«Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά!»

Τη Δευτέρα ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες αναμένει τον Κύπριο πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί στο Βερολίνο. Η συνάντηση αυτή μοιάζει να έχει καθοριστικό χαρακτήρα αν κρίνει κανείς από τα γραπτά του Γκουτέρες: «Ο λαός της Κύπρου αξίζει να γνωρίζει ότι αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά!», γράφει στην έκθεση που υπέβαλε πριν από μία εβδομάδα στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Μια προσεκτική ανάγνωση της έκθεσης Γκουτέρες ρίχνει περισσότερο φως στις απαιτήσεις του: «Η προοπτική για επανάληψη των διαπραγματεύσεων είναι αβέβαιη», αλλά, «μια διαρκής διευθέτηση του Κυπριακού μπορεί να επιτευχθεί».

Ο γενικός γραμματέας απαιτεί από τους δύο ηγέτες «να προβούν από κοινού σε ξεκάθαρες δεσμεύσεις», με όρους αναφοράς πάνω σε όλα όσα συμφωνήθηκαν από το 2008 μέχρι το 2017. Τους ζητά επίσης «να εξετάσουν με παραγωγικό τρόπο» το πλαίσιο από έξι σημεία που τους παρουσίασε στις 30 Ιουνίου 2017 στο Κραντ Μοντανά για να καταλήξουν σε συνολικό συμβιβασμό.

Τζάμπα έξοδα;

Στη Λευκωσία η τριμερής του Βερολίνου αντιμετωπίζεται με διάχυτη αμηχανία. Κανείς δεν γνωρίζει με ποιο τρόπο θα χειριστεί τα ζητήματα ο Γκουτέρες και ποια κατάληξη θα έχει. Ο Ν. Αναστασιάδης σε κατ’ ιδίαν συνομιλία του με τον πρώην ηγέτη των Τουρκοκυπρίων Μεχμέτ Αλί Ταλάτ χαρακτήρισε την τριμερή «τζάμπα έξοδα».

Δεν το αρνήθηκε όταν έκανε τη σχετική αποκάλυψη ο Ταλάτ, αλλά έσπευσε να διευκρινίσει ότι τη θεωρεί μάταιη λόγω της στάσης του Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Είναι αληθές ότι ο Τούρκος ΥΠΕΞ διακηρύσσει σε όλους τους τόνους: «Δεν πρόκειται να επιστρέψουμε στο τραπέζι (των συνομιλιών) μόνο και μόνο για να διαπραγματευτούμε. Θέτουμε υπόψη των συνομιλητών μας ότι αν ξεκινήσει μια νέα διαδικασία πρέπει προηγουμένως να αρθούν όλες οι ασάφειες σχετικά με την πολιτική ισότητα των δύο πλευρών».

Σε αυτό το σημείο αμετακίνητος είναι και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί, ανεξάρτητα από το αν κρίνεται από την Αγκυρα μη επιθυμητός λόγω της προσήλωσής του στην επίλυση με βάση την ομοσπονδία. Ο Ακιντζί μεταβαίνει στο Βερολίνο, με διακηρυγμένο στόχο την «επίτευξη μιας δίκαιης και μόνιμης ομοσπονδιακής λύσης, με βάση τα δύο συνιστώντα κράτη με εγγυημένη την πολιτική ισότητα, την ασφάλεια και την ελευθερία των δύο κοινοτήτων του νησιού».

Σε έξι μήνες ο Ακιντζί έχει εκλογές και το μέτωπο απέναντί του από εθνικιστές και υποστηρικτές της διχοτόμησης, μαζί και ο Τσαβούσογλου, πολύ θα ήθελε να τιναχθούν όλα στον αέρα. Κι όμως, όσο κι αν τον αντιστρατεύονται, ο Ακιντζί έχει κερδίσει μεγαλύτερη στήριξη από την τουρκοκυπριακή κοινότητα που θέλει την αυτονομία της: ούτε υποτέλεια στην Τουρκία ούτε υπαγωγή στην ελληνοκυπριακή κοινότητα χωρίς πολιτική ισότητα.

Δεσμεύσεις χωρίς ασάφειες

Ο Γκουτέρες βλέπει καθαρά την επιδεινούμενη κατάσταση και θα προσπαθήσει να μην προσφέρει ξανά χώρο για διαφυγή από το συμφωνημένο πλαίσιο της ομοσπονδίας. Αλλωστε αν υπάρξει πρόοδος στην τριμερή, θα ακολουθήσει μια διάσκεψη με τη συμμετοχή και των εγγυητριών δυνάμεων. Γράφει λοιπόν στην έκθεσή του: «Καλώ τους ηγέτες, τις εγγυήτριες δυνάμεις και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να κάνουν παραγωγική αξιοποίηση της επικείμενης περιόδου, ώστε να καθορίσουν τη βάση για ανανεωμένες και χωρίς ασάφειες δεσμεύσεις για να επιτύχουν ειρηνευτική διευθέτηση, που έχει λείψει από τη ζωή των Κυπρίων για τόσο πολύ χρόνο».

Ο Γκουτέρες έχει αποκτήσει πια την εμπειρία για να χειριστεί σκοπιμότητες και τακτικισμούς. Στο Βερολίνο θέλει να ξεκαθαρίσει την πρωταρχική ευθύνη Αναστασιάδη-Ακιντζί να κλείσουν την εσωτερική πτυχή του Κυπριακού, χωρίς να ξανανοίγουν ατέρμονες συζητήσεις. Πιο σημαντικοί κοινοί όροι αναφοράς είναι ο διαμοιρασμός της εξουσίας με βάση την αρχή της πολιτικής ισότητας, περιλαμβανομένης της εκ περιτροπής προεδρίας, και το θέμα της αποτελεσματικής συμμετοχής σε μια κοινή ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Αυτό σχετίζεται με τη «μία» τουρκοκυπριακή ψήφο στις αποφάσεις του Υπουργικού και σε περίπου 10 εκτελεστικά όργανα του ομοσπονδιακού κράτους. Ο Γκουτέρες θα ζητήσει ρητές δεσμεύσεις, με το βάρος να πέφτει στον Ν. Αναστασιάδη να δώσει τις περισσότερες απαντήσεις. Αντιστοίχως θα είναι πολύ πιεστικός στο θέμα του εδαφικού με τον Μ. Ακιντζί για να δεσμευτεί στον χάρτη που κατέθεσε στη Γενεύη.

Αλλαγή ρητορικής

Ο Γκουτέρες θα απαιτήσει, όχι μόνο συμφωνημένους όρους αναφοράς αλλά και αλλαγή της ρητορικής των δύο ηγετών έναντι της κοινής γνώμης τους και τη συνεπή εφαρμογή νέων μέτρων εμπιστοσύνης. Με βάση δημοσκοπήσεις που διεξάγει ο ΟΗΕ στην Κύπρο, οι δύο κοινότητες προσβλέπουν κατά πλειοψηφία σε μια συμβιβαστική ομοσπονδιακή λύση ως μόνη ρεαλιστική επιλογή, αλλά το επίπεδο εμπιστοσύνης και πίστης σε ένα κοινό μέλλον είναι στο ναδίρ:

«Ο κόσμος παραμένει σκεπτικός για τις προοπτικές επιτυχίας. Παρά τις επανειλημμένες μου εκκλήσεις οι ηγέτες να ενημερώσουν καλύτερα τους πολίτες τους για τις πρόνοιες της διευθέτησης και να βελτιώσουν τις συνθήκες και την ατμόσφαιρα, το κλίμα έχει επιδεινωθεί λόγω των αυξημένων εντάσεων μέσα και γύρω από το νησί και γιατί οι πλευρές διαφωνούν στους όρους αναφοράς, συντηρώντας το αδιέξοδο».

Ο γενικός γραμματέας επισύναψε εκθέσεις που έχουν γραφεί από τους Αναστασιάδη και Ακιντζί ως απολογισμό τού τι έπραξαν και τις έθεσε υπόψη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Σχολιάζει στη δική του έκθεση: «Καμία πλευρά δεν έκανε επαρκή προσπάθεια να αποφύγει την αντιπαραγωγική ρητορική που έχει εντείνει τον σκεπτικισμό μεταξύ του κοινού…».

Τι θα γίνει αν ο Γκουτέρες δεν πάρει συμφωνημένους όρους αναφοράς και πειστικές απαντήσεις; H επιλογή του γενικού γραμματέα να καταλογίσει ευθύνες και να καταθέσει την εντολή του δεν μπορεί να αποκλειστεί. Οσοι δεν εθελοτυφλούν, βλέπουν ότι ο λόγος του Γκουτέρες γίνεται ολοένα και πιο καθαρός με αναφορές για «πισωγύρισμα που δημιουργεί μια ολοένα και πιο πολύπλοκη κατάσταση, τόσο κατά μήκος της νεκράς ζώνης που χωρίζει το νησί όσο και σε σχέση με το πιθανό άνοιγμα των Βαρωσίων και το θέμα των υδρογονανθράκων…».

Η ανάγνωσή του για το φυσικό αέριο λέει επίσης το πασιφανές: «Αποτελεί ισχυρό κίνητρο για αμοιβαία αποδεκτή και διαρκή λύση στο Κυπριακό και θα μπορούσε να δημιουργήσει βαθύτερη περιφερειακή συνεργασία». Τη Δευτέρα μπορεί να πέσει η αυλαία, αλλά κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη του ΟΗΕ, πολλά μπορεί να αλλάξουν στην Κύπρο που τώρα θεωρείται «χαμένη υπόθεση».