Τα σπίτια είναι χαμηλά σαν έρημοι στρατώνες…

Κοινός τόπος: αν οι συνθήκες διαβίωσης έγιναν δυσμενέστερες στην Ευρώπη εξαιτίας της κρίσης και των πολιτικών διαχείρισής της, επιδείνωση που ενέτεινε η περιστολή των κοινωνικών δαπανών, στην Ελλάδα κατακρημνίστηκαν. Αρκεί να αναφερθούμε στο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης του εισοδήματος των νοικοκυριών την περίοδο 2010-2016. Το μέσο κόστος επιβάρυνσης για κατοικία στην ΕΕ-28 από το 10,8% το 2010 αυξάνεται μέχρι και κατά 0,8% το 2014, οπότε ξεκινάει μια τάση μείωσής του.

Αντίστοιχα, στην Ελλάδα, αυτό συνέβη με απότομο και ανεξέλεγκτο τρόπο: ξεκίνησε ήδη από υψηλό σημείο, 21,8% το 2009, και έφτασε στο 45,5% το 2015, εμφανίζοντας μια απόκλιση σχεδόν 35 ποσοστιαίων μονάδων από τον κοινοτικό μέσο όρο.

Στεγαστική επισφάλεια που απογειώνει η ανυπαρξία πολιτικής κοινωνικής κατοικίας για να συνταχθούμε με τις προηγμένες οικονομίες, όταν το δικαίωμα στη στέγαση υποθηκεύτηκε… στην αγορά, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την προστασία της κατοικίας προς τη διαχείριση των ακραίων συμπτωμάτων της απώλειάς της, τους άστεγους.

Υπό το βάρος αυτών των στοιχείων, αλλά και μιας πραγματικότητας που βιώνουν όσοι έχασαν τον κόσμο κάτω από τα πόδια τους και κινδυνεύουν να χάσουν και το κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους, μόνο ως τρομοκρατικές μπορούν να ηχούν οι επανειλημμένως παρεξηγηθείσες δηλώσεις υπουργού σε βάρος των δανειοληπτών που χρωστούν την πρώτη τους κατοικία, επειδή είναι «ζημιογόνα» για τις προηγμένες οικονομίες η προστασία τους.

«Για να μη χαλάσουμε τις καρδιές μας», όμως, θα συνιστούσαμε στον υπουργό με προϋπηρεσία βιβλιοπλασιέ να ρίξει μια ματιά στον συλλογικό τόμο «Κατοικία και κοινωνία – Προβλήματα, πολιτικές και κινήματα», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Διόνικος», από όπου προέρχονται και τα στοιχεία που παραθέσαμε.

Μπορεί να τον ξενίσει που το βιβλίο εστιάζει στην κοινωνία και όχι στην οικονομία, ωστόσο θα έχει την ευκαιρία να δει τα αποτελέσματα των πολιτικών που τον εμπνέουν. Στις 485 σελίδες του, 22 επιστήμονες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, μέσα από 15 κεφάλαια, δεν εκθέτουν απλά τις διαστάσεις των στεγαστικών προβλημάτων στη χώρα μας, από τις εξώσεις ώς το Airbnb, αλλά μελετούν τις κοινωνικές πολιτικές στέγασης, εστιάζοντας στις ανάγκες των ευάλωτων ομάδων όπως είναι οι άστεγοι, οι Ρομά, οι αιτούντες άσυλο κ.ά.

Παράλληλα, προσεγγίζουν τα κινήματα στεγαστικής αλληλεγγύης που εκδηλώνονται και επιχειρούν να δώσουν κατευθύνσεις προς την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προγραμμάτων στεγαστικής στήριξης, που περιλαμβάνουν ακόμη και τη διερεύνηση πολιτικών αξιοποίησης κενών κτιρίων για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών.

Να μην έχουμε άδεια σπίτια και ανθρώπους στον δρόμο

Πέρα από την αστική υποβάθμιση, το ζωντάνεμα κενών κατοικιών και κτιρίων του κέντρου θα μπορούσε αφενός να ανατρέψει την εικόνα εγκατάλειψης κεντρικών γειτονιών και αφετέρου να αποτελεί την απάντηση στο γεγονός ότι σε γειτονιές του κέντρου της Αθήνας κατοικούν σε μεγάλο ποσοστό κοινωνικές ομάδες με αυξημένες ανάγκες κοινωνικής προστασίας, όπως χαμηλά εισοδήματα, μετανάστες, ηλικιωμένοι, άνεργοι ενιοικιαστές κ.ά.

Στη μελέτη τους «Πολιτικές αξιοποίησης κενών κτιρίων και κατοικιών για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών» ο αναπληρωτής καθηγήτης στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης Βασίλης Αράπογλου και η δρ Αρχιτεκτονικής Πολεοδομίας του ΕΜΠ Δήμητρα Σιατίτσα διατυπώνουν ένα ρεαλιστικό αίτημα: την αξιοποίηση των κενών και αδιάθετων κατοικιών και δημόσιων κτιρίων ως κοινωνικού πόρου που μπορεί να καλύψει πολλαπλές και επείγουσες ανάγκες. Γι’ αυτό απαιτούνται όχι μόνο ευρείες συμπράξεις και μακροπρόθεσμη στόχευση αλλά και μια διαφορετική αντίληψη διαχείρισης ακινήτων μέσα από συλλογικές μη κερδοσκοπικές χρήσεις.

Σε μια περίοδο που έχουν οξυνθεί οι στεγαστικές ανάγκες, η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας με τη μετασκευή κτιρίων θα μπορούσε να λάβει διαφορετικές μορφές και να αφορά στοχευμένες ή ευρύτερες ομάδες του πληθυσμού (φοιτητικές εστίες, διαμερίσματα για νέους ή ηλικιωμένους σε συνδυασμό με παροχή υπηρεσιών, προγράμματα χαμηλού κόστους κατοικίας, ξενώνες για ασυνόδευτα ανήλικα κ.ά.), εγχείρημα που θα μπορούσε να εμπλέξει και τις τοπικές κοινότητες.

Πέρα από την αστική υποβάθμιση, το ζωντάνεμα κενών κατοικιών και κτιρίων του κέντρου θα μπορούσε αφενός να ανατρέψει την εικόνα εγκατάλειψης κεντρικών γειτονιών και αφετέρου να αποτελεί την απάντηση στο γεγονός ότι σε γειτονιές του κέντρου της Αθήνας κατοικούν σε μεγάλο ποσοστό κοινωνικές ομάδες με αυξημένες ανάγκες κοινωνικής προστασίας, όπως χαμηλά εισοδήματα, μετανάστες, ηλικιωμένοι, άνεργοι ενιοικιαστές κ.ά.

Στη μελέτη τους επισημαίνονται οι δυσκολίες παρέμβασης στο αδρανές αυτό κτιριακό απόθεμα (δυσχερής εντοπισμός και συντονισμός μικροϊδιοκτητών, γερασμένο απόθεμα με μεγάλες χρηματοδοτικές ανάγκες επισκευής), ωστόσο αποτελεί πρόκληση το γεγονός ότι στο κέντρο της Αθήνας συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός κενών κτιρίων, γραφείων ή άλλων επαγγελματικών χρήσεων που ανήκουν στο Δημόσιο, τις τράπεζες και την Εκκλησία και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη στεγαστικών και ευρύτερων κοινωνικών αναγκών.

Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Μόνο το υπουργείο Οικονομικών στο οποίο ανήκει το μεγαλύτερο ποσοστό ακινήτων του Δημοσίου κατέχει 70.000 ακίνητα διαφορετικών κατηγοριών. Αντίστοιχα φορείς του υπουργείου Εργασίας (ΕΦΚΑ, ΟΑΕΔ) έχουν στο ενεργητικό τους 650 ακίνητα στη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας και 256 ακίνητα στο ιστορικό κέντρο που συνολικά καλύπτουν μια δομημένη επιφάνεια 1.160.000 τ.μ.

Ο Πάπας έδωσε το παράδειγμα

«Η ομορφιά θεραπεύει», δήλωσε ο Πάπας Φραγκίσκος κατά τα εγκαίνια ενός παλατιού του 19ου αιώνα, σε μια πανάκριβη και τουριστική περιοχή, στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, δίπλα στο Βατικανό, που παραχώρησε ως καταφύγιο για άστεγους και ανθρώπους οι οποίοι ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

Το καταφύγιο άνοιξε τον περασμένο Νοέμβριο και μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 50 άτομα, ενώ εθελοντές παρέχουν ζεστά γεύματα για τους κατοίκους, τους βοηθούν στην αναζήτηση εργασίας και τους παραδίδουν μαθήματα για να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους. Το κτίριο διαθέτει ακόμη αναγνωστήριο, χώρο αναψυχής, ενώ προσφέρονται συμβουλευτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Η φτώχεια είναι κανονικότητα!

Εχουμε τη χειρότερη οικονομική κατάσταση στον ΟΟΣΑ, μετά τη Λετονία, και παλεύουμε σκληρά για την επιβίωσή μας, καθώς 7 στους 10 Ελληνες δεν τα βγάζουν πέρα και είναι αντιμέτωποι με τη φτώχεια, αδυνατώντας να ζήσουν αξιοπρεπώς σύμφωνα με στοιχεία του διεθνούς οργανισμού που δημοσιοποίησε χθες ο… ΣΕΒ.

Συγκεκριμένα, το 12,9% του πληθυσμού είναι σε οικτρή κατάσταση με εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ το 55,4% είναι σε δεινή οικονομική κατάσταση και βρίσκεται στο κατώφλι της ένδειας, ποσοστά που αθροιζόμενα αφορούν στην πλειονότητα ενός χειμαζόμενου λαού, συνολικά το 68,3%.