Η «Νυχτερίδα» στην Επταετία

Τα μέγαρα της Αυστροουγγαρίας αντικαταστάθηκαν από τα αθηναϊκά σαλόνια της δεκαετίας του ’60, οι Βιεννέζοι ευγενείς από τους… συνταγματάρχες του Aπριλιανού πραξικοπήματος και οι Ρώσοι πρίγκιπες από Σοβιετικούς πρέσβεις. Η διανομή, η ορχήστρα κι η χορωδία άλλαξαν.

Κατά τα άλλα, ό,τι θυμόμαστε από την ατμόσφαιρα, την ενδιαφέρουσα σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Ευκλείδη και φυσικά τα λαμπρά βαλς του Γιόχαν Στράους του νεότερου παραμένει ίδιο. Η πολυσυζητημένη και άκρως επιτυχημένη «Νυχτερίδα», που είχε ανεβάσει το 2014 η Εθνική Λυρική Σκηνή, επιστρέφει πέντε χρόνια μετά, αυτή τη φορά στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης για τέσσερις βραδιές (5, 8, 11, 13 Δεκεμβρίου).

Με ένα θέμα ανάλαφρο και δροσερό, με πλοκή γεμάτη χιούμορ, παρεξηγήσεις και ανατροπές, και βέβαια με υπέροχες μουσικές, δεν είναι περίεργο που η «Νυχτερίδα» του Στράους (σε λιμπρέτο των Karl Haffner και Richard Genée) έχει μέσα στα χρόνια αναδειχτεί στην πιο δημοφιλή και αντιπροσωπευτική βιεννέζικη οπερέτα.

Γιατί, όμως, ο σκηνοθέτης επέλεξε να επιστρέψει για χάρη της «Νυχτερίδας» σε μια τόσο χαρακτηρισμένη για τη χώρα μας εποχή, όπως η Επταετία; «Αρχικά επεξεργάστηκα κάποιες πιο συμβατικές ιδέες, καθώς πρόκειται για ένα έργο με πολύ βαριά παράδοση, ειδικά στην ΕΛΣ.

Ωστόσο, το μυαλό μου τριβέλιζε η σύνδεση των λέξεων “οπερέτα” και “πραξικόπημα”, αλλά και το γεγονός πως η υπόθεση αφορά ένα ξέφρενο βραδινό γλέντι που καταλήγει το επόμενο πρωί σε φυλακή. Το 2013 ήταν η εποχή της μεγάλης ανόδου της Χρυσής Αυγής, όπου οι νοσταλγοί της χούντας αποκτούσαν ολοένα και μεγαλύτερο ακροατήριο και αποδοχή. Θεώρησα ότι μια ειρωνική επιστροφή στην Επταετία, μέσω Βιέννης, θα έβγαζε νόημα στη συγκεκριμένη πολιτική συγκυρία», λέει ο Αλ. Ευκλείδης.

Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που επιχειρεί τέτοιες συνδέσεις με την επικαιρότητα. «Πράγματι, πίστευα πάντοτε ότι η σύνδεση έργων του μεγάλου οπερατικού ρεπερτορίου με το ελληνικό πολιτισμικό φαντασιακό είναι μια ενδιαφέρουσα, διδακτική διαδικασία.

Θέλησα, έτσι, να εμποτίσω το αριστούργημα της βιεννέζικης οπερέτας με λίγη από την κωμική φλέβα του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και με την ατμόσφαιρα του πολιτικού κινηματογράφου της δεκαετίας του ’70, του Αγγελόπουλου και του Βούλγαρη. Φυσικά, νύξεις μόνο πέρασαν στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά διασκέδαζα και διασκεδάζω με την ιδέα αυτού του αυθαίρετου ποτ-πουρί».

Θεωρεί άραγε ότι παραμένουν άλυτα τα ζητήματα της ελληνικής κοινωνίας με τη μαύρη αυτή περίοδο;

«Αν και η Επταετία υπήρξε, μέχρι τουλάχιστον την κρίση, το πιο πρόσφατο ιστορικό τραύμα της ελληνικής ιστορίας, τροφοδότησε λιγότερο την καλλιτεχνική παραγωγή. Δεν υπήρξαν πολλά έργα, τουλάχιστον στις παραστατικές τέχνες και τον κινηματογράφο, που να χρησιμοποίησαν τη χουντική μυθολογία ως πρώτη ύλη, όπως έκανε ιδεωδώς η “Λούφα και παραλλαγή”. Κι αυτό δείχνει ίσως την αμηχανία μας απέναντι σε μια ιστορική περίοδο.

Αν και, φυσικά, η “Νυχτερίδα” δεν έχει παρά λίγες περιφερειακές αναφορές στο θέμα της Επταετίας, κατάφερε στην πρώτη της παρουσίαση να εξοργίσει αρκετούς θεατές, ορισμένοι από τους οποίους έγραψαν ιδιαίτερα επιθετικές επιστολές διαμαρτυρίας. Σε σχέση με το ερώτημα: ναι, θεωρώ πως η κοινωνία μας, όπως και κάθε κοινωνία, εδώ που τα λέμε, έχει άλυτα ζητήματα με την Επταετία και ακόμη μεγαλύτερα με τον Εμφύλιο, ίσως ακόμη και με τον Εθνικό Διχασμό. Ανήκουμε σε ένα κράτος που θεμελιώθηκε πάνω στον διχασμό και πορεύεται ανάλογα, μαθαίνοντας ελάχιστα από τα τραύματά του».

Η υπόθεση του έργου βασίζεται σε μια φάρσα που είχε γίνει στο παρελθόν. Τρία χρόνια νωρίτερα και έπειτα από έναν αποκριάτικο χορό, ο μπον βιβέρ Γκάμπριελ φον Αϊζενστάιν είχε εγκαταλείψει στο κέντρο της πόλης τον φίλο του, δρα Φάλκε, μεθυσμένο και μασκαρεμένο με κοστούμι νυχτερίδας.

Τώρα ο Φάλκε, με τη συγκατάθεση του Ρώσου πρίγκιπα Ορλόφσκι που παραθέτει έναν μεγαλοπρεπή χορό, χρησιμοποιεί την περίσταση για να πάρει μια εύθυμη και αθώα εκδίκηση, εμπλέκοντας τη σύζυγο και την υπηρέτρια του φίλου του. Επειτα από μια βραδιά οινοποσίας, μεταμφιέσεων και παρεξηγήσεων, το επόμενο πρωί καταλήγουν όλοι για διαφορετικούς λόγους στη φυλακή, όπου τελικά αποκαλύπτεται η πραγματικότητα.

Σε ένα ανάλαφρο είδος σαν την οπερέτα περνούν τελικά με πιο ανώδυνο τρόπο τα μηνύματα; «Η οπερέτα είναι ένα είδος ελαφρό, αλλά όχι ανώδυνο. Αν ακούσεις προσεκτικά και χωρίς προκαταλήψεις τις καλύτερες οπερέτες θα αισθανθείς τον απόηχο των εντάσεων της εποχής τους. Ακριβώς επειδή είναι έργα γραμμένα κατά κύριο λόγο για την ψυχαγωγία του αστικού κοινού, αισθάνεσαι αμέσως τις πλέον ανομολόγητες επιθυμίες του. Είναι μια από τις βεβαιότητές μου: η οπερέτα μέσα από τη στερεοτυπικότητά της μπορεί να γίνει φορέας νοημάτων και ιδεών που υπερβαίνουν το αρχικό πλαίσιο της δημιουργίας τους, καθώς είναι αυτό που θα λέγαμε “ανοιχτά” έργα».

Info: Μουσική διεύθυνση: Μιχάλης Οικονόμου. Μετάφραση, μεταφορά στα ελληνικά: Δημήτρης Δημόπουλος. Σκηνικά: Σωτήρης Στέλιος. Κοστούμια: Αλεξία Θεοδωράκη. Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα. Τους ρόλους ερμηνεύουν οι: Διονύσης Σούρμπης, Αννα Στυλιανάκη, Χρύσα Μαλιαμάνη, Κωνσταντίνα Στράνη, Βασίλης Καβάγιας, Νίκος Κοτενίδης, Δημήτρης Ναλμπάντης κ.ά. Μικτή Χορωδία Θεσσαλονίκης. Τιμές: 10€ -30€.