Οταν η Ελλάδα «αποχώρησε» από το Συμβούλιο της Ευρώπης

Ορόσημο ήταν η Ελληνική Υπόθεση, η καταγγελία της απριλιανής χούντας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, αμέσως μετά την εκδήλωσή της, από τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες: μισό αιώνα μετά, σε ένα ιστορικό συνέδριο, συζητούνται οι κληρονομιές της. Πριν από ακριβώς 50 χρόνια, τη 12η Δεκεμβρίου 1969 η Ελλάδα αποχωρεί «οικειοθελώς» από τον παλαιότερο, κορυφαίο ευρωπαϊκό πολιτικό οργανισμό, το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣτΕ), που με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) συμπυκνώνει σε κανόνες τις κοινές αξίες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοκρατίας, και κράτους δικαίου, ενώ ελέγχει την τήρησή τους από τα κράτη – μέλη.

Την αποχώρηση δρομολόγησαν οι άμεσες αντιδράσεις Δανίας, Νορβηγίας, Σουηδίας και Ολλανδίας, οι οποίες, αμέσως μετά τη βίαιη κατάληψη της εξουσίας από τη στρατιωτική χούντα των συνταγματαρχών, κατήγγειλαν το απριλιανό καθεστώς, βασιζόμενες στην ΕΣΔΑ, προκαλώντας έτσι την έκδοση εκθέσεων και πορισμάτων που συνιστούν μια πρωτοφανή καταδίκη του δικτατορικού καθεστώτος και των κατασταλτικών πρακτικών του από έναν διεθνή οργανισμό.

«Η Ελληνική Υπόθεση στο Συμβούλιο της Ευρώπης: Καταλύτης για το Διεθνές Δίκαιο και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα;» είναι το τριήμερο διεθνές συνέδριο που πραγματοποιείται από απόψε και μέχρι τις 14 Δεκεμβρίου (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αμφιθέατρο Αργυριάδη) υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Η διεθνής καταδίκη της δικτατορίας είχε πολυσήμαντη σημασία, αφού δημιούργησε ένα ιστορικό προηγούμενο στη συλλογική προστασία, από τα κράτη, των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Για ποιους λόγους η Ελληνική Υπόθεση στο Συμβούλιο της Ευρώπης ήταν ορόσημο μας εξηγεί το μέλος της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου και ιστορικός Κωστής Κορνέτης:

«Πρώτον: Ηταν η πρώτη και μοναδική φορά που ένα μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, ουσιαστικά, αποπέμφθηκε λόγω της συστηματικής παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ως απόρροια της κατάλυσης της δημοκρατίας.

Δεύτερον: Συνιστά καινοφανή υπόθεση προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, καθώς, αναλαμβάνοντας νομική δράση, τα προσφεύγοντα κράτη δεν επεδίωξαν την προστασία ίδιων ή εθνικών συμφερόντων, αλλά την προάσπιση συλλογικών αξιών, όπως τα δικαιώματα του ανθρώπου σε ένα τρίτο κράτος, σε περίοδο μάλιστα Ψυχρού Πολέμου.

Τρίτον: Η ελληνική υπόθεση συνέβαλε στη διεθνοποίηση και ιδίως στο να συζητηθεί σε πολλά ευρωπαϊκά κοινοβούλια το ζήτημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ελλάδα.

Τέταρτον: Η σχετική με την ελληνική υπόθεση απόφαση συντέλεσε στη διαμόρφωση προτύπων προστασίας των δικαιωμάτων σε τομείς όπως οι ρήτρες παρέκκλισης για λόγους έκτακτης ανάγκης. Εφερε στο προσκήνιο τα βασανιστήρια ως εξέχουσας απαξίας παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ανέδειξε τον ρόλο μη κυβερνητικών οργανώσεων, όπως η Διεθνής Αμνηστία, και εκστρατειών αλληλεγγύης, ως παραγόντων με καταλυτική επιρροή στο διεθνές δίκαιο και στη διεθνή πολιτική σκηνή.

Τέλος, η ελληνική υπόθεση προσέφερε πλούσιο υλικό για μελέτη σε τομείς όπως η μεταβατική δικαιοσύνη ή η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση».

Οι όψεις του εμβληματικού αυτού γεγονότος, η ιστορία του και οι κληρονομιές του, θα συζητηθούν στο συνέδριο που συνδιοργανώνουν τα Ινστιτούτα, στην Αθήνα, των χωρών που είχαν τότε προσφύγει στο ΣτΕ -Δανία, Νορβηγία, Σουηδία και Ολλανδία- με το Ιδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και την υποστήριξη του Carslberg Foundation, ενώ θα επεκταθεί στη σημερινή χρονική συγκυρία, σε μία περίοδο που ανελεύθερες δημοκρατίες αναδύονται στην Ευρώπη και παγκοσμίως.

Το συνέδριο είναι επίσης σημαντικό, επειδή επιχειρεί να ρίξει φως σε ένα τόσο σπουδαίο ιστορικό και πολιτικό γεγονός από πολλές επιστημονικές πλευρές, αποτελώντας τόπο συνάντησης νομικών, ιστορικών, πολιτικών, επιστημόνων τόσο από διαφορετικά κράτη όσο και διαφορετικών ηλικιών, «θα συναντηθούν άνθρωποι από πολλά επιστημονικά πεδία και γενιές συγκεράζοντας διαφορετικές ματιές και εμπειρίες, με άλλες αποστάσεις από το γεγονός, ειδικούς στο τραύμα και τα βασανιστήρια, τις διεθνείς σχέσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη μελέτη κοινωνικών κινημάτων και τις ευρωπαϊκές σπουδές με τους επιζώντες μάρτυρες που είχαν καταθέσει στο Στρασβούργο και τους ακτιβιστές της εποχής που είχαν συλλέξει τις μαρτυρίες. Πρόκειται για μια συνάντηση, μια σύνθεση φωνών, γενεών και πεδίων», μας λέει η μουσικολόγος ερευνήτρια και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου Αννα Παπαέτη.

Το πρόγραμμα του συνεδρίου

Αξίζει να αναφερθεί ότι στο συνέδριο θα παρέμβει ο δικηγόρος που πήρε συνεντεύξεις από τους βασανισθέντες και συνέγραψε την πρώτη έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για τα βασανιστήρια στην Ελλάδα των συνταγματαρχών το 1968 James Becket -με τον οποίο είχαμε την τιμή να συνομιλήσουμε πριν από έξι χρόνια («Εφ.Συν.» 20-21/7/2013 «Χωρίς τη Μαρία δεν θα είχαμε πετύχει την καταδίκη της χούντας»), σήμερα (18.50).

Το Σάββατο (15.15-17.00), θα μιλήσουν τα άτομα που βασανίστηκαν ή συμμετείχαν ενεργά στην ελληνική υπόθεση, όπως οι Γιάννης Σπράος, Ριχάρδος Σωμερίτης, Περικλής Κοροβέσης, Νατάσα Μερτίκα, Γεράσιμος Νοταράς, Λυδία Καρρά. Ο αντίκτυπος της Ελληνικής Υπόθεσης, οι διεθνείς διαστάσεις του αντιδικτατορικού αγώνα, οι παγκόσμιες προσπάθειες κατά των βασανιστηρίων και οι σύγχρονες μορφές των αυταρχικών καθεστώτων, θα απασχολήσουν τις συζητήσεις του συνεδρίου, στο οποίο θα μιλήσουν ανάμεσα σε άλλους ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Λίνος-Αλέξανδρος Σισιλιάνος, και καθηγητές από διάφορες χώρες.

Οι εργασίες του συνεδρίου που είναι ανοιχτές στο κοινό, θα γίνουν στα αγγλικά.