Μια χαραμάδα ελπίδας για λύση

Το Κυπριακό μπήκε ξανά στις ράγες χάρη στην παρέμβαση του γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες στο Βερολίνο. Ο Γκουτέρες κατέγραψε μετά την τριμερή συνάντηση με τους Αναστασιάδη – Ακιντζί τη θέληση των μερών να ενεργήσουν με την «αίσθηση του κατεπείγοντος», αλλά τίποτε δεν μαρτυρά μια ευθεία πορεία προς τα εμπρός. Αντίθετα, τα γεγονότα στη στεριά και τη θάλασσα γύρω από την Κύπρο δείχνουν ότι δεν είναι όλοι πρόθυμοι, ούτε καν βιαστικοί…

Ο Γκουτέρες πέρασε από δίωρη ανάκριση τους δύο Κύπριους ηγέτες και εκμαίευσε τη δέσμευσή τους σε μια διαδικασία συνομολόγησης «όρων αναφοράς, ως αφετηρία για σταδιακές, με νόημα και προσανατολισμένες στο αποτέλεσμα, διαπραγματεύσεις». Στόχος μια «στρατηγική συμφωνία» στο ορατό μέλλον, κάτι που ο γενικός γραμματέας ζητά επίμονα εδώ και 30 μήνες.

Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα, αυτοί οι «όροι αναφοράς» θα προκύψουν από όσα οι δύο ηγέτες στην Κύπρο –ο Κύπριος πρόεδρος και ηγέτης της ελληνοκυπριακής πλευράς Ν. Αναστασιάδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί– επαναβεβαίωσαν ενώπιόν του και αποτελούν το κοπιώδες αποτέλεσμα συμφωνημένων κειμένων εδώ και 10 χρόνια.

Οι πάντες γνωρίζουν πολύ καλά ότι στο Κυπριακό ο βασικός κορμός της λύσης υπάρχει, αλλά λείπει η πολιτική βούληση για κατάληξη. Στο Βερολίνο, ο γενικός γραμματέας πρόσθεσε ρητώς αυτή τη φορά –και χωρίς τις υπεκφυγές των μερών– τις καθοδηγητικές γραμμές για κατάληξη σε συνολική διευθέτηση για όσα εκκρεμούσαν στο Κραντ Μοντάνα.

Δηλαδή, το πλαίσιο Γκουτέρες 6 σημείων της 30ής Ιουνίου 2017 για να αντιμετωπιστούν καίρια ζητήματα: η αντικατάσταση των εγγυήσεων με διεθνή συνθήκη ασφάλειας, η κατάργηση του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης, η αποχώρηση στρατευμάτων, η ανάπτυξη ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ, τα ακριβή όρια εδαφικού, τι θα γίνει με τις περιουσίες.

Και πάλι όμως, ο Γκουτέρες δεν περιορίστηκε σε αυτά γιατί πήρε το μάθημά του το Κραντ Μοντάνα. Για τον λόγο αυτόν, σχεδίασε τις κινήσεις του κατά τρόπο ώστε να γεφυρώνει την απόσταση που χωρίζει το «αφετηριακό consensus» (όροι αναφοράς) από τη στρατηγική συμφωνία επίλυσης.

Θέλει, δηλαδή, να «γεμίσει» η στρατηγική συμφωνία μέσα από την παρασκηνιακή άτυπη και σε φάσεις διαπραγμάτευση και να εξασφαλίσει εκ των προτέρων την ταυτόσημη βούληση από όλους για να πέσουν οι υπογραφές. Αυτό υπονοεί ο Γκουτέρες με την αναφορά στη δήλωσή του: «Ολοι αναγνωρίζουν πως αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά». Δηλαδή, κανείς δεν θα ξεφύγει με τακτικισμούς και χωρίς βαριές ευθύνες, όπως συνέβη πριν από δυόμισι χρόνια.

Η Τουρκία, με δήλωση του εκπροσώπου του προέδρου Ερντογάν, ερμήνευσε την αναφορά «αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά» με την απαίτηση η διαπραγμάτευση να έχει κατάληξη, θετική ή αρνητική. Οντως, δεν θα είναι πια ανοιχτού τέλους. Ομως, ο Γκουτέρες καθόρισε ρητά ότι η λύση θα αφορά Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία, και όχι κάτι άλλο όπως αξίωνε η Αγκυρα –τη διχοτόμηση– για να λειτουργεί διαλυτικά στις συζητήσεις.

Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία και την ουσία, ο μόνος αυτή τη στιγμή που συγκλίνει περισσότερο με τον ΟΗΕ είναι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί που, σε αντίθεση με την Αγκυρα, παραμένει προσηλωμένος στην Ομοσπονδία. Μάλιστα ο Ακιντζί βρίσκεται από καιρό σε ρήξη με την Αγκυρα, αλλά με την αποφασιστική στάση του παραμένει μια προσωπικότητα που δύσκολα μπορεί να υπερφαλαγγιστεί από την Αγκυρα.

Η κωλοτούμπα Αναστασιάδη

Ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης αποδέχθηκε με το ζόρι τη στοχευμένη διαδικασία με τελεσίδικο αποτέλεσμα. Η αίσθηση «εγκλωβισμού σε χρονοδιαγράμματα» κατάντησε εμμονή στο μυαλό της ελληνοκυπριακής ηγεσίας, σε τέτοιο σημείο που αφήνει κατά μέρος ακόμα και την ουσία: τι θα απομείνει να λυθεί ύστερα από μισό αιώνα!

Ενώπιον του γενικού γραμματέα, όμως, έμεινε χωρίς επιλογές, γι’ αυτό και αναγκάστηκε να κάνει την «κωλοτούμπα»: αποδέχθηκε το πλαίσιο 6 σημείων της 30ής Ιουνίου 2017 όπως καθόρισε ο γενικός γραμματέας κι όχι κάποιο άλλο, ανύπαρκτο της 4ης Ιουλίου, που ο ίδιος για μήνες απαιτούσε. Κωλοτούμπα έγιναν και όσα διακινούσε για δυόμισι χρόνια περί νέων «ιδεών», μέχρι και «δύο κρατών» και «δύο ΑΟΖ» σε παρασκηνιακές μυστικές συναντήσεις με τον Μ. Τσαβούσογλου και δικές του αμφίσημες δημόσιες αναφορές ή ιδιωτικές συζητήσεις με πλειάδα Ελληνοκύπριων παραγόντων.

Τώρα, με βάση τις εξηγήσεις που έδωσαν οι Αναστασιάδης – Ακιντζί, υπήρξε ρητή αναφορά στη Διζωνική, Δικοινοτική Ομοσπονδία και τη ζωτική παράμετρό της – την πολιτική ισότητα. Η πρόθεση του γενικού γραμματέα είναι να μην επιτρέψει σε καμία πλευρά να διασαλεύσει τους πυλώνες ενός συμβιβασμού και να καταγράψει στους όρους αναφοράς πώς εφαρμόζονται στην πράξη σε ένα προσχέδιο στρατηγικής συμφωνίας.

Πόλεμος νεύρων και αντοχής

Οι μήνες που θα ακολουθήσουν εκτιμάται ότι θα εξελιχθούν σε πολύ εύθραυστες ισορροπίες. Ο Γκουτέρες ανέλαβε την πρωτοβουλία να λύσει τον «γόρδιο δεσμό», αλλά γνωρίζει ότι ο κάθε ένας από τους συνομιλητές του έχει δικιά του ατζέντα.

Ο πρώτος που θα δοκιμαστεί είναι ο Μ. Ακιντζί, στις εκλογές του ερχόμενου Μαΐου στα κατεχόμενα. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης παραμένει ισχυρός και δημοφιλής, αλλά θα πρέπει να λάβει ξανά την πλειοψηφία και στηρίζεται κυρίως στις τουρκοκυπριακές ψήφους. Με δημόσια παραδοχή του, μετέβη στο Βερολίνο χωρίς καμία προηγούμενη συνεννόηση με τον πρόεδρο Ερντογάν και τον ΥΠΕΞ Μ. Τσαβούσογλου. Περπατά κυριολεκτικά σε τεντωμένο σχοινί, έχοντας μπροστά του ένα Ελληνοκύπριο ηγέτη που ταλαντεύεται και πίσω του τη βαριά σκιά της Τουρκίας.

Η Τουρκία έχει στο μεταξύ ανοίξει διάπλατα το μέτωπο των δικών της αξιώσεων στις θάλασσες της ανατολικής Μεσογείου. H τελευταία κίνηση για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών Τουρκίας – Λιβύης καθιστά πιο ευκρινή την πρόθεσή της για ολική ανατροπή των συσχετισμών.

Η Κύπρος υπήρξε ο πιο ευάλωτος στόχος (γεωτρήσεις, γκρίζες ζώνες, κ.ο.κ.), αλλά δεν είναι ο μόνος. Το ενδεχόμενο διολίσθησης του Κυπριακού στις ατραπούς μιας καταδικασμένης σε αποτυχία προσπάθειας Γκουτέρες, προβληματίζει έντονα τους διαμορφωτές εξωτερικής πολιτικής στην Αθήνα και πιέζει αφόρητα τον Κύπριο πρόεδρο Ν. Αναστασιάδη να πάρει αποφάσεις που θα επηρεάσουν σοβαρά, όχι μόνο το μέλλον των Κυπρίων, αλλά και την Ελλάδα.

Ο γενικός γραμματέας περιγράφει στη δήλωση του Βερολίνου με καθαρότητα το διακύβευμα: «Οι δύο Κύπριοι ηγέτες συμφωνούν ότι η επίτευξη μιας συνολικής και διαρκούς διευθέτησης στο Κυπριακό σε ορατό χρόνο έχει εξαιρετική σημασία για τη μελλοντική ευημερία των δύο Κοινοτήτων και το status quo δεν είναι βιώσιμο».