Ασκηση αυτοπεποίθησης!

Υπάρχουν και… αψυχολόγητοι φοιτητές. Αρα πολίτες τού αύριο (αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε κάθε χώρο!). Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσεις μερίδα σπουδαστών αθλητικής ψυχολογίας αγγλικού πανεπιστημίου και όσους πρότειναν «να καταργηθεί το πέναλτι ώστε τα αποτελέσματα των ποδοσφαιρικών παιχνιδιών να είναι συνάρτηση μόνο ικανότητας, οργάνωσης, δικαιοσύνης και όχι στιγμιαίας συγκυρίας!»;

Και αυτό έγραψε, λέξη προς λέξη, σπουδαστής με καταγωγή από το Μπέρμπιγχαμ και με άλλη διατύπωση, αλλά όμοιο νόημα, φοιτητές από την Αγγλία και όχι μόνο (ευτυχώς λίγοι!) όταν τους ζητήθηκε «η θεώρηση του πέναλτι σαν στιγμή αλήθειας στο ποδόσφαιρο και η μεταφορά των ιδιοτήτων της εσχάτης των ποινών στην κοινή καθημερινότητα».

Αλήθεια ευφάνταστο ερέθισμα έδωσε ο καθηγητής-εμπνευστής της ίδιας εργασίας προς τους τελειόφοιτους αθλητικής ψυχολογίας. «Εγινα σοφότερος», αρκέστηκε να μας πει ο Στιούαρτ Πέρκολντ, αυτό είναι το όνομα του καθηγητή αθλητικής ψυχολογίας, για τη «φθινοπωρινή διατριβή πάνω στις ιδιαίτερες ψυχολογικές παραμέτρους του ποδοσφαίρου». Ετσι τιτλοφορήθηκε η μηνιαία προσέγγιση (20/10 – 20/11) της σκέψης των φοιτητών.

Παλιός γνώριμος του υπογράφοντος από διεθνή διήμερη συνάντηση αθλητικής ψυχολογίας που είχε γίνει, το 2008, ως παράπλευρη εκδήλωση στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου. Εκεί τον είχαμε συναντήσει και όπως τότε έτσι και τώρα όταν τον… ελέγξαμε για τη δυνατότητα φοιτητικών απόψεων, πόσο μάλλον ακραίων όπως ουσιαστικά η απόρριψη του πέναλτι (!), να του προσθέτουν «σοφία», υπερασπίστηκε την αρχική θέση του: «Κάθε άποψη, πόσο μάλλον αιρετική, αναδεικνύει νέες τάσεις, όσες μελλοντικά το πιθανότερο είναι να διαμορφώσουν επίσης νέες αντιλήψεις σε κάθε επίπεδο βιωματικής εμπειρίας».

Πρόσθετη τιμή η κλήση που δεχτήκαμε (παρόμοια ερεθίσματα ζητήθηκαν από συνολικά δέκα δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο) να στείλουμε προς τους φοιτητές του «ερέθισμα-αποτέλεσμα της δημοσιογραφικής καταγραφής του πέναλτι»:

«Πιστεύετε πως ο παίκτης, πριν σουτάρει το πέναλτι, επικεντρώνεται στον τερματοφύλακα που τον… απειλεί και όχι στον εαυτό του; Και υπάρχει αναλογία σε κρίσιμες στιγμές της καθημερινότητας;» ήταν το δικό μας ερώτημα.

Η πλέον καίρια απάντηση δόθηκε, όπως είδαμε στη συνοπτική καταγραφή των φοιτητικών απόψεων, από 21χρονο Αγγλο φοιτητή: «Αν η εντατική προπόνηση στα πέναλτι του έχει γίνει οικεία συνθήκη, στο παιχνίδι την ώρα της εκτέλεσης του πέναλτι δεν σκέπτεται ούτε αν θα πετύχει ούτε αν θα αποτύχει… Σκέπτεται μόνο τον προαποφασισμένο τρόπο να στείλει την μπάλα στα δίχτυα».

Ασκηση αυτοπεποίθησης, λοιπόν, και το πέναλτι; Μα και βέβαια! «Η ιδέα των παικτών να κάνουν το δύσκολο να μοιάζει εύκολο, ακόμη και με αντισυμβατικό τρόπο εκτέλεσης του πέναλτι α λα Πανένκα και όχι μόνο, πιστεύετε πως είναι ψυχική ανάγκη που απορρέει από το ταλέντο;» ήταν το ερώτημα Aμερικανού δημοσιογράφου.

Οι απαντήσεις; Καταφατικές και αρνητικές, μοιρασμένες! «Επειδή παρόμοια ώρα ευθύνης, όπως για ένα πέναλτι, προϋποθέτει και συνεπάγεται ψυχολογική επιβάρυνση, ικανή, όπως διδάσκει η ποδοσφαιρική εμπειρία, να προδώσει ακόμη και το πηγαίο ταλέντο χαρισματικών ποδοσφαιριστών σε όλες τις εποχές».

Αλλος αγωνιά…

Πάντα θεωρούσαμε τη γνωστή «αγωνία του τερματοφύλακα πριν από πέναλτι», την ίδια που χρησίμευσε ακόμη και ως λογοτεχνικό ερέθισμα, αμελητέα μπροστά στην υποχρέωση (άρα και αγωνία) του παίκτη που το εκτελεί να πετύχει γκολ.

Για ευνόητους λόγους κανείς δεν τον επιδοκιμάζει με έμφαση αν στείλει την μπάλα στα δίχτυα επειδή την ώρα του πέναλτι η θέση ισχύος ανήκει στον παίκτη που εκτελεί και όχι στον τερματοφύλακα.

Να γιατί η αστοχία σε πέναλτι, ισότιμη μομφής (!), αντέχει στον χρόνο, ακολουθεί τον ποδοσφαιριστή ανάλογα με την κρισιμότητα του παιχνιδιού, τον χαρακτηρίζει συχνά ώς το τέλος της καριέρας του. Αναρίθμητα τα παραδείγματα.

Ποιο να πρωτοθυμηθούμε. Μα, ναι, είναι δυνατόν εμπνευσμένος ποδοσφαιριστής, όπως ο Iταλός Ρομπέρτο Μπάτζο, ένας απ’ αυτούς που ανέδειξαν το ποδόσφαιρο, να σουτάρει ψηλά (μα πολύ ψηλά!) άουτ εκείνο το πέναλτι απέναντι στον Ταφαρέλ, στον τελικό Βραζιλία – Ιταλία (Παγκ. Κύπελλο 1994);

Η ίδια κραυγαλέα αποτυχία του, συνήθως υπογραφή-επιβεβαίωση απουσίας ταλέντου και ύπαρξης ατόφιας ποδοσφαιρικής ικανότητας όπως του Μπάτζο, που «κολλούσε» την μπάλα στα πόδια, τον συνοδεύει σε όλη τη ζωή του! «Δεν θα συγχωρήσω ποτέ τον εαυτό μου γι’ αυτό το πέναλτι…» λέει ακόμα και γελά αμήχανα, συχνά σκύβει το κεφάλι.

Πριν και μετά από παρόμοια κραυγαλέα παραδείγματα, όσα (δεν είναι και λίγα στην ιστορία του ποδοσφαίρου) επιβεβαιώνουν πως η ώρα αλήθειας είναι ικανή να αλώσει την έμφυτη ικανότητα, ας επιχειρήσουμε συνοπτική καταγραφή φοιτητικών συμπερασμάτων και σύνθεσή τους με την παγιωμένη αντίληψη για το… αντίκρισμα του παίκτη-εκτελεστή με τον τερματοφύλακα, με την μπάλα ανάμεσά τους:

■ Απαιτείται καθαρό μυαλό, δυνατότητα ξεκάθαρης επιλογής, υψηλή συγκέντρωση του παίκτη που έχει ενώπιόν του το… διαφαινόμενο εύκολο θύμα-τερματοφύλακα. Ο υπερασπιστής των διχτυών, αμιγώς με ψυχολογικό κριτήριο, είναι σε ευνοϊκότερη θέση από τον παίκτη-εκτελεστή. Αν δεχτεί το γκολ κανείς δεν θα του το προσάψει. Αν αποκρούσει; Ηρωας! Αρα, η πολυθρύλητη «αγωνία πριν απ’ το πέναλτι» ανήκει κυρίως, αν όχι ολικά, στον παίκτη που θα σουτάρει και όχι στον τερματοφύλακα. Αλλιώς, το βάρος της ευθύνης ανήκει σε κείνον που σουτάρει.

■ Η συχνότερη αντίδραση –απόδειξη της ψυχολογικής επιβάρυνσης– του παίκτη που είναι έτοιμος να σουτάρει έναντι του τερματοφύλακα, είναι να στρέψει το βλέμμα πάνω του στο κέντρο του τέρματος. Εχει αποδειχθεί πως συχνότερα, όταν κοιτάζει τον τερματοφύλακα στα μάτια, στέλνει την μπάλα στο κέντρο του τέρματος.

Ακριβές είναι το ίδιο συμπέρασμα των φοιτητών-μελλοντικών αθλητικών ψυχολόγων. Ερευνητές κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα όταν ζήτησαν από παίκτες να εκτελέσουν διαδοχικά δύο πέναλτι, το δεύτερο καθώς θα φορούσαν ειδικά γυαλιά που έλεγχαν την κίνηση του ματιού. Στο πρώτο πέναλτι σούταραν ελεύθερα, ενώ στο δεύτερο τα ειδικά γυαλιά κατέγραψαν εικόνες που φανέρωναν άγχος!

Σε σχετικό ρεπορτάζ της «Ελευθεροτυπίας» (2009) είχαμε μιλήσει με τον καθηγητή-ερευνητή Γκρεγκ Γουντ από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ανασύραμε από το αρχείο τα λόγια του-καθρέφτες της ίδιας στιγμής αλήθειας των γηπέδων:

«Κατά τη διάρκεια μιας αγχώδους πραγματικότητας, όπως η στιγμή πριν από το πέναλτι, το πιθανότερο είναι να επικεντρωνόμαστε σ’ αυτόν που μας απειλεί απέναντί μας και όχι στον εαυτό μας… Ο παίκτης λοιπόν πριν σουτάρει αφοσιώνεται στην παρουσία του τερματοφύλακα».

■ Αν ο παίκτης σουτάρει γρήγορα, δηλαδή το πολύ σε τρία δευτερόλεπτα μετά την εντολή του διαιτητή, ευνοείται επειδή είναι πολύ πιθανό να αιφνιδιάσει, να πλήξει την αυτοσυγκέντρωση του τερματοφύλακα. Αν καθυστερήσει πάνω από 13” δημιουργεί νευρικότητα στον τερματοφύλακα. Αν αρχίσει να κινείται ο τερματοφύλακας, ο παίκτης πρέπει να σουτάρει πριν συμπληρωθούν 0,43 χιλιοστά του δευτερολέπτου μετά την κίνηση του τερματοφύλακα… Διαφορετικά, οι πιθανότητες να στείλει την μπάλα στα δίχτυα μειώνονται στο μισό.

■ Ο τερματοφύλακας όταν σταθεί πριν από την εκτέλεση 5-10” σε μία από τις δύο γωνίες του τέρματος και όχι στη μέση, ξέρει πού θα κατευθυνθεί η μπάλα επειδή οδηγείται ο παίκτης να σουτάρει στην ελεύθερη γωνία! Ο τερματοφύλακας Πετρ Τσεχ είχε δηλώσει: «Προτιμώ να φορώ εμφάνιση χρώματος πορτοκαλί επειδή αυτό το χρώμα αποσπά την προσοχή του παίκτη που θα σουτάρει και τον υποχρεώνει να στείλει την μπάλα πάνω μου!».