Περίπου 4.000 χρόνια από την εποχή των Φαραώ, οι πυραμίδες… ξαναχτίζονται, όχι ως τάφοι, αλλά πλέον ως σχήμα εξαπάτησης. Οχι μία, ούτε δύο, ούτε δέκα, αλλά 237 επενδυτικές πυραμίδες -1,4 φορές περισσότερες από το 2018 (…μόλις 168)- αποκάλυψε πέρυσι στη Ρωσία η κεντρική τράπεζα της χώρας.
Οι πυραμίδες ή σχήματα Ponzi ή «αεροπλανάκια» είναι επενδυτικές εταιρείες-μαϊμού που προσελκύουν συνήθως αδαείς επενδυτές υποσχόμενες εξωφρενικά υψηλές αποδόσεις. Μέχρι να καταρρεύσουν, πληρώνουν κέρδη στους παλαιότερους επενδυτές με τα κεφάλαια που εισάγουν σε αυτές οι νεότεροι. Οι εγκέφαλοί τους πείθουν τα θύματά τους ότι τα κέρδη της πυραμίδας προέρχονται από υψηλής απόδοσης επενδύσεις, trading, υπεράκτιες επενδύσεις ή άλλες δραστηριότητες και όχι πάντως από τα χρήματα που βάζουν οι μεταγενέστεροι επενδυτές. Οταν όμως τελειώσουν οι νέοι επενδυτές, τότε τα σχήματα αυτά καταρρέουν και ο… κοσμάκης κλαίει τα λεφτά του.
Η απάτη πήρε το όνομά της από τον Ιταλοαμερικανό Τσαρλς Πόντζι, ο οποίος στα χρόνια της αμερικανικής χρηματιστηριακής φούσκας του 1920 υποσχόταν μέσα από το επενδυτικό του σχήμα στα θύματά του κέρδη 100% μέσα σε ένα τρίμηνο. Η «τεχνική» του ωστόσο είχε χρησιμοποιηθεί και στον 19ο αιώνα από τις Αντέλ Σπίτζεντερ στη Γερμανία και Σάρα Χόουι στις ΗΠΑ, οι οποίες μέσω σχημάτων καταθέσεων ρήμαζαν καταθέσεις γυναικών.
Η ματσαράγκα επανήλθε δριμύτερη μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου στην Ανατολική Ευρώπη, όταν εκατομμύρια απελπισμένοι αναζητούσαν ένα στήριγμα. Τα τελευταία χρόνια, με την καθιέρωση του Ιντερνετ στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές και την έλευση των κρυπτονομισμάτων, η απάτη εκσυγχρονίστηκε. Σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, από τις πυραμίδες που αποκαλύφθηκαν πέρυσι οι 55 ήταν διαδικτυακές εταιρείες. Αλλες 88 ήταν με μορφή εταιρειών περιορισμένης ευθύνης, 39 λειτουργούσαν με ταμπέλα των πιστωτικών συνεταιρισμών καταναλωτών, ενώ 21 με τη μορφή απλών συνεταιρισμών καταναλωτών.
Ενα από τα σημαντικότερα «αεροπλανάκια» που ανακάλυψε η ρωσική κεντρική τράπεζα την τελευταία διετία ήταν και η Cashberry. Το σχήμα, χρησιμοποιώντας επιθετική διαφήμιση σε αρκετές περιοχές της Ρωσίας, υποσχόταν στα θύματά του ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις από τις επενδύσεις σε νομίσματα και κρυπτονομίσματα. Αξιοποιώντας μεθόδους επιθετικού μάρκετινγκ σε MME και social media, η Cashberry υποσχόταν αποδόσεις έως και 550%. Επί της ουσίας όμως η εταιρεία δεν είχε καμία πραγματική οικονομική δραστηριότητα ή νομιμότητα. Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές πυραμίδες της ιστορίας ήταν ρωσική ΜΜΜ.
Σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις η ΜΜΜ ήταν υπεύθυνη για την απώλεια των αποταμιεύσεων 5-10 εκατομμυρίων ανθρώπων. Ιδρύθηκε το 1989 από τον ελληνικής καταγωγής Σεργκέι Μαυροντί ή Μαυροδή και «στα ντουζένια» της στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 (όταν ο Μπορίς Γέλτσιν «χάριζε» τα ασημικά της Σοβιετικής Ενωσης) τα χαρτονομίσματα που έρρεαν στα ταμεία της γέμιζαν δωμάτια πολυκατοικιών. Προσείλκυε τους επενδυτές της με ακραία επιθετική διαφήμιση στην τηλεόραση υποσχόμενη αποδόσεις έως και… 3.000%.
Η κομπίνα της ΜΜΜ αποκαλύφθηκε το 1994 και η ίδια έκλεισε το 1997 ενώ ο Μαυροδής μπήκε στη φυλακή για 4 χρόνια. Δεν… πέθανε όμως οριστικά. Αναγεννήθηκε ως… Global, αρπάζοντας τα λεφτά των Αφρικανών επενδυτών από τη Ζιμπάμπουε, τη Ν. Αφρική, τη Νιγηρία και μερικές ακόμη χώρες της Ανατ. Αφρικής την προηγούμενη δεκαετία. Ο Μαυροδής πέθανε το 2018 σε ηλικία μόλις 63 ετών.
