Ενα μικρό συνεργατικό σουπερμάρκετ δημιουργείται το 1973 στην Αμερική και σιγά σιγά συγκεντρώνει στους κόλπους του όλους όσους ήθελαν να έχουν τον έλεγχο της διατροφής τους. Καλύτερης ποιότητας προϊόντα, κυρίως βιολογικά ή παραγόμενα με μεθόδους ορθής γεωργικής πρακτικής, αλλά και συμβατικής καλλιέργειας, πολλά τοπικών παραγωγών, σε πολύ καλύτερες τιμές από ό,τι στα υπόλοιπα σουπερμάρκετ της χώρας.
Το σουπερμάρκετ «Food Coop» του Park Slope στο Μπρούκλιν ήταν το πρώτο διατροφικό συνεργατικό σχήμα της εποχής του -πολλά ακόμη δημιουργήθηκαν, αλλά στην πορεία άλλαξαν χαρακτήρα λειτουργίας ή έκλεισαν- και μέχρι τώρα, παρά τις όποιες αντιξοότητες, κατάφερε όχι μόνο να διατηρήσει τα χαρακτηριστικά του καταστατικού του χάρτη αναλλοίωτα και να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όπως όταν ξεκίνησε, έχοντας πλέον 16.000 μέλη, αλλά και να δημιουργήσει μια κοινότητα. Κοινότητα που πλέον λειτουργεί ως μοντέλο ζηλευτό για νέα αντίστοιχα συνεργατικά σχήματα σε πολλές χώρες του κόσμου.
Το Park Slope Food Coop, πρωτοπόρο όχι μόνο τον καιρό της δημιουργίας του αλλά ακόμη και σήμερα, είναι μοναδικό στο είδος του και είναι το πρώτο που λειτούργησε με όρους που χρησιμοποιούμε τα τελευταία χρόνια, δηλαδή την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Η ιδιομορφία του, που άλλωστε είναι και η βάση που δημιούργησε όχι την αίσθηση μιας κοινότητας αλλά πραγματικά μια κοινότητα, είναι ότι τα μέλη του λειτουργούν με πολλαπλούς ρόλους. Είναι μέτοχοι, μέλη, ιδιοκτήτες, καταναλωτές, αλλά και εργαζόμενοι σε αυτό.
Ολοι συμμετέχουν με το ίδιο δικαίωμα ψήφου στις γενικές συνελεύσεις που συγκαλούνται μία φορά τον μήνα και όπου παίρνονται οι αποφάσεις για σημαντικά ζητήματα κι όλοι συμμετέχουν με το ίδιο ποσό, που είναι συνολικά 123 δολάρια. Από αυτά, τα 23 δολάρια αφορούν την είσοδο του καθενός ως μέλους, χωρίς καμία δέσμευση τόπου κατοικίας, και τα 100$ είναι το ποσό που δίνουν ως επένδυση στον συνεταιρισμό. Σε περίπτωση που θελήσουν να αποχωρήσουν, το ποσό της επένδυσης τούς επιστρέφεται.
Το κλειδί όμως που ανοίγει την πόρτα και οδηγεί στη μαγεία της κοινότητας βρίσκεται στο γεγονός ότι κάθε μέλος πρέπει να προσφέρει την εθελοντική εργασία του. Και μη φανταστούμε τρελές εργασιακές βάρδιες. Δύο ώρες και σαράντα πέντε λεπτά, μία φορά κάθε τέσσερις εβδομάδες. Δηλαδή σε ένα ημερολογιακό έτος κάθε μέλος δουλεύει δεκατρείς φορές.
Οι βάρδιες κανονίζονται, όλοι περνούν από όλα τα πόστα, χωρίς καμία διάκριση. Από τους ανθρώπους που ανοίγουν τις αποθήκες το πρωί στις 5.30 και παραλαμβάνουν τα κάθε λογής προϊόντα, αυτούς που τα τοποθετούν στα ράφια, αυτούς που καθαρίζουν, τιμολογούν, οργανώνουν τις βάρδιες, τους ταμίες, τους ελεγκτές ραφιών και προϊόντων, όσους βάζουν σε τάξη τον 1.000 τ.μ. χώρο και καθαρίζουν προτού κλείσουν τα ρολά στις 10.30 το βράδυ, αυτούς που ετοιμάζουν τους τιμοκαταλόγους, που είναι διαφορετικοί κάθε μέρα, μέχρι τον άνθρωπο που συνοδεύει τον καταναλωτή-μέλος της κοινότητας μέχρι το αυτοκίνητό του, το σπίτι του, τη στάση του μετρό, για να γυρίσει πίσω το καρότσι του σουπερμάρκετ – όλοι συνεισφέρουν εθελοντικά, από κάθε θέση εργασίας.
Και έτσι δημιουργείται ένας συνεκτικός ιστός, ένας δεσμός ανάμεσα στα μέλη, που αισθάνονται ότι μοιράζονται και μοιράζονται ισότιμα, συνεισφέρουν κι εργάζονται για να καλύψουν τις ανάγκες τους και τις ανάγκες της κοινότητας που οι ίδιοι έχουν συντελέσει να διαμορφωθεί. Και ταυτόχρονα, καθώς είναι η δική τους εργασία που καλύπτει το 75% των λειτουργικών αναγκών και εξόδων του Food Coop, μπορούν να απολαμβάνουν τις χαμηλότερες τιμές (αφού μειώνονται τα κόστη μισθοδοσίας) σε όλα τα προϊόντα που διαθέτει το συνεργατικό σουπερμάρκετ, που είναι πάνω από 15.000 κωδικοί.
Προϊόντα που καλύπτουν πολλές και διαφορετικές ανάγκες, μελών διαφορετικής κουλτούρας, που πάντα εκπληρώνουν δύο στόχους: εξαιρετική ποιότητα σε χαμηλές τιμές.
Φρούτα, λαχανικά, υγιεινής διατροφής προϊόντα, βιταμίνες, οικιακά είδη, προϊόντα για κατοικίδια, είδη γραφείου, είδη δώρων και πολλά ακόμα, σε τιμές κατά 21% πάνω από τις τιμές χονδρικής.
Εχουν πραγματικά οικονομικά οφέλη; Αν δει κανείς τα στατιστικά στοιχεία που δίνουν, κάθε μέλος έχει όφελος 20% έως 40% την εβδομάδα μόνο από τις αγορές των αναγκαίων λαχανικών. Τα οφέλη όμως που αποκομίζει κανείς νιώθοντας ισότιμο, ενεργό μέλος μιας κοινότητας είναι αδιαπραγμάτευτης αξίας σε όλα τα επίπεδα: ψυχικό, συναισθηματικό, πνευματικό.
Κι επειδή πλέον τα μέλη είναι παραπάνω από ό,τι θα μπορούσαν ποτέ να διανοηθούν, υπάρχουν ουρές στους διαδρόμους και στα ταμεία (παρόλο που είναι έντεκα) που κρατάνε γύρω στα 40 λεπτά, γεγονός που όλοι αποδέχονται με ηρεμία και κατανόηση. Περιμένοντας τη σειρά τους, διαβάζουν την εφημερίδα που κάθε μήνα βγάζει η κοινότητα του Coop (Linewaiter’s Gazette), ενημερώνονται για τις δράσεις που διοργανώνονται, που μπορεί να είναι από πάρτι, κονσέρτα, χοροί, βραδιές κινηματογράφου, ομιλίες με θέματα που αφορούν το περιβάλλον, την υγιεινή διατροφή, και δεν πιέζονται να προλάβουν τον χρόνο γιατί τα παιδιά τους μπορούν να παίζουν δημιουργικά στον παιδικό σταθμό που έχει δημιουργηθεί στις εγκαταστάσεις όσο αυτοί εργάζονται ή ψωνίζουν. Μάλιστα το πλύσιμο των παιδικών παιχνιδιών του παιδικού σταθμού -πλένονται πέντε φορές την εβδομάδα- είναι και αυτό μία από τις εθελοντικές εργασίες που πρέπει να εκπληρωθούν.
Είναι λοιπόν με τέτοιον τρόπο δομημένος ο ρόλος των μελών -εργαζόμενοι, ιδιοκτήτες, καταναλωτές-, τόσο άριστα καλλιτεχνημένος, που δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος για να ανθήσουν πραγματικές σχέσεις αλληλέγγυας νοοτροπίας, σκέψης και συμπεριφοράς, αλλαγή που βασίζεται στο αίσθημα εμπιστοσύνης και ισοτιμίας, επομένως ηθικής αντιμετώπισης και δράσης σε όλα τα επίπεδα.
Αυτή η νοοτροπία βεβαίως χαρακτηρίζει τη σχέση του Park Slope και με τους τοπικούς παραγωγούς με τους οποίους συνεργάζονται, καθώς αυτοί κερδίζουν καλύτερες τιμές για τα προϊόντα τους -χωρίς μεσάζοντες- οπότε και μπορούν να πουλήσουν σε πραγματικές, χαμηλότερες δηλαδή τιμές από τις συνήθεις που βρίσκει κανείς στις υπόλοιπες επιχειρήσεις.
Αλλωστε αν διαβάσει κανείς τον καταστατικό χάρτη του Park Slope, θα διαπιστώσει ότι το ηθικό εμπόριο είναι το δομικό στοιχείο του:
«Προσπαθούμε να είμαστε ηθικοί εργοδότες όσο και γείτονες. Είμαστε κομμάτι του συνεργατικού κινήματος και το υποστηρίζουμε με όλες μας τις δυνάμεις. Προσφέρουμε μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων δίνοντας έμφαση στα οργανικής καλλιέργειας ή λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα και στην υγιεινή διατροφή. Αποφεύγουμε να αγοράζουμε τρόφιμα που δεν υποστηρίζουν το δίκαιο εμπόριο (fair trade). Υποστηρίζουμε τη βιώσιμη γεωργία όπου δεν γίνεται χρήση χημικών φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων. Σεβόμαστε το περιβάλλον. Αγωνιζόμαστε για να μειώσουμε το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του τρόπου ζωής μας στον πλανήτη, τον οποίο μοιραζόμαστε με άλλα είδη αλλά και με τις επόμενες γενεές.
Προτιμούμε να αγοράζουμε προϊόντα από τοπικούς παραγωγούς που ασκούν φιλοπεριβαλλοντικές πρακτικές. Ανακυκλώνουμε. Προσπαθούμε να ηγούμαστε δίνοντας το παράδειγμα με τη δική μας συμπεριφορά και δράση, επιμορφωνόμαστε και μεταλαμπαδεύουμε τις γνώσεις μας και σε άλλους γύρω από θέματα που αφορούν τη σχέση υγείας και διατροφής, συνεργατισμού και περιβάλλοντος.
Είμαστε αφοσιωμένοι στην ισότητα, στο δικαίωμα στη διαφορετικότητα. Είμαστε αντίθετοι σε κάθε μορφή διάκρισης. Μοχθούμε για να είναι το Food Coop προσβάσιμο σε όλους, σεβόμαστε κάθε γνώμη, ανάγκη και έγνοια κάθε μέλους μας. Προσβλέπουμε στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή των μελών μας στο όποιο επίπεδο, από τις πολιτικές δράσης μέχρι τη διεύθυνσή του. Στην κοινότητά μας καλωσορίζουμε όλους όσους μοιράζονται και σέβονται τις αξίες μας».
Σήμερα άλλα 6 συνεργατικά Food Coop λειτουργούν στην πόλη της Νέας Υόρκης, ένα στη Μαδρίτη (La Osa), ένα στο Βερολίνο (Super Coop) και μερικά ακόμη σε Βέλγιο και Γαλλία.
Ανυπομονώ να το δω να συμβαίνει και να ανθεί και στην Ελλάδα.
