To αστυνομικό και οι σκηνοθέτες ταινιών «τέχνης»

Ενα από τα πιο αγαπημένα μου είδη στον κινηματογράφο είναι το αστυνομικό. Λαϊκό είδος, με μεγάλη απήχηση στον κόσμο. Ομως το ερώτημα που πάντα με απασχολούσε ήταν γιατί όλοι σχεδόν οι σκηνοθέτες ταινιών «τέχνης» εντρύφησαν, έστω μία φορά, σε αυτό.

Δεν εννοώ φυσικά τον Χίτσκοκ, που έκανε το αστυνομικό θρίλερ έργο ζωής, ούτε τον Μελβίλ, που βρήκε στο φιλμ νουάρ τον δρόμο του. Εννοώ σκηνοθέτες όπως ο Γκοντάρ, ο Τριφό, ο Καρνέ, ο Λουί Μαλ, ο Ρενουάρ, ο Βισκόντι, ο Κουροσάβα, ο Αλμοδόβαρ, ο Τρίερ, ο Βέντερς, αλλά και ο Ορσον Γουέλς και ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ ή ο τόσο ιδιόρρυθμος φορμαλιστής Μπέλα Ταρ.

Θεωρώ ότι το αστυνομικό έχει ιδιαιτερότητες που δεν απαντούν σε κανένα άλλο είδος.

Πριν απ’ όλα, αρέσκεται στη συνεχή παραπλάνηση. Στήνει μια πραγματικότητα και την ανατρέπει πολλές φορές στη διάρκεια της ιστορίας, μέχρι την τελική, τη μεγάλη ανατροπή. Ο σκηνοθέτης του αστυνομικού ηδονίζεται να παίζει με τον θεατή παγιδεύοντάς τον στις πολλαπλές πιθανότητες της αλήθειας.

Εξίσου ηδονίζεται και ο θεατής. Αποδέχεται ευχαρίστως την αποπλάνησή του. Ψάχνει, χωρίς όμως να καταστρέφει τη γοητεία του παιχνιδιού. Αν μαντέψει τη λύση, χαίρεται για τις ικανότητές του, αλλά… τίποτα χειρότερο από ένα προβλέψιμο αστυνομικό. Αν δεν μαντέψει ή κάνει λάθος, χαίρεται πολύ περισσότερο. Το αστυνομικό δεν είναι σταυρόλεξο ή σκάκι.

Συμπερασματικά, έχουμε έναν δημιουργό που δικαιούται να αισθάνεται… Θεός: χτίζει και γκρεμίζει κάθε στιγμή έναν κόσμο με την απόλυτη ανοχή-συμμετοχή του θεατή, γιατί απλώς αυτός είναι ο κανόνας του παιχνιδιού! Η διαρκής αμφισβήτηση της πραγματικότητας.

Μια άλλη ιδιαιτερότητα πηγάζει από την ίδια τη θεματική του αστυνομικού. Ολα τα είδη πραγματεύονται μια σύγκρουση. Αλλά εδώ η σύγκρουση είναι ακραία και βάφεται με αίμα. Αυτή είναι η προϋπόθεση του αστυνομικού. Κάποιος πέρασε από την άλλη μεριά αψηφώντας συνείδηση και κανόνες. Και αυτή είναι ακόμα μία πρόκληση: η σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης.

Υπάρχει όμως ιδιαιτερότητα και στη μορφή του αστυνομικού. Δεν είναι ρεαλιστικό, όπως το δράμα, ούτε μη ρεαλιστικό, όπως το φανταστικό. Η ιστορία του δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα, κι ωστόσο πρέπει να πείθει ότι δεν είναι αδύνατον να συμβεί. Το αστυνομικό παίζει μ’ έναν ρεαλισμό στα όρια. Πόσες συμπτώσεις; Πόσες ανατροπές; Πώς θα ανατρέψει χωρίς να γκρεμίσει την πειστικότητα του όλου εγχειρήματος;

Τέλος, υπάρχει και ο συγκινησιακός παράγοντας. Μυστήριο, αγωνία και στο βάθος ο υπαρξιακός φόβος. Αισθήσεις και συναισθήματα ενστικτώδη, πρωτόγονα, θεμελιακά.

Νά γιατί το είδος προσφέρεται ακόμα και για τους πιο φιλόδοξους σκηνοθέτες, είτε για να αποτίσουν φόρο τιμής σε αυτό είτε για να το ανανεώσουν είτε ακόμα και για να το «αποδομήσουν»!

*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens