Το θέρετρο που έγινε φέρετρο

Οι ιθαγενείς Μαορί το λένε Ουακαάρι, που σημαίνει «αυτό που είναι ορατό από μακριά» -αλλά ο πλοίαρχος Κουκ, ο πρώτος λευκός «εξερευνητής»-κατακτητής που το είδε, το μετονόμασε σε White Island, Λευκό Νησί, λόγω της κάτασπρης στάχτης που το καλύπτει: μια μικρή, ακατοίκητη λωρίδα γης στη μέση του ωκεανού, τριάντα μίλια μακριά από τις νεοζηλανδικές ακτές, χωρίς ίχνος βλάστησης ή άλλης ζωής, καθώς καλύπτεται σχεδόν αποκλειστικά από τον τεράστιο κρατήρα ενός ενεργού, υποθαλάσσιου ηφαιστείου.

Χιλιάδες τουρίστες το επισκέπτονται κάθε χρόνο για να περπατήσουν στο σεληνιακό τοπίο του, ενώ ακόμη και μεγάλα κρουαζιερόπλοια δένουν αρόδο και κατεβάζουν τους διψασμένους για περιπέτεια επιβάτες τους με βάρκες.

Ακόμη όμως και τις τελευταίες εβδομάδες, με τους ειδικούς να προειδοποιούν για τη ραγδαία κλιμάκωση της ηφαιστειακής δραστηριότητας στο νησί, οι διοργανωτές των εκδρομών αυτών προτίμησαν το κέρδος από την ασφάλεια.

Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό: όταν το ηφαίστειο εξερράγη, δεκάδες ξένοι αλλά και Νεοζηλανδοί τουρίστες βρίσκονταν πάνω του: τουλάχιστον πέντε σκοτώθηκαν, αλλά ο αριθμός είναι σίγουρα πολύ μεγαλύτερος, αφού άλλοι 24 αγνοούνται και ήδη θεωρούνται νεκροί.

Δεκαοχτώ άτομα διασώθηκαν, οι περισσότεροι με σοβαρά εγκαύματα – κι αυτοί χάρη στις ηρωικές προσπάθειες των αρχών, καθώς τα ελικόπτερα που απεστάλησαν δεν μπορούσαν να πλησιάσουν καν το νησί.

«Με βάση τις πληροφορίες που έχουμε, δεν πιστεύουμε ότι υπάρχουν επιζώντες στο νησί», δήλωσε ξερά εκπρόσωπος της αστυνομίας. Και ο αριθμός των νεκρών θα ήταν ακόμη μεγαλύτερος αν μια μεγάλη βάρκα φορτωμένη τουρίστες από το γιγαντιαίο κρουαζιερόπλοιο Ovation δεν είχε μόλις φύγει από το νησί την ώρα της έκρηξης, που έστειλε μια στήλη από καυτά αέρια και τέφρα σε ύψος 3,6 χιλιομέτρων… Ενας Αμερικανός τουρίστας που γλίτωσε κυριολεκτικά από θαύμα επιβεβαίωσε πως η ομάδα από το κρουαζιερόπλοιο που έκανε ξενάγηση «στεκόταν στην κυριολεξία στο χείλος του κρατήρα 30 λεπτά πριν».

Η πρωθυπουργός της χώρας, Γιασίντα Αρντερν, που έγινε παγκοσμίως γνωστή (και δημοφιλής) χάρη στην άψογη στάση που κράτησε μετά τις πολύνεκρες επιθέσεις στα τζαμιά του Κράισττσερτς, τον περασμένο Γενάρη, έσπευσε στην περιοχή για να συντονίσει τις έρευνες και φυσικά εξέφρασε τη θλίψη της για τις απώλειες.

Δεν απάντησε ωστόσο στο ερώτημα όλων: γιατί οι αρμόδιες υπηρεσίες και η κυβέρνησή της δεν είχαν απαγορεύσει τις επισκέψεις στο ηφαίστειο ήδη από τις 17 Νοεμβρίου, όταν η αρμόδια υπηρεσία φυσικών καταστροφών της χώρας εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση-καμπανάκι για την επερχόμενη έκρηξη, σημειώνοντας αυξημένα επίπεδα διοξειδίου του θείου (που προέρχονται από το μάγμα στα έγκατα του ηφαιστείου) και ενίσχυση της σεισμικής δραστηριότητας;

Οταν πιέστηκε από τους δημοσιογράφους, η Αρντερν είπε ότι τώρα προέχουν οι έρευνες των διασωστών και οι όποιες ευθύνες θα ερευνηθούν αργότερα.

Κίνδυνος

«Το νησί Ουάιτ ήταν μια “καταστροφή εν αναμονή” εδώ και πολλά χρόνια», εξηγεί ο Ρέι Κας, επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μόνας. «Το έχω επισκεφθεί δύο φορές, πάντα ένιωθα ότι ήταν πάρα πολύ επικίνδυνο να επιτρέπεται στις ομάδες ξενάγησης να επισκέπτονται το ακατοίκητο νησί-ηφαίστειο με βάρκα και ελικόπτερο».

Ενας ντόπιος ηφαιστειολόγος, ο Μπραντ Σκοτ, «δικαιολόγησε» πάντως την αδράνεια των αρχών λέγοντας ότι τα επίπεδα συναγερμού ανέβαιναν συχνά χωρίς να ακολουθεί έκρηξη, με αποτέλεσμα να επικρατεί ένας αδικαιολόγητος εφησυχασμός και οι εκδρομές να συνεχίζονται κανονικά…

Το νησί παρέμενε ουσιαστικά ακατοίκητο ήδη από το 1914, όταν μια σεισμική δόνηση (αποτέλεσμα μιας μικρής υπόγειας έκρηξης) οδήγησε στην κατάρρευση μέρους της καλντέρας, με αποτέλεσμα να θαφτούν ένα ορυχείο θειαφιού και ο οικισμός των εργατών που ζούσαν εκεί και να σκοτωθούν δώδεκα άτομα.

Στη δεκαετία του ’20 έγινε άλλη μια προσπάθεια να φτιαχτεί ένα ορυχείο, αλλά εγκαταλείφθηκε γρήγορα. Το 1953 η περιοχή χαρακτηρίστηκε θαλάσσιο πάρκο και τα τελευταία χρόνια το ηφαίστειο επισκέπτονταν περίπου 10.000 άτομα τον χρόνο.

Η τελευταία (μικρής ισχύος) έκρηξη είχε σημειωθεί το 2016. Τραγική ειρωνεία: πριν από μερικούς μήνες είχε μεταφερθεί αεροπορικώς και εγκατασταθεί στο νησί ένα ειδικά εξοπλισμένο κοντέινερ βάρους 2,4 τόνων, που υποτίθεται πως θα λειτουργούσε ως καταφύγιο για τους επισκέπτες σε περίπτωση έκρηξης…