Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι εξεπλάγη από τα επεισόδια στη Μόρια και την κρίση που έχει ξεσπάσει στη Λέσβο αυτές τις ώρες; Το πρόβλημα με τις κακές πολιτικές δεν είναι ότι απλώς δεν απαντούν στα ζητήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Το θέμα με τις κακές πολιτικές είναι ότι γεννάνε κι άλλα προβλήματα, συχνά μεγαλύτερα και με σοβαρές, γενικευμένες επιπτώσεις στην κοινωνία.
Είναι αυτό που θα ονόμαζε κανείς «η δυναμική του λάθους», την οποία κανείς δεν μπορεί με ακρίβεια να προβλέψει, καθώς, ακόμη κι αν προσδιορίσει πιθανές συνέπειες μιας λανθασμένης πολιτικής, δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων τη μελλοντική συγκυρία και πόσο εκρηκτικός καταλύτης μπορεί αυτή να γίνει.
Ο περιορισμός χιλιάδων προσφύγων στα νησιά της μεθορίου και η διαβίωσή τους σε συνθήκες ανελέητης εξαθλίωσης δεν ήταν λάθος μόνο από ανθρωπιστική πλευρά. Δεν ντρόπιασε και ντροπιάζει απλώς τις ευρωπαϊκές αξίες που θέλουμε τόσο πολύ να υπερασπιστούμε και στις οποίες ομνύουμε με κάθε ευκαιρία. Ηταν και παραμένει λάθος, γιατί στην πράξη δεν λειτουργεί ούτε ως πολιτική αποθάρρυνσης ροών ούτε ως πολιτική διαχείρισης ροών.
Οι αναλογίες και οι αριθμοί κρίνουν και τα ποιοτικά μεγέθη. Οι υψηλές συγκεντρώσεις προσφύγων σε μικρή γεωγραφική κλίμακα, εκτός από απάνθρωπες, είναι εκ προοιμίου προβληματικές, καθώς δύσκολα μπορούν να μην εισπραχθούν σαν επιθετικές από τον ντόπιο πληθυσμό στις μικρές κοινωνίες. Σαν να μην έφτανε η γενικότερη άνοδος του ρατσισμού και της Ακροδεξιάς, οι υπερσυγκεντρώσεις των ξένων κατατρεγμένων σε μια σταλιά τόπους και η κόλαση που δημιούργησαν ευνόησαν τον ακροδεξιό λόγο και τον τραμπουκισμό ακόμη κι εκεί που παραδοσιακά ήταν προπύργιο της κομμουνιστικής Αριστεράς.
Δεν είναι προφανώς όλοι οι αγανακτισμένοι κάτοικοι της Λέσβου και των άλλων νησιών φασίστες. Το να ζουν 20.000 αντί για 3.000 άνθρωποι στη Μόρια συνιστά συνθήκη εξαιρετικά σοβαρής κατάστασης. Η επιβολή μιας τέτοιας βίαιης πραγματικότητας, απότοκος της ευρωτουρκικής συμφωνίας, ήταν πολιτικά αναμενόμενο ότι θα γινόταν αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους αληθινούς φασίστες.
Η διολίσθηση μέρους της κοινωνίας σε φασιστοειδείς συμπεριφορές, η ανοχή από την αστυνομία σε μπλόκα πολιτών που θέλουν να πάρουν τον νόμο στα χέρια τους, ο εκφασισμός με λίγα λόγια της κοινωνίας, αυτή είναι η καταστρεπτικότερη συνέπεια της ακολουθούμενης κακής πολιτικής στο προσφυγικό/μεταναστευτικό. Κι ο εκφασισμός ξεκινά ανεπαισθήτως από ένα «αλλά» («Δεν είμαι ρατσιστής, αλλά…») και γιγαντώνεται με την απρόβλεπτη δυναμική της επιδημίας. Τα επιμέρους επεισόδια στα νησιά είναι μόνο μια ψηφίδα από την εικόνα που μπορεί να πάρει ολόκληρη η Ευρώπη, εάν αφεθεί να βυθιστεί στον φασιστικό ζόφο, εάν βρεθεί ανοχύρωτη απέναντι στη δυναμική του αρχικού λάθους.
* καλλιτέχνιδα, ακτιβίστρια
