Ο μέγας Μικρούτσικος με τα δικά του λόγια…

Το ιστορικό της αρρώστιας

Θα σου πω λοιπόν το ιστορικό. Ετοιμαζόμουν πέρσι τον Ιούνιο για μια περιοδεία με το έργο του Καββαδία. Μου λέει η γυναίκα μου: μήπως να κάνεις μια εξέταση για το σάκχαρο στην προοπτική των 40 συναυλιών;

Η παθολόγος, ως μη όφειλε, μου γράφει να κάνω υπέρηχο άνω και κάτω κοιλίας βλέποντας κάτι σαν αιμαγγείωμα. Μετά τον υπέρηχο κάνω μαγνητική. Αποδεικνύεται ότι έχω καρκίνο στο συκώτι. Και μετά κάτι φαίνεται και στο κόκαλο. Αν ο συνδυασμός ίσχυε ήμουν καταδικασμένος.

Ηταν πράγματι ένα φρικώδες επταήμερο. Η Μαρία και ο γιος μου ο Στέργιος ήταν κινούμενα πτώματα. Η κόρη μου στο Λονδίνο μισοήξερε πράγματα. Οι δύο μεγαλύτερες ήταν κάπως πιο ψύχραιμες. Τα αποτελέσματα από τις βιοψίες βγαίνουν στις 4 Ιουλίου και χαμογελάμε λίγο. Το κόκαλο είναι εντάξει. Μένει ο καρκίνος στο συκώτι.

Κανονίζω να χειρουργηθώ την επομένη στο «Μετροπόλιταν». Παρεμβαίνει ένας εξάδελφος της Μαρίας και γίνεται η επαφή με τον Μαλαγκό, τον καλύτερο ογκολόγο στο Λονδίνο, ο οποίος ανατρέπει όλο τον προγραμματισμό του και κανονίζει το αδιανόητο: χειρουργείο μετά από τρεις μέρες.

Το χειρουργείο διαρκεί 8,5 ώρες. Είχαν πειραχτεί και τρεις λεμφαδένες, αλλά ο Ιταλός έχει καθαρίσει όλη την ευρύτερη περιοχή, όπως μου είπε, «καλύτερα και από μαφιόζο στο Σικάγο»…

Τον Νοέμβριο είμαι στο στούντιο όταν μου τηλεφωνεί ο ίδιος ο Μαλαγκό εν συγχύσει αλλά και καθησυχαστικός: «Αντί για τον Γενάρη έλα καλύτερα τις επόμενες μέρες για έλεγχο. Κάτι είδαν οι ακτινοδιαγνώστες, εκτιμώ ότι πρόκειται για απότοκα της εγχείρησης αλλά θέλω να το τσεκάρουμε».

Πηγαίνω. Βρίσκουν τρεις άλλους λεμφαδένες κοντά στα επινεφρίδια. Πρέπει να κάνω πετ σκαν. Εχοντας λατρέψει τον γιατρό μου στην Ελλάδα, τον Χρήστο Χριστοδούλου, εξαιρετικό ογκολόγο και εκπληκτικό άνθρωπο, λέω στον Μαλαγκό: «Θα κάνω την εξέταση στην Ελλάδα και θα σου σταλούν για εκτίμηση τα υλικά». Την κάνω.

Στις 10 Δεκεμβρίου το απόγευμα έρχεται ο γιατρός, κάθεται στην θέση που κάθεσαι τώρα. Είναι σε πλήρη απογοήτευση. Μου λέει: «Μετάσταση στα κόκαλα, στο δεύτερο θωρακικό κι άλλα πέντε σημεία θεωρούνται απλώς ύποπτα».

Η εξέλιξη ήταν εξαιρετικά απρόβλεπτη. Οταν το πληροφορήθηκε ο Μαλαγκό στο Λονδίνο έπαθε σοκ με την ταχύτητα μετάβασης. Ενδέχεται, προ της εγχείρησης, να έφυγε κύτταρο που δεν πιάστηκε στο πετ σκαν, δυστυχώς γίνονται αντιληπτά όταν πια δημιουργήσουν αποικίες.

Αν τελειώνουν όλα με τον θάνατο

Αν μιλάς για την μετά θάνατο ζωή σύμφωνα με τις θρησκείες, δεν την πιστεύω. Η ζωή μας είναι εδώ και καταλήγει εδώ. Είμαι οπαδός της Κοσμολογίας, λατρεύω τον Αϊνστάιν, τους μάστορες της Κβαντομηχανικής, το Σύμπαν, τα ταξίδια στον χρόνο. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 αμφιταλαντεύτηκα: Μουσική ή Κοσμολογία. Είχα τελειώσει το Μαθηματικό, είχα ήδη μια υποτροφία για τις ΗΠΑ. Αν πήγαινα θα έκανα Ανώτερα Μαθηματικά ή Κοσμολογία, Αστρονομία. Ξέρω ότι η ενέργεια, ακόμα κι αυτή της Μεγάλης Εκρηξης πριν από 14 δισεκατομμύρια χρόνια, δεν χάνεται. Δεν μπορώ να διατυπώσω τι σημαίνει ενέργεια, πάντως σίγουρα δεν σημαίνει συνείδηση έτσι όπως εμείς την αναγνωρίζουμε ώστε να έχει κι ένα νόημα το μετά.

Για απωθημένα στη ζωή

Πώς να έχω; Πέρασαν σε τρεις γενιές τα τραγούδια μου. Μάζεψε η γυναίκα μου mails προ δύο εβδομάδων ότι 50 Δημοτικά σχολεία σε όλη την Ελλάδα, Δημοτικά σας λέω, ανέβασαν τον «Σταυρό του Νότου».

Ο «Σταυρός του Νότου»

Ενας δίσκος μελοποιημένης ποίησης πούλησε μέσα σε 35 χρόνια 2 εκατομμύρια αντίτυπα. Κάποιοι θεωρούσαν, ακόμα ίσως, ότι ο Καββαδίας είναι ένας θαλασσινός ποιητής, της φυγής, του ταξιδιού, της ναυτοσύνης. Ημιτελής άποψη, γιατί αυτά τα στοιχεία αποτελούν πεδίο για να πει ο ποιητής κάτι άλλο, αυτό που από πλευράς κειμένου εξηγεί την «Καββαδιομάνια» που λες.

Προτείνει στον νέο άνθρωπο να ξεπεράσει τα όριά του, να κατακτήσει το αδύνατο. Πολύ πιο πριν από το σύνθημα του Γαλλικού Μάη «είμαστε ρεαλιστές, κυνηγάμε το αδύνατο», τον προτρέπει «χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία». Επιλέγει το συγκεκριμένο κήτος, το ανθεκτικότερο πλάσμα της φύσης, δεδομένου ότι οι προπάπποι του επέζησαν μετεωριτών και δεινοσαύρων 75 εκατομμύρια χρόνια πίσω, στα βάθη του ωκεανού. Το υπέροχο πολιτικό μήνυμα του Καββαδία είναι: «δάμασε, κατάκτησε το αδύνατο». Αυτό λοιπόν επιζητώ για τον εαυτό μου: να ξεπερνώ τα όριά μου.

Οι «7 νάνοι»

Είναι απρόβλεπτο τραγούδι. Ο αυτοσχεδιασμός στην αρχή, σε κάθε συναυλία, δεν είναι προγραμματισμένος. Οταν ξεκινάω και αρχίζει να χτίζεται ο αυτοσχεδιασμός, το πιάνο αποτελεί την προέκτασή μου. Το ξεκίνημα γίνεται από ένα ακόρντο, το ίδιο, εδώ και 30 χρόνια.

Το κομμάτι κρατάει περίπου 12 λεπτά και από ένα σημείο και μετά, στον λόγο της τιμής μου, δεν βρίσκομαι παρών. Δεν είμαι εκεί, δεν έχω καμία επαφή με τον κόσμο. Κι επειδή επικρατεί πάντοτε απόλυτη ησυχία, με διευκολύνει. Δεν έχω αίσθηση της πραγματικότητας, είμαι χαμένος εντελώς, δεν υπάρχει το κοινό. Καλύτερα, γιατί αν υπήρχε, θεωρώ πως θα ήμασταν ένα επίπεδο κάτω. Είναι το τραγούδι της ζωής μου.

Ο ΣΥΡΙΖΑ

● Τον Αλέξη Τσίπρα τον γνώρισα προσωπικά το 2012-13 και συναντηθήκαμε κάποιες φορές. Πολιτικές συζητήσεις κάναμε και τον είχα στηρίξει κιόλας όταν κατέβηκε ως υποψήφιος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Αρχισα να αποστασιοποιούμαι το 2014. Εχω έναν φίλο, διά παντός φίλο, τον Γιάννη Μηλιό. Ηταν υπεύθυνος του οικονομικού προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας τούς άκουγε προσεκτικά. Και αυτόν και την ομάδα του. Ηταν 2014 όταν άρχισαν να μου δημιουργούνται αμφιβολίες. Εβλεπα πως όλο και λιγότερο έσκιζαν το μνημόνιο, όλο και λιγότερο έμπαιναν αιτήματα υπέρ των εργαζομένων και κέρδιζε έδαφος στη ρητορική τους η σκληρή διαπραγμάτευση.

● Ο Τσίπρας πίστευε πως θα τους πείσουμε, ο Βαρουφάκης ότι δεν θα πυροβολήσουν τα πόδια τους. Και όμως, θα τα πυροβολήσουν, έλεγα εγώ, θα το κάνουν για να μη χάσουν το σώμα. Θα ηττηθούν αυτοί οι γίγαντες οι νεοφιλελεύθεροι, οι βάρβαροι, οι κολλητοί με τους ναζί, οι κολλητοί με τους ακροδεξιούς, θα ηττηθούν από κάποιον ΣΥΡΙΖΑ, από κάποια Ελλάδα; «Το πιστεύεις αυτό, βρε Αλέξη;» τον ρωτούσα. «Ναι, το πιστεύω» μου έλεγε.

● Σέβομαι πάρα πολύ όσους θα ψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ. Με αυτούς τους ανθρώπους και κυρίως τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους του και όχι τους περιστασιακούς του 2015, που πολλοί γύρισαν στη Ν.Δ., έχουμε ονειρευτεί από κοινού, θέλουμε μια καλύτερη κοινωνία. Ξέρω ότι πολλοί είναι στενοχωρημένοι, ότι έχουν βάρος ασήκωτο. Είμαι σίγουρος ότι θα ξαναβρεθούμε στο μέλλον.

Οι συναυλίες

Να σου εκμυστηρευτώ πως δεν κοιμήθηκα από την έκσταση μετά από εκείνη τη συναυλία, στο κλειστό του Γαλατσίου, μπροστά σε 12 χιλιάδες κόσμο, σε μία ανοίκεια φόρμα για αυτούς, γιατί δεν είναι εύκολο το «Καντάτα για τη Μακρόνησο». Το πρωί σηκώθηκα να βουρτσίσω τα δόντια μου και με βλέπω στον καθρέφτη. Λέω, «ρε καρκίνε, με λάθος άνθρωπο τα έβαλες, σήκω φύγε μη σου γαμ… τίποτε». Και άρχισα να σφυρίζω. Μέχρι και ο ορθολογιστής γιατρός μου το είδε μεταφυσικά και μου είπε ότι οι συναυλίες μού κάνουν καλό…

Η μουσική

Ολες οι εμμονές και τα καλλιτεχνικά ιδεολογήματα προκύπτουν στην άσκηση του επαγγέλματος. Οποιος ισχυρίζεται ότι ο καλλιτέχνης δημιουργεί «εκτός επαγγέλματος» ψεύδεται. Ολοι συμφωνούμε ότι η μεγαλύτερη ιδιοφυΐα της δυτικής μουσικής είναι ο Μπαχ. Αυτός ο τύπος δούλευε 18 ώρες το 24ωρο με κεριά. Είχε να θρέψει 20 στόματα, πολύτεκνος ως θρησκευόμενος. Του έλεγε λοιπόν το αφεντικό του στη μητροπολιτική εκκλησία: «Το Σάββατο θέλω καινούργια λειτουργία». Και την έγραφε.

Δύσκολη εργασία η σύνθεση σε πέντε μέρες και να παίζεις στο όργανο. Κάποτε λοιπόν βαρέθηκε. Τι έκανε; Επαιρνε τα καλύτερα σημεία και τα έχωνε στην επόμενη λειτουργία με κάποια καινούργια θέματα. Η μπαγαποντιά δεν τον σταμάτησε να γίνει ο καλύτερος συνθέτης ever, ενώ συγχρόνως όλες τις εμμονές, τις θρησκευτικές εν προκειμένω, τις εξέφραζε μέσα από την παραγγελία του ποιμένα…

Αλλο παράδειγμα ο Μπετόβεν. Αν μελετήσουμε προσεκτικά κι όχι ως μαθητές ωδείου τις αλληλογραφίες αυτού του μέγιστου κωφού διαβάζουμε: «Ω ρε γαμώτο, πρέπει να ενορχηστρώσω για την τάδε μπάντα του δήμου έξω από τη Βιέννη. Είναι όμως 4 χιλιάδες δουκάτα, δηλαδή 12 μηνιάτικα». Και γράφει αριστούργημα. Ο Μπετόβεν μέσω της παραγγελίας εκφράζει τη δική του εμμονή, που είναι πολιτική, ριζοσπαστική: την αστική τάξη που ανεβαίνει διαλύοντας τη φεουδαρχία. Αυτή είναι η λειτουργία του σοβαρού, σημαντικού συνθέτη.

Το ΚΚΕ

● Διαγράφτηκα από το ΚΚΕ το 1984. Εκτοτε, επί 34 χρόνια, ούτε μία φορά, παρά τις όποιες πολιτικές διαφωνίες μου, επιτέθηκα ή μίλησα απρεπώς γι’ αυτό. Εκανα μεγάλη διαδρομή, έψαξα, αναθεώρησα, ξαναδιάβασα, σκέφτηκα τι συνέβη τελικά σε εκείνη τη Σοβιετική Ενωση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Ηταν όλα χάλια;

Οχι. Ανεργία μηδέν και σκέψου: ανεργία σημαίνει ανελευθερία. Κοινωνικές παροχές, δωρεάν υγεία, παιδεία, πολιτισμός, τέχνες. Χάρη σ’ αυτή τη χώρα διαλύθηκε ο ναζισμός. Παιδιά, δεν είναι καλαμπούρι όλο αυτό, πρέπει να το υπολογίσουμε σωστά. Παλιά η διαφωνία μου με το ΚΚΕ ήταν πάνω στην έννοια του εφικτού. Ακόμα πιστεύω στο εφικτό αλλά ως λάτρης της Ιστορίας κι επειδή θεωρώ ότι λαοί χωρίς ιστορική μνήμη και γνώση είναι αδύνατον να παίξουν ρόλο στο παρόν και το μέλλον, σε καλώ να εξετάσουμε τα τελευταία χρόνια. Κόμματα και κινήματα που ξεπήδησαν από την Αριστερά και δούλεψαν πάνω στο εφικτό, όλα αλλοτριώθηκαν και ενσωματώθηκαν στο σύστημα.

● Προβλήματα υπάρχουν, αλλά μη μου πεις ότι το ΚΚΕ δεν δημιουργεί μια αίσθηση εμπιστοσύνης στους ψηφοφόρους του. Αν υποθέσουμε ότι γίνονταν εκλογές και το αποτέλεσμα δεν αφορούσε τον σχηματισμό κυβέρνησης, το ποσοστό αυτών που σέβονται το ΚΚΕ θα ήταν πάνω από 35%. Εδώ και 4,5 χρόνια παρακολουθώ τι συμβαίνει. Κυρίως στην Ελλάδα της κρίσης, απ’ όλο το φάσμα των κομμάτων δεν το συζητώ ότι το ΚΚΕ έχει τις ορθότερες θέσεις.