Μπορεί να ευδοκιμήσει ο λόγος της ατομικής ευθύνης μέσα σε μια πειθαρχική κοινωνία που αστυνομοκρατείται; Ο Τζόκερ ανέδειξε τη μετάλλαξη του κοινωνικού δεσμού, τη σχέση μας με το γράμμα του νόμου και τις αντιφάσεις του πολιτικού συστήματος.
Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με τον νόμο και την τάξη μοιάζει να μεταβάλλεται ενώ παράλληλα αναπλάθεται και ο κοινωνικός δεσμός, με έναν τρόπο σχεδόν στρατοπεδικό. Δύο αστυνομικοί μπαίνουν στην αίθουσα όπου προβάλλεται η ταινία «Τζόκερ», διακόπτουν την προβολή της, ανάβουν τα φώτα και βγάζουν έξω τους ανηλίκους αφού προηγουμένως έχουν δεχτεί σχετικό τηλεφώνημα-καταγγελία. Είναι προφανές πως η ελληνική αστυνομία έχει λάβει την εντολή να παρεμβαίνει με διαφορετικό τρόπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Οπως είναι πρόδηλη πλέον η διάθεση κάποιων πολιτών να ελέγξουν ξένα σώματα. Η υποταγή, όμως, σε έναν κοινό νόμο δεν επιτυγχάνεται μέσα από εισβολές ενστόλων στους χώρους ψυχαγωγίας. Τουναντίον, η πολιτική υπακοή επιτυγχάνεται όταν το κύριο σημαίνον που ενσαρκώνεται στο κράτος και στους μηχανισμούς του γίνεται αξιόπιστο.
Ολοι γνωρίζουμε πως η ταινία του Τοντ Φίλιπς είναι ακατάλληλη για άτομα κάτω των 18 ετών. Οπως τόσες άλλες ταινίες κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών. Ο «Τζόκερ», όμως, δεν είναι ακόμα ένα φιλμ με πορνογραφικό περιεχόμενο ή έστω με βίαιες σκηνές άνευ ουσίας. Ο «Τζόκερ» είναι η νέα μορφή αστικής αμφισβήτησης, που μας δείχνει βήμα βήμα πώς το ίδιο το πολιτικομιντιακό σύστημα στρέφεται ενάντια στον εαυτό του.
«Τζόκερ», η νέα μορφή αστικής αμφισβήτησης σε όλο τον κόσμο
Γι’ αυτό και ο «Τζόκερ» γίνεται το πρόσωπο των αστικών εξεγέρσεων που ξεσπούν αυτή τη στιγμή στα… πέντε σημεία του ορίζοντα. Οι ογκώδεις διαδηλώσεις στον Λίβανο κατά της διαφθοράς και των πολιτικών λιτότητας κατακλύστηκαν από μάσκες του «Τζόκερ». Το ίδιο και στο σχεδόν μόνιμα εξεγερμένο Χονγκ Κονγκ, το οποίο εδώ και καιρό διαδηλώνει υπέρ της δημοκρατίας. Ανάλογο είναι και το τοπίο στη Χιλή, η οποία διανύει τη σοβαρότερη κοινωνική κρίση από το τέλος της στρατιωτικής δικτατορίας.
Οι ρίζες της πολιτικής ανυπακοής βρίσκονται στην –βαθιά ριζωμένη στα (ελληνικά, χιλιανά, λιβανέζικα) ήθη– κουλτούρα της ανομίας, η οποία είναι άρρηκτα δεμένη με την αμφισβήτηση της αρχής του κύριου σημαίνοντος ως τέτοιου, στην άρνηση της υποταγής στον νόμο. Αυτό σημειώνει ο Ρεζινάλντ Μπλανσέ στις «Πολιτικές του Ψυχαναλυτή», εξηγώντας πως ο χώρος μιας ανώτερης νομιμοποίησης στην Ελλάδα δεν είναι εξασφαλισμένος, καθώς η ανώτερη αρχή που καλείται να υπερβεί τα ιδιωτικά συμφέροντα είναι προβληματική.
Εδώ και δεκαετίες, στη χώρα μας, το κύριο σημαίνον που ενσαρκώνεται στο κράτος όχι μόνο δεν είναι αξιόπιστο αλλά ταυτίζεται επιπλέον με το σημαίνον της αδικίας. Ο κανόνας αντιμετωπίζεται ως ο νόμος του Αλλου, ενώ το ίδιο το ελληνικό κράτος δείχνει πως δεν σέβεται τον δημοκρατικό θεσμό, καθώς συχνά ο νόμος που ψηφίζεται δεν εφαρμόζεται. Κατά συνέπεια, ο καθένας θεωρεί πως νομιμοποιείται να εξαιρείται από τον νόμο.
Η πρόκληση δεν είναι, ωστόσο, η βίαιη επιβολή του νόμου, αλλά πώς το κύριο σημαίνον θα γίνει αξιόπιστο ώστε να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση όλων στην υποταγή στον πολιτικό και κοινωνικό δεσμό. Οταν, όμως, η πολιτεία διολισθαίνει στο υπόδειγμα του στρατοπέδου, αντί να φροντίσει να κερδίσει σε αξιοπιστία μέσα από άλλες οδούς, βάζει τον «Τζόκερ» στο στόχαστρο. Η επιτήρηση, εξάλλου, είναι το θεμέλιο της πειθαρχικής κοινωνίας, όπως αυτή ορίζεται στο έργο του Μισέλ Φουκό. Σε μια τέτοια πειθαρχική κοινωνία –όπου προτάσσεται ο έλεγχος και ο εγκλεισμός των σωμάτων– υπάρχουν φυσικά αρκετοί που νομιμοποιούνται να καταγγείλουν στην αστυνομία την παρουσία ανηλίκων στην αίθουσα ενός κινηματογράφου. Μια εικόνα από το παρελθόν γίνεται πραγματικότητα του παρόντος. «Το στρατόπεδο συνιστά το βιοπολιτικό θεμέλιο του κοινωνικού δεσμού», όπως έχει υπογραμμίσει ο ψυχαναλυτής Δ. Βεργέτης επικαλούμενος τη θεωρία του Ζακ Λακάν για τη «στρατοπεδική μορφή του κοινωνικού δεσμού» στις κοινωνίες των απελευθερωμένων καταναλωτικών ηθών, που «δεν αναγνωρίζουν άλλη λειτουργία εκτός από την ωφελιμιστική».
Ο «Τζόκερ», ένα επαναστατικό υποκείμενο – Η τρέλα, πάντα βαθιά πολιτική
Ο «Τζόκερ» βρίσκεται, λοιπόν, στο στόχαστρο, όχι γιατί είναι θέαμα ακατάλληλο για ανηλίκους εξαιτίας των βίαιων εκφράσεων της ψυχικής νόσου του πρωταγωνιστή, αλλά γιατί είναι το πλέον «επαναστατικό υποκείμενο» που θίγει τη σχέση μας με την παραβατικότητα, καταδεικνύοντας πως η τρέλα είναι το σύμπτωμα της υποκειμενικής αλλά και κοινωνικής (βιοπολιτικής) δυσφορίας.
Η πολιτική και οι ασύνειδες διαμορφώσεις είναι άρρηκτα δεμένες, ενώ κάθε πολίτευμα αντιστοιχεί σε έναν τύπο ψυχικής διαμόρφωσης, όπως είχε επισημάνει ο σπουδαίος Γάλλος φιλόσοφος και ψυχαναλυτής Φελίξ Γκουαταρί. Η τρέλα είναι, συνεπώς, πάντα βαθιά πολιτική. Το ίδιο και η θεραπεία που εφαρμόζει η κάθε πολιτεία. Ο τρόπος που βλέπουμε τον «Τζόκερ» και την ψύχωσή του δείχνει ποιοι είμαστε και τι είδους πολιτική ασκούμε. Η σκηνή που εκτυλίχθηκε στα δύο αθηναϊκά σινεμά είναι άκρως ενδεικτική. «Αυτό που έγινε ήταν τελείως ανοίκειο». Το ομολόγησε και η ίδια η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Και το πιο πιθανό –υπό την επίφαση μιας τέτοιας ανοίκειας νομιμότητας– είναι να εκκολάπτονται νέοι οπαδοί του «Τζόκερ». Ηδη διαδηλωτές φορούν τη μάσκα του στο Σαντιάγο και στη Βηρυτό.
-320x213.jpg)
