γονιμότητα. Αλλες μπορεί να μιμηθούν ή να μπλοκάρουν τις φυσικές ορμόνες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβάλλουν σε ασθένειες όπως ο καρκίνος του μαστού και των όρχεων, η παχυσαρκία, ο διαβήτης ή οι διαταραχές μάθησης και συμπεριφοράς στα παιδιά.
Οι ανθεκτικές χημικές ουσίες αποτελούν ειδικό πρόβλημα για το περιβάλλον, επειδή μπορούν να συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου σε επιβλαβή επίπεδα».
Η γνώση πολλές φορές χρειάζεται και ένα χάρισμα δίπλα της για να φτουρήσει ή για να γίνει ελκυστική. Αυτό του να αντέχεις την αλήθεια έτσι ώστε να μπορείς να περνάς άμεσα σε δράση και σε πράξεις συνειδητές. Οι καταναλωτές είτε θα είναι πιόνια των αγορών είτε θα τις καθοδηγήσουν. Η επιλογή είναι δική μας. Με το καλό να ξεπεράσουμε και τη δοκιμασία της πανδημίας και θα τα καταφέρουμε να ζήσουμε με πιο φυσικό τρόπο.
ℹ️ Info
● Η εφαρμογή είναι διαθέσιμη δωρεάν στο Google Play και το App Store.
● Για πληροφορίες επισκεφτείτε τις ιστοσελίδες:
www.iersd.noa.gr
www.ecocity.gr
ή αντίστοιχα στο:
Facebook: @Scan4Chemgr
Instagram: @Scan4Chemgr
