Καρδούλες παντού, ζαρτιέρες για τους μερακλήδες, λουλουδάκια για τους γλυκούληδες – η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου ίσως θα έπρεπε να τιμάται από τους απανταχού εμπορικούς συλλόγους. Η «γιορτή των ερωτευμένων» είναι αφορμή για αγοραστικό αμόκ, ξέφρενη κατανάλωση στον δυτικό κόσμο, που τα τελευταία χρόνια μοιάζει να καταναλώνει περισσότερους έρωτες από όσους στ’ αλήθεια βιώνει.
Μια περιήγηση στα ράφια με τα βιβλία ποπ ψυχολογίας ή ένα γρήγορο γκουγκλάρισμα αποδεικνύουν εύκολα πόσο πολλοί και πόσο πολύ οι Δυτικοί ψάχνουν το ρομάντζο, ενώ οι έρευνες δείχνουν πως ζουν με έναν τρόπο που τους βουλιάζει στη μοναξιά. Μια τεράστια αγορά αισθήματος αναπτύσσεται ραγδαία, ενώ από τους μιλένιαλ μέχρι τους μπέιμπι μπούμερ κι από τις ΗΠΑ μέχρι την Ελλάδα όλο και πιο πολλοί ζουν –και νιώθουν– μόνοι.
Οποιο κι αν είναι το σύμπτωμα, η μοναξιά είναι η αιτία, μας λένε οι γιατροί του διαδικτύου, ενώ η νέα λέξη της μόδας είναι η «επιδημία». Επιδημία μοναξιάς σαρώνει τον δυτικό κόσμο, επιμένουν εδώ και τουλάχιστον μία πενταετία άρθρα εκλαϊκευμένης επιστήμης, ανακηρύσσοντας τη μοναξιά «τον σιωπηλό δολοφόνο», όπως έγραφε πρόσφατα ο βραβευμένος με Πούλιτζερ συγγραφέας Νίκολας Κριστόφ στους NY Times.
Αν πιστέψουμε τις στατιστικές, ο πλανήτης πεθαίνει από μοναξιά: «Οι μοναχικοί έχουν περίπου 50% αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου», «Η μοναξιά είναι χειρότερη από 15 τσιγάρα τη μέρα», «Οι μοναχικοί έχουν 30% μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθουν έμφραγμα».
Aν πάλι σκαλίσουμε τις έρευνες λίγο περισσότερο, μπορούμε να νιώσουμε συγκριτικά ασφαλέστεροι: ενώ ο ένας στους δύο Αμερικάνους υποφέρει από μοναξιά, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα ασφαλιστικής εταιρείας, τα αντίστοιχα ποσοστά για τους Ευρωπαίους είναι 7%, αν εμπιστευτούμε τα στοιχεία του Ινστιτούτου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Joint Research Center). Μεγαλύτερη ωστόσο είναι η κοινωνική απομόνωση, στο 18%, όρος που διαφέρει από τη μοναξιά, σύμφωνα πάντα με τους δείκτες των μετρήσεων.
Αίσθηση απομόνωσης
Η συγκεκριμένη μελέτη, που δημοσιεύτηκε το περασμένο καλοκαίρι, δείχνει ότι ένας στους δέκα Ελληνες νιώθει μοναξιά και τέσσερις στους δέκα κοινωνική απομόνωση – ποσοστό υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου… Η έρευνα καταρρίπτει ένα από τα κυρίαρχα θετικά στερεότυπα για τον ευρωπαϊκό Νότο, αναδεικνύοντας πως τα υποκειμενικά συναισθήματα μοναξιάς που νιώθουν όσοι ρωτήθηκαν εμφανίζονται σε υψηλότερα ποσοστά στην Ανατολική και Νότια Ευρώπη απ’ ό,τι στη Βόρεια και τη Δυτική.
Οι ερευνητές ερμηνεύουν τα δεδομένα τους ως ένδειξη της πίεσης που ασκεί η οικονομική κρίση, αλλά υπογραμμίζουν ότι και η μεταβολή στις παραδοσιακές οικογενειακές σχέσεις μπορεί να έχει προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη δυσαρέσκεια και αίσθηση απομόνωσης.
Μήπως ιατρικοποιούμε ένα κοινωνικό φαινόμενο; Οσο πληθαίνουν τα άρθρα και οι στατιστικές που αποδεικνύουν με την αδιάψευστη(;) γλώσσα των αριθμών ότι βιώνουμε «επιδημία μοναξιάς» τόσο εμφανίζονται φωνές αμφισβήτησης που συστήνουν ψυχραιμία. Οσοι διαφωνούν με τον χαρακτηρισμό «επιδημία» για τη μοναξιά, αμφισβητούν ότι εξαπλώνεται ραγδαία: «Παρά τη δημοτικότητα του ισχυρισμού, δεν υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η μοναξιά αυξάνεται από γενιά σε γενιά», αναφέρει πρόσφατο άρθρο στο ΟurWorldinData.org του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, που ασχολείται αποκλειστικά με τις παγκόσμιες στατιστικές.
Η μελέτη συγκρίνει πρόσφατες και παλαιότερες μετρήσεις και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστες διαγενεακές μελέτες, με βασικό επιχείρημα ότι «η μοναξιά δεν είναι κάτι που μένει σταθερό στον κύκλο της ζωής μας». «Η μοναξιά είναι ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα, αλλά πρέπει να τη μελετάμε με βάση τα πραγματικά δεδομένα. Οι τίτλοι περί “επιδημίας μοναξιάς” είναι λανθασμένοι και παραπλανητικοί», καταλήγει ο συντάκτης της έρευνας.
Η Βρετανία έχει πάρει το μήνυμα από το 2018, όταν η τότε πρωθυπουργός Τερέζα Μέι διόρισε «υπουργό Μοναξιάς», πραγματοποιώντας την επιθυμία της Τζο Κοξ, της βουλευτίνας των Εργατικών που δολοφονήθηκε από ακροδεξιό εξτρεμιστή.
Πώς αντιπαλεύει τη μοναξιά η Βρετανία του Μπρέξιτ; Οσο το Εθνικό Σύστημα Υγείας καταρρέει λόγω υποχρηματοδότησης, η υπουργός Μοναξιάς Βαρόνη Μπάραν μοιράζει μικρο-επιχορηγήσεις σε τοπικές ομάδες για να καταπολεμήσουν τη μάστιγα με δραστηριότητες όπως η κηπουρική, τα επιτραπέζια παιχνίδια, ομαδικές βόλτες με κατοικίδια. Ενδιαφέρον για το βρετανικό μοντέλο έχουν δείξει η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Γερμανία και η Νέα Ζηλανδία, επιβεβαιώνοντας ότι εκτός από τον ιμπεριαλισμό υπάρχει και η μοναξιά.
Τι γίνεται όμως στα καθ’ ημάς; Αν ακολουθήσουμε τη βασική αρχή «δείξε μου τη διαδρομή του χρήματος για να βρεις την αλήθεια», στην Ελλάδα οι μοναχικοί είναι αρκετοί, εξ ου και οι αναρίθμητες υπηρεσίες που τους προσφέρονται. Γραφεία συνοικεσίων, κλαμπ γνωριμιών, προπονητές ζωής, σύμβουλοι σχέσεων – ένα πλήθος «ειδικών» αναλαμβάνουν με το αζημίωτο να σου βρουν το ταίρι των ονείρων σου.
Αλλες υπηρεσίες είναι δωρεάν και άλλες πληρώνονται αδρά, όπως ας πούμε μια συνδρομή σε γραφείο συνοικεσίων που μπορεί να φτάσει τα 600 ευρώ (άπαξ, για αναρίθμητες δυνητικά γνωριμίες) ή μία συνεδρία σε έναν «προπονητή» που κοστίζει περίπου 60 ευρώ.
Ενδιαφέρον είναι ότι η αγορά των συμβουλών και των συμβουλατόρων διευρύνεται και στο αντρικό κοινό –πέρα από το κοριτσίστικο και γυναικείο στο οποίο απευθυνόταν παραδοσιακά– και οδηγίες τύπου Cosmopolitan γράφονται πια σε ανδρικά περιοδικά. «Πρώτο φιλί, πώς θα το θυμάται για πάντα», «δέκα τρόποι για να φιλάς καλύτερα», «100 άνθρωποι σας δείχνουν πώς να φιλάτε» – είναι χαρακτηριστικά δημοσιεύματα (και με οπτικοακουστικό υλικό). Από εκεί και πέρα μπορεί κανείς να βρει από τους «δέκα καλύτερους τρόπους για να φασωθεί» μέχρι το «πώς θα ρίξεις τη 40άρα».
Η σκοτεινή εποχή
Τι γυρεύουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Από σχέση μιας βραδιάς μέχρι τον έρωτα της ζωής τους, όλα παίζουν. Ανάλογα με την ηλικία τους αλλά και τα μέσα που θα επιλέξουν να χρησιμοποιήσουν, μια και η επιλογή του γραφείου συνοικεσίων ή μιας εφαρμογής στο κινητό πολλές φορές είναι και ενδεικτικά των διαθέσεων και των προθέσεων. Σε κάθε περίπτωση, προσπαθούν να ξορκίσουν τη μοναξιά τους. Αυτήν ακριβώς που περιγράφει η Αν Μπερλάν στο «Celibadtrip», ένα από τα πιο επιτυχημένα βιβλία για την εργένικη ζωή των τελευταίων χρόνων στη Γαλλία.
«Υπάρχουν δυο περίοδοι στην εργένικη ζωή: η εργένικη ζωή και η μαύρη εργένικη ζωή», γράφει η Μπερλάν. «Η δεύτερη είναι η πιο σκοτεινή περίοδος της ερωτικής μοναξιάς, η απόλυτη απόγνωση, εκεί που δεν περιμένεις πλέον τίποτα. Ολα σου φταίνε, η Γη η ίδια σου φταίει […] Τι θα έλεγα σε όλους τους δυστυχισμένους εργένηδες; Bρίσκουμε το κατάλληλο πρόσωπο όταν είμαστε ικανοποιημένοι στη ζωή μας, όταν δεν παίζουμε ρόλους, όταν δεν υπακούμε σε ηλίθιους κανόνες. Είναι δύσκολο να είσαι ο εαυτός σου, αλλά για να έχεις μια σχέση με διάρκεια δεν μπορείς να ξεκινάς με ψέματα. Η εργένικη ζωή μπορεί να είναι και μια συγκλονιστική περίοδος, εκεί που ανακαλύπτεις τον εαυτό σου και τον χτίζεις. Μια περίοδος όπου ο “άλλος” δεν αποτελεί λύση. Η εργένικη ζωή είναι το μέσον για να ξαναεπενδύσεις στον έρωτα. Στον έρωτα που κάνει τη ζωή πιο γλυκιά, αυτό είναι όλο».
