Ο συγγραφέας μάς παραδίδει ένα ακόμα βιβλίο με μαρτυρίες και πιστεύω ότι το πράττει γράφοντας με την υπευθυνότητα ενός ανθρώπου που εκπληρώνει ένα ιστορικό χρέος. Ηδη το εξώφυλλο του βιβλίου προδιαθέτει πολύ θετικά τον υποψήφιο αναγνώστη. Την ελκτική δε δύναμή του την οφείλει, πέρα από το εξαιρετικό σχέδιο που το κοσμεί, και στον ίδιο του τον τίτλο. Τούτο στον βαθμό που, ενώ το έργο αναφέρεται σε μακρά περίοδο εγκλεισμών, η οπτική των μαρτυριών είναι τέτοια ώστε εκείνο που τελικά εκπέμπουν να δημιουργεί μηνύματα ελπίδας. Αυτό το σηματοδοτεί ο συγγραφέας επιλέγοντας να τις τιτλοφορήσει με έκφραση ποιητική: μια ηλιαχτίδα σε πέτρινους τοίχους. Παραπέμπει έτσι υπόρρητα στην αισιοδοξία της βούλησης έτσι, όμως, όπως αυτή απορρέει από την «γκραμσιανή» ρήση «απαισιοδοξία της νόησης, αισιοδοξία της βούλησης». Εμβληματική διατύπωση που χαρακτηρίζει, ταυτόχρονα, την αριστερή στάση απέναντι στα πράγματα και μάλιστα με τρόπο εξαιρετικά εύστοχο.
Ο συγγραφέας, στρατευμένος στην υπόθεση της Αριστεράς από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια, επιμένει λοιπόν (σχεδόν βολονταριστικά, θα λέγαμε) να αναζητά και μ’ αυτό το βιβλίο ακτίνες φωτός, ακόμα και όταν περιγράφει όψεις από τις πλέον σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Μοιάζει και πάλι να «παίζει» στους τίτλους των βιβλίων με το φως. Ετσι από το «λυκόφως στο λυκαυγές» και τώρα να τη που ξεπροβάλλει μια «ηλιαχτίδα πάνω σε πέτρινους τοίχους».
Κομβικό σημείο και σ’ αυτό το βιβλίο παραμένει, λοιπόν, η επιμονή του συγγραφέα να υπερασπίζεται έναντι οποιουδήποτε τιμήματος την επιλογή του να παραμένει πολίτης με όλο το αξιολογικό φορτίο της λέξης. Πολίτης πρωταρχικά ενεργός και συνακόλουθα ενεργός ενταγμένος στην Αριστερά. Εννοεί λοιπόν προσερχόμενος, το ’66 να υπηρετήσει τη θητεία του, να παραμείνει πιστός στον όρκο που, από το 1962 και μετά, έδιναν οι φοιτητές στις διαδηλώσεις και τις συνελεύσεις τους. Ορκο πίστης στο άρθρο 114 του Συντάγματος.
Πέρα τούτων όμως, εκείνο που σίγουρα μπορούμε να αποκρυπτογραφήσουμε, μέσω των 64 σύντομων ιστοριών που ξετυλίγονται στο βιβλίο, είναι το σύμπλεγμα εξουσιαστικών μηχανισμών. Μηχανισμών των οποίων ο τρόπος λειτουργίας αποκαλύπτεται από την οξύτατη κριτική που ασκεί ο συγγραφέας. Κριτική που, στην ουσία της, στρέφει τα βέλη της προς όλα τα κλειστά συστήματα και στη λογική που τα διατρέχει. Απέναντι λοιπόν στον κόσμο της στρατιωτικής εξουσίας, που διακατέχεται από αντικομμουνιστική υστερία και προτάσσει μηχανισμούς βίας, οι διωκόμενοι θα αντιτάξουν τον δικό τους λόγο και τους δικούς του μηχανισμούς άμυνας. Με αποκορύφωμα βέβαια πράξεις αντιστασιακές, όπως αυτές του συγγραφέα που τον οδήγησαν ενώπιον του Διαρκούς Στρατοδικείου Καβάλας και του στοίχισαν την καταδίκη σε 4,5 χρόνια φυλακής με βάση τον Α.Ν. 509/1947 του Εμφυλίου.
Μέσα από αυτά τα περιστατικά ανατέλλει η μια εκδοχή της ηλιαχτίδας που πέφτει πάνω στους πέτρινους τοίχους. Είναι η ελπιδοφόρα σκέψη ότι όσο υπάρχουν πολίτες και αγωνιστές που αντιστέκονται δεν θα αργήσει να κάνει την εμφάνισή του ένα καλύτερο μέλλον, καθώς η ώρα της πτώσης της χούντας θα πλησιάζει όλο και περισσότερο. Είναι αυτό ακριβώς το μήνυμα της αντίστασης που αποτέλεσε κάτι σαν ηλιαχτίδα.
Ηλιαχτίδα είναι επίσης τα «πέτρινα» πανεπιστήμια, ο σημαντικός ρόλος των οποίων τονίζεται ήδη από τον Πρόλογο του βιβλίου.
Με ηλιαχτίδα μοιάζουν επίσης δημιουργικές δραστηριότητες όπως: ζωγραφική, ποίηση και, γενικότερα, λογοτεχνία, μεταφράσεις έργων (επιστημονικών ή άλλων) ξένων συγγραφέων κ.λπ.
Ακόμα σαν ηλιαχτίδα μέσα στη σκοτεινιά των πέτρινων κελιών μοιάζουν εκδηλώσεις συμπαράστασης και αλληλεγγύης προς τους κρατούμενους ή και μεταξύ συγκρατούμενων.
Πιστεύω ότι, αν δεν είχαμε στα χέρια μας το συγκεκριμένο έργο, το έλλειμμα που θα είχαμε και ως επιστημονική κοινότητα και ως αναγνωστικό κοινό θα ήταν σημαντικό. Και πάντως θα ήταν δυσανάλογα μεγαλύτερο από αυτό που αντιστοιχεί στο βιβλιογραφικό κενό που καλύπτει. Εκτιμώ ότι ο συγγραφέας δεν είχε σκοπό να παρουσιάσει ως επιστήμονας ιστορικός ένα σύγγραμμα που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της επιστημονικής πειθαρχίας που υπαγορεύει η επιστήμη της Ιστορίας. Εάν ήθελε κάτι τέτοιο ήξερε πολύ καλά πώς να το κάνει.
Επιπρόσθετα, το έργο παρουσιάζει ενδιαφέρον και από παιδαγωγική σκοπιά θεωρούμενο. Και αυτό είναι μια επιπλέον λειτουργία του νέου βιβλίου (αν και σχετικές νύξεις βρίσκουμε και στο προηγούμενο). Χωρίς να διακατέχεται από κανενός είδους διδακτισμό. Το αντίθετο, θα έλεγα.
Πρέπει να σημειώσω το ιδιαίτερο νόημα που αποκτά η έκδοση του βιβλίου στις μέρες μας. Διότι μπορεί οι ιστορίες αυτές να μοιάζουν παράταιρες σε ένα πλαίσιο δημοκρατικότερο, όμως δεν είναι ή, τουλάχιστον, δεν είναι τόσο όσο εκ πρώτης όψεως φαίνονται. Πραγματικά και σήμερα, παρά τις επιμέρους αλλαγές πλαισίου, ανιχνεύουμε στοιχεία τα οποία παραπέμπουν, τηρουμένων των αναλογιών, σε δυσμενείς καταστάσεις του παρελθόντος που θα έπρεπε να έχουν εκλείψει.
Τον τρόπο αντίστασης απέναντι σε ανάλογες προκλήσεις, σε παραδοσιακές και μεταλλαγμένες εκδοχές εγκλεισμών, τον δείχνουν με τη συλλογική και ατομική στάση τους ο συγγραφέας και άλλοι αγωνιστές που «παρελαύνουν» μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Βιβλίου όπου συνυπάρχουν ορθολογικότητα επιστημονική και ευαισθησία κοινωνική μαζί με ανεξάντλητες δυνάμεις που κινούν το ανήσυχο πνεύμα. Συνακόλουθα, το όφελος από την ανάγνωσή του είναι μεγάλο.
*Αφυπηρετήσας καθηγητής ΤΕΙ Μεσολογγίου
-320x213.png)
