9+1 καινοτομίες στην πολιτική ασύλου

Πέντε νόμοι, ένα προεδρικό διάταγμα, πανσπερμία αδέσποτων διατάξεων, κακή μεταφορά των ευρωπαϊκών οδηγιών και σκοπίμως χαλαρές δικονομικές ρυθμίσεις συγκροτούν μέχρι σήμερα την εθνική πολιτική ασύλου. Ενα σύστημα δαιδαλώδες, απελπιστικά αργό, με πολλές γκρίζες ζώνες. Ουσιαστικά διάτρητο.

Ενα σύστημα «πολυτελές» για να ικανοποιούνται οι υπέρμαχοι του «δικαιωματισμού» και ταυτόχρονα «ελκυστικό» για να εξυπηρετούνται τα παράνομα δίκτυα διακινητών της ανθρώπινης μιζέριας. Εν τέλει, όμως, άδικο τόσο για όσους πραγματικά δικαιούνται άσυλο όσο και για τις τοπικές κοινωνίες που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις.

Τις συνέπειες αυτής της ιδεοληπτικής πολιτικής υπέστησαν τα νησιά μας, οι διοικητικοί μηχανισμοί και οι τοπικές κοινωνίες. Υποχρεώθηκαν να δίνουν έναν σισύφειο αγώνα από το 2015 έως σήμερα, μετά και τη δραματική αύξηση των μεταναστευτικών ροών τα τελευταία χρόνια.

Με στόχο να εξαλείψει όλα τα σχεδιαστικά σφάλματα της μεταναστευτικής πολιτικής, η κυβέρνηση φέρνει προς ψήφιση στο εθνικό Κοινοβούλιο ένα νέο, συμπαγές, αυστηρό αλλά και δίκαιο σύστημα ασύλου.

Στην ανάλυση που κάναμε διαπιστώσαμε 9+1 προβληματικά σημεία στα οποία παρεμβαίνουμε δραστικά.

1. Σταματάει η μηχανή ατέρμονης παραγωγής προσφυγών και επιταχύνονται οι διαδικασίες επιστροφών ακόμη και από τον πρώτο βαθμό. Γίνεται υποχρεωτική η κατάθεση αιτιολογημένου δικογράφου για την προσφυγή σε δεύτερο βαθμό και η Ελλάδα παύει να είναι η μοναδική χώρα που προέβλεπε αυτόματη προσφυγή στον δεύτερο βαθμό.
2. Μαζί με την απορριπτική απόφαση από τον πρώτο κιόλας βαθμό, εκδίδεται και απόφαση απέλασης σε συγκεκριμένες κατηγορίες υποθέσεων, ενώ έως σήμερα η προσφυγή στον δεύτερο βαθμό ανέστειλε αδιακρίτως όλες τις επιστροφές.
3. Προβλέπεται αυτοπρόσωπη παράσταση των αιτούντων σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, από την Υπηρεσία Ασύλου μέχρι τα δικαστήρια. Ακόμη και αν δεν εντοπίζεται ο «εξαφανισμένος» αιτών, οι προθεσμίες θα τρέχουν, αφού οι αποφάσεις θα επιδίδονται στον πληρεξούσιο δικηγόρο του, σε σύμβουλο ή αντίκλητο.
4. Πρώτη φορά και σε απόλυτη συμφωνία με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, όταν η πρωτοβάθμια προσφυγή απορρίπτεται για συγκεκριμένους λόγους, η προσφυγή σε δεύτερο βαθμό δεν θα έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα και θα γίνονται επιστροφές, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σήμερα.
5. Το δικαίωμα πρόσβασης στην απασχόληση θα χορηγείται μόνο 6 μήνες μετά την υποβολή του αιτήματος ασύλου και όχι με την είσοδο στη χώρα, όπως ισχύει σήμερα, έχοντας έτσι δημιουργήσει ισχυρό κίνητρο στους οικονομικούς μετανάστες.
6. Προκειμένου να περιφρουρηθεί η ασφάλεια στις δομές και στις τοπικές κοινωνίες, όσοι αλλοδαποί μετά την είσοδό τους στη χώρα δεν συμμορφώνονται προς τις αποφάσεις μεταφοράς τους σε άλλες δομές, παραπέμπονται σε διαδικασίες επιστροφής, καθώς τεκμαίρεται ότι δεν επιθυμούν την προστασία. Επιπλέον, θεσπίζονται αυστηρές κυρώσεις σε όσους διαταράσσουν τους κανόνες λειτουργίας των δομών φιλοξενίας.
7. Αιτούντες άσυλο θα κρατούνται από τις Αρχές όχι μόνο όταν πρόκειται να απελαθούν αλλά και όταν συντρέχουν συγκεκριμένοι λόγοι (π.χ. υποβάλλουν αίτημα προδήλως αβάσιμο, προκειμένου να καθυστερήσουν την επιστροφή τους ή για λόγους εθνικής ασφάλειας).
8. Θεσπίζεται κατάλογος ασφαλών τρίτων χωρών και χωρών καταγωγής, όπως συμβαίνει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, ώστε οι αιτήσεις από υπηκόους τους να εξετάζονται γρηγορότερα, επιτρέποντας ταχύτερες επιστροφές, εάν διαπιστωθεί ότι ο αιτών δεν χρειάζεται διεθνή προστασία.
9. Ορίζονται σωστά πλέον -με βάση ακριβώς ό,τι αναφέρουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες- οι έννοιες «μέλη οικογένειας» αλλά και οι κατηγορίες ευάλωτων προσώπων. Απαλείφεται το «μετατραυματικό στρες» και απαιτείται έγκυρη ιατρική βεβαίωση αμέσως μόλις μπουν σε ελληνικό έδαφος προκειμένου να υπάρξει ειδική μέριμνα, χωρίς να αποκλείεται η δυνατότητα επιστροφής τους.

Εν τέλει, η μεγάλη τομή είναι ότι πρώτη φορά η χώρα αποκτά έναν νόμο που κωδικοποιεί όλα τα ζητήματα σχετικά με τη διεθνή προστασία. Εχοντας πυξίδα τη Συνθήκη της Γενεύης και τις ευρωπαϊκές οδηγίες, δημιουργεί συνεκτικό πλαίσιο που διέπεται από ρεαλισμό, αποτελεσματικότητα και ανθρωπισμό. Εύχρηστο για όσους καλούνται να το εφαρμόσουν, απολύτως κατανοητό από τους υπηκόους τρίτων χωρών που εισέρχονται παρανόμως στην Ελλάδα.

Με τις ρυθμίσεις αυτές η κυβέρνηση στέλνει προς όλες τις κατευθύνσεις το μήνυμα «αυστηροί με τους οικονομικούς μετανάστες, αλληλέγγυοι με τους πρόσφυγες». Ούτε φράχτες ούτε τείχη, αλλά στο εξής σαφείς κανόνες: όσοι δικαιούνται προστασία θα τη λαμβάνουν, όσοι δεν δικαιούνται, θα επιστρέφουν στις χώρες προέλευσης.

Ανθρωποι που καταβάλλουν μεγάλα ποσά στα κυκλώματα των διακινητών με την προσδοκία να έλθουν σε μια Ευρώπη η οποία δεν έχει τη δυνατότητα να τους υποδεχτεί όλους, θα γνωρίζουν ότι πετάνε τα λεφτά τους στον βρόντο. Και μόνο οι πραγματικά κατατρεγμένοι αυτού του κόσμου θα βρίσκουν όντως μια φιλόξενη στέγη στην Ελλάδα.

* Υφυπουργός στον Πρωθυπουργό