Η αυτοπαγίδευση της Κύπρου

Μία από τις χειρότερες περιόδους στην εξωτερική πολιτική της βιώνει η Κύπρος στο πιεστικό πια ζήτημα της επίλυσης του Κυπριακού. Αν κανείς κοιτάξει αντικειμενικά το σημερινό κυπριακό «κάδρο», η κλεψύδρα ολοένα και αδειάζει για την αναζήτηση συμβιβασμού στη βάση της Ομοσπονδίας.

Το νησί διολισθαίνει σε συνθήκες εντάσεων με ανέκκλητες συνέπειες σε όλη την περιοχή, προκαλώντας νευρικότητα στην Ελλάδα. Παραδόξως, η Λευκωσία δεν δείχνει ούτε να βιάζεται, ούτε να ξανασκέφτεται τη γραμμή της. Χωρίς αποτελεσματικά διεθνή ερείσματα και αξιοπιστία, στην ουσία αναμένει το επόμενο τετελεσμένο στις μεθοδευμένες επιδιώξεις της πολιτικής Τσαβούσογλου: «δύο κράτη – δύο ΑΟΖ».

Την εβδομάδα που πέρασε οι ηγέτες των δύο Κοινοτήτων στην Κύπρο, ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί, παρευρέθησαν σε κοινή εκδήλωση στο «Λήδρα Παλάς», για να στηρίξουν τις πρωτοβουλίες της δικοινοτικής επιτροπής για την καλλιέργεια κουλτούρας συνύπαρξης και ειρήνης στην εκπαίδευση. Από την πλευρά του ο ΟΗΕ εξήγγειλε άλλο ένα μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που αφορά τον καθαρισμό ναρκοπεδίων από την εποχή του πολέμου του ’74.

Κανείς δεν πιστεύει ότι τέτοιες δραστηριότητες αναιρούν το επικίνδυνα επιδεινούμενο κλίμα στην ανατολική Μεσόγειο, μέσα στο οποίο η Κύπρος φαίνεται να έχει αυτοπαγιδευτεί τα τελευταία τρία χρόνια συμπαρασύροντας πια και την Ελλάδα.

Στη θάλασσα η Τουρκία κάνει γεωτρήσεις σε όλη την περίμετρο της Κύπρου με τρία τουρκικά σκάφη και ισχυρή παρουσία του τουρκικού ναυτικού. Ορισμένοι εκτιμούν ότι είναι θέμα χρόνου προτού επεκτείνει τις ντε φάκτο έρευνες στο Καστελόριζο ή σε άλλα αμφισβητούμενα νερά με την Ελλάδα.

Εν τω μεταξύ η τουρκική αεροπορία προχώρησε στην ανάπτυξη drones στο στρατιωτικό αεροδρόμιο Λευκονοίκου στην κατεχόμενη κυπριακή πεδιάδα μεταξύ Λευκωσίας και Αμμοχώστου. Το FIR Λευκωσίας είναι κυριολεκτικά διάτρητο από την τουρκική δραστηριότητα στον αέρα. Η Αγκυρα ισχυρίζεται ότι όλα αυτά συνιστούν την αντίδρασή της στη στρατιωτική συνεργασία που κάνει η Κύπρος με το Ισραήλ.

Πού οδηγεί εν τέλει όλη αυτή η κατάσταση που αποτελεί και την προμετωπίδα της εξωτερικής πολιτικής του Νίκου Χριστοδουλίδη, του υπουργού Εξωτερικών της Κύπρου και πιο στενού συνεργάτη του Κύπριου προέδρου; Απηχούν όλες αυτές οι ενέργειες σε κάποιο στρατηγικό σχέδιο έναντι της Τουρκίας ανάμεσα στην Αθήνα και τη Λευκωσία ή απλώς η ελληνική κυβέρνηση τρέχει πίσω από τα γεγονότα;

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι σχέσεις Αθήνας – Λευκωσίας δοκιμάζονται σοβαρά, αλλά όλα καλύπτονται πίσω από ένα πέπλο σιωπής γιατί έτσι επιβάλλει το εθνικό… συμφέρον. Σε πολλές περιπτώσεις μετά το τραγικό ’74 οι δύο κυβερνήσεις είχαν σοβαρή απόκλιση στις προσεγγίσεις τους, γιατί ενεργούσαν χωρίς καμία στρατηγική και κανένα σχέδιο. Σπανίως οι δύο πλευρές μιλούσαν καθαρά για να εξηγήσουν τις προθέσεις τους ή να αναπροσαρμόσουν την πολιτική τους.

Ισως η μόνη εξαίρεση να ήταν η περίοδος της διακυβέρνησης Σημίτη – Κληρίδη (1996-2003) και αυτή αφού πέρασε από συμπληγάδες και τυχοδιωκτισμούς (ρωσικοί πύραυλοι S300) μέχρι η Αθήνα και η Λευκωσία να ευθυγραμμιστούν στα πιο κεντρικά ζητούμενα:

Πρώτον, στην ισχυρή κοινή βούληση και έμπρακτη ετοιμότητα για επίλυση του Κυπριακού με βάση τις συμβιβαστικές προτάσεις του ΟΗΕ και δεύτερον, στον στρατηγικό χειρισμό της επιθετικότητας της Τουρκίας, ιδίως σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Καμπή στην ευθυγράμμιση Αθήνας – Λευκωσίας ήταν η στρατηγική συμφωνία του Ελσίνκι (1999) που διαμόρφωσε και πέτυχε η κυβέρνηση Σημίτη, την οποία πείστηκε τελικά η Λευκωσία να ακολουθήσει.

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται ακριβώς 20 χρόνια από το Ελσίνκι. Στη σημαντική εκείνη στιγμή, αποκορύφωμα πολλών διεργασιών που προηγήθηκαν, η ελληνική κυβέρνηση άλλαξε τη στρατηγική της απέναντι στην Τουρκία θέτοντας τέσσερις συγκεκριμένους στόχους:

● ανεμπόδιστη ένταξη της Κύπρου

● επίλυση του Κυπριακού με τη διαπραγμάτευση ενός σχεδίου που εκπόνησε ο γενικός γραμματέας

● οριστική διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο με την προσφυγή στη Χάγη και

● εδραίωση μιας συνεργασίας με την Τουρκία, με όρους και χρονοδιαγράμματα για επίλυση των προβλημάτων σε αντάλλαγμα για τη σταδιακή πρόσδεση της Αγκυρας στην Ευρωπαϊκή Ενωση (υποψήφια για ένταξη 1999, έναρξη διαπραγματεύσεων ένταξης 2004).

Τότε ο πρέσβης Αγαθοκλής Αριστείδης, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Ε.Ε., έλεγε μέσα σε ένα συνωστισμό από δημοσιογράφους, Ελλαδίτες και Κυπρίους: «Τα συμπεράσματα γράφτηκαν με ελληνικό χέρι».

Το Ελσίνκι άλλαξε τους όρους του παιχνιδιού μετακινώντας τα εμπόδια στην εξωτερική πολιτική της Κύπρου και της Ελλάδας – το ένα μετά το άλλο. Πιο συγκεκριμένα έβαλε τις βάσεις για ένα σχέδιο ειρήνης στην ανατολική Μεσόγειο με όλους κερδισμένους:

● Εβγαλε την Κύπρο από την ομηρία της τουρκικής αδιαλλαξίας εξασφαλίζοντας την απρόσκοπτη ένταξη της Μεγαλονήσου, υπό την προϋπόθεση της σθεναρής υποστήριξης του Σχεδίου του ΟΗΕ. Η ένταξη κάλυψε μάλιστα το σύνολο της επικράτειάς της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως καθορίστηκε με βάση τη σύνοδο της Κοπεγχάγης (2002) και την υπογραφή της Πράξης Προσχώρησης στη Στοά του Αττάλου.

● Οδήγησε σε ασφυξία το βαθύ κράτος στην Αγκυρα, εξουδετερώνοντας τις απειλές για «άνευ όρων αντίδραση» από τη στιγμή που άνοιξε διάπλατα την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.

● Αναζωογόνησε την ελπίδα επανένωσης βγάζοντας στους δρόμους τους προοδευτικούς Τ/κ που ασπάστηκαν το κοινό όραμα συμμετοχής στην Ε.Ε. και εκτόπισαν τον διχοτομιστή Ντενκτάς.

Ως γνωστόν, από τους τέσσερις πυλώνες της ελληνικής διπλωματίας μόνο ο ένας υλοποιήθηκε -η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε.-, ενώ οι άλλοι τρεις «ξηλώθηκαν» συνειδητά ή αφέθηκαν σκοπίμως να ατονήσουν με ευθύνη των δύο κυβερνήσεων που διαδέχτηκαν τους Σημίτη και Κληρίδη.

Τα γεγονότα σήμερα αποδεικνύουν ότι όσο τα προβλήματα σύρονται στον χρόνο χωρίς οριστική επίλυση, επανέρχονται, ίσως και σε πολύ χειρότερη μορφή, όπως προειδοποιούσε τη Λευκωσία ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης όταν πριν από ένα χρόνο ήταν στην Κύπρο σε τιμητική εκδήλωση για τον αείμνηστο Γλαύκο Κληρίδη.

Το φάσμα της διχοτόμησης απειλεί την Κύπρο, αφού το στάτους κβο δεν είναι βιώσιμο. Η ένταξη στην Ε.Ε. δεν ήταν ποτέ αρκετή, ούτε αυτοσκοπός, αλλά το μέσο για την επίλυση, όπως έλεγε ο Γιάννος Κρανιδιώτης που πρωταγωνίστησε μέχρι τη στιγμή του θανάτου του στη διαμόρφωση της στρατηγικής Ελσίνκι μαζί με τον καθηγητή Χρήστο Ροζάκη και τον Νίκο Θέμελη.

Η δε γενικευμένη αξίωση θαλάσσιων ζωνών από την Τουρκία σήμερα αναβιώνει το συγκρουσιακό κλίμα των Ιμίων, με πιθανή την πρόκληση θερμού επεισοδίου και νέων τετελεσμένων.

Αντικρίζοντας σήμερα την κατάσταση στην Κύπρο μπορεί κανείς να καταλάβει πόσο στραβώνουν τα πράγματα στη Μεγαλόνησο από τους χειρισμούς Αναστασιάδη – Χριστοδουλίδη.