Η ελάχιστη τιμή στους χιλιάδες νεκρούς χωρίς όνομα

Σαν να στενεύουν πιότερο τα περιοριστικά μέτρα όταν θες να πεις ένα στερνό αντίο, στο ύστατο κατευόδιο… Και τι να σκεφτείς τότε; Οτι υπάρχουν και χειρότερα… Ηθικό και πανανθρώπινο το χρέος που όλους μας ενώνει, έρχεται από τα βάθη των αιώνων, για να θυμηθούμε την Αντιγόνη, και αφορά κάθε πολιτισμό μέχρι σήμερα. Να τιμάς τους νεκρούς σου.

Ομως δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι αυτό το έσχατο δικαίωμα. Ούτε οι οικογένειές τους. «Ποιος νοιάζεται για τους ανθρώπους που πέθαναν στη μέση της Μεσογείου; Κανένας δεν νοιάζεται, αλλά είναι κομμάτι της ιστορίας μας, είναι εμείς, είναι η Ευρώπη» σύμφωνα με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης στην Ελλάδα, Τζιανλούκα Ρόκο. Τα στοιχεία του οργανισμού, τρομακτικά.

Τουλάχιστον 20.000 άτομα χάθηκαν στην προσπάθειά τους να φτάσουν στην Ευρώπη από το 2015, μετατρέποντας τη Μεσόγειο και κυρίως τη διαδρομή από τη Λιβύη στις απέναντι ακτές στην πιο θανατηφόρα δοκιμασία όσων επιδιώκουν μια καλύτερη ζωή. Τουλάχιστον 1.000 παιδιά έχουν πεθάνει μόνο σε αυτό το μέρος του κόσμου τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Πίσω από κάθε αριθμό βρίσκεται μια ζωή, ένα όνομα και μια οικογένεια που υποφέρει. Μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να έχουν βρεθεί τα σώματά τους, αλλά όχι σε όλες. Και πάλι για πολλά από αυτά που βρέθηκαν δεν έγινε εφικτή η ταυτοποίησή τους, με αποτέλεσμα να κείτονται σε ανώνυμους τάφους, με την επιγραφή «άγνωστος» ή μόνο μια ημερομηνία, αυτή του θανάτου ή του ναυαγίου.

Οι οικογένειες πίσω

Αυτοί που χάθηκαν είναι η μία όψη του δράματος, το οποίο εκτείνεται σε αυτούς που μένουν πίσω, χωρίς να μπορούν να ησυχάσουν. Χιλιάδες οικογένειες που δεν γνωρίζουν τι συνέβη με τους αγαπημένους τους και ζουν με πόνο και αγωνία, σε αυτή τη διφορούμενη κατάσταση απώλειας, μη γνωρίζοντας αν τα αγαπημένα τους πρόσωπα είναι ζωντανά ή νεκρά. Κι αυτό παραμένει μία από τις λιγότερο ορατές, αλλά πιο ζοφερές συνέπειες της μετανάστευσης.

Τα παραπάνω έγιναν γνωστά στην εκδήλωση «Αγνοούμενοι, Αναζητούμενοι ή “Αζήτητοι”;», που οργάνωσε ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Κώστας Αρβανίτης, π.κ., δηλαδή προ κορονοϊού και περιοριστικών μέτρων, για να διερευνήσει τις δυνατότητες κατοχύρωσης του έσχατου δικαιώματος αλλά και του δικαιώματος των συγγενών τους να τους αποχαιρετήσουν, να προσευχηθούν γι’ αυτούς, να ξέρουν το τέλος, ώστε να πάψουν οι άγνωστοι νεκροί των ναυαγίων στη Μεσόγειο να είναι άγνωστοι.

Η νομικός και μέλος της Παμπειραϊκής Πρωτοβουλίας Υποστήριξης Προσφύγων & Μεταναστών Ματίνα Πούλου δεν ανέδειξε μόνο τις δυσχέρειες εντοπισμού των αγνοουμένων βάσει των αποτελεσμάτων σχετικού προγράμματος, αλλά παρουσίασε και το διεθνές κανονιστικό πλαίσιο που καθιστά τη διάσωση ναυαγών νομική υποχρέωση μιας χώρας και όχι ηθική επιλογή, για να επισημάνει την αποτυχία της Ευρώπης στη διαχείριση του μεταναστευτικού/προσφυγικού.

Στη δραματική διάσταση του θέματος αναφέρθηκαν αρκετοί ομιλητές (Ν. Γκιωνάκης, ψυχολόγος, υπεύθυνος της μονάδας ψυχικής υγείας για μετανάστες και πρόσφυγες ΒΑΒΕΛ, Γιονούς Μοχαμαντί, διευθυντής Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων), μεταφέροντας τα λεγόμενα συγγενών: «το δικαίωμα να ταφεί σωστά» ο άνθρωπός τους, το ότι «από θρησκευτική σκοπιά είναι τιμή να θάβεις τους νεκρούς σου», μέχρι το «ναι, έχω ανάγκη να γνωρίζω πού βρίσκεται το σώμα της αδελφής μου, τώρα μπορώ να τη βρω στο GoogleMaps και να την επισκέπτομαι περιστασιακά» και το πόσο παρήγορη ήταν η σκέψη ότι οι άνθρωποί τους ήταν έστω σε ένα νεκροταφείο, αυτό το νεκροταφείο αγνώστων που τουλάχιστον είναι προσβάσιμο από τη διαδικτυακή υπηρεσία χαρτών, αναδεικνύοντας πως οι ανθρώπινες ανάγκες, αν μείνουν αδικαίωτες, στοιχειώνουν τις οικογένειες.

Η Μόνικα Ζαναρέλι, επικεφαλής της διεθνούς επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα, που 140 χρόνια δραστηριοποιείται στην αναζήτηση αγνοουμένων και πολλές φορές αποτελεί τη μοναδική φωνή των οικογενειών στην εναγώνια πορεία τους μέχρι τη λύτρωση, έθιξε τα γραφειοκρατικά εμπόδια, τις διοικητικές-διαδικαστικές δυσκολίες και τον δυσχερή διακρατικό συντονισμό και έθεσε προτεραιότητες, όπως είναι η αύξηση των νόμιμων εισόδων, ώστε να αποφευχθεί η απώλεια των μεταναστών, και η τήρηση πρωτοκόλλων για να μεγιστοποιήσουν τις πιθανότητες ταυτοποίησης δεδομένων που προέρχονται από το νεκρό σώμα με τα δεδομένα που προέρχονται από τις οικογένειες.

Αύξηση θανάτων

Εδωσε στοιχεία για την Ελλάδα, βασική πύλη εισόδου στην Ε.Ε. μέσω του Αιγαίου και του Εβρου, καθώς στην ανατολική διαδρομή που περιλαμβάνει επίσης την Τουρκία και την Κύπρο τον Ιανουάριο φέτος καταγράφηκαν 63 θάνατοι σε σύγκριση με 2 πέρσι το ίδιο διάστημα, χωρίς να έχουν βρεθεί τα σώματα όλων.

Αυτή τη στιγμή έχουν αναλάβει να εξακριβώσουν τη μοίρα 425 ατόμων, από τα οποία σχεδόν το 40% είναι παιδιά, απώλειες που συνδέονται κυρίως με ναυάγια και οι οικογένειες των οποίων αγωνιούν, ενώ έχουν εντοπιστεί περίπου 43 αποθανόντες μετανάστες. Στις εν εξελίξει περιπτώσεις συμμετέχουν εκτός του Ερυθρού Σταυρού οι αρχές στην Ελλάδα αλλά και σε χώρες προέλευσης όπως η Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Στην εκδήλωση που συντόνισε ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Ν. Παρασκευόπουλος παραβρέθηκαν και τοποθετήθηκαν εισαγωγικά αρκετά στελέχη του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, χαιρετισμό απηύθυνε εκπρόσωπος του αρχιεπισκόπου, ενώ την παρακολούθησαν εκπρόσωποι διπλωματικών αντιπροσωπειών (Μαρόκου, Βελγίου, Ιταλίας, Κροατίας, Ουγγαρίας) που είχαν προσκληθεί λόγω της διεθνούς διάστασης του θέματος και στελέχη ΜΚΟ που ασχολούνται με το μεταναστευτικό-προσφυγικό.

Τα ειδικά μνήματα

Πριν ξεκινήσει η εκδήλωση προβλήθηκε ένα ολιγόλεπτο βίντεο από τον ειδικό χώρο ταφής των αγνοούμενων μεταναστών, που βρίσκεται μέσα στο νεκροταφείο της πόλης. Κοινή η μοίρα του ανθρώπου και η ανάγκη να τιμήσει τους νεκρούς. Εκεί στη Μυτιλήνη, οι νεκροί, ντόπιοι και ξένοι, κείτονται δίπλα δίπλα.

Μπορεί οι τάφοι των αταυτοποίητων να μην έχουν μάρμαρο, ούτε σταυρούς, να είναι ένα ορθογώνιο από γκρι πλίνθους ή τούβλα ξέσκεπο κομμάτι γης. Και μια επιγραφή μόνο στην οποία αναγράφεται μια ημερομηνία, συνήθως ναυαγίου από το οποίο ανασύρθηκε νεκρός ή η λέξη «άγνωστος». Κι εκεί που δεν υπάρχουν λουλούδια, φωτογραφίες ή άλλα ενθύμια, η φύση έχει ντύσει μερικούς με τα πεσμένα φύλλα και τους καρπούς μιας ελιάς.

Αυτό το μέρος «κοίμησης» όσων έχασαν τη ζωή τους στην αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής είναι επισκέψιμο από τους διαδικτυακούς χάρτες, μοναδική παρηγοριά για τους συγγενείς που αναζητούν το μέρος όπου μπορεί να βρίσκονται οι δικοί τους για να ακουμπήσουν τη λύπη και τον θρήνο του χαμού τους.