Αριστούργημα ή υπερτιμημένη μετριότητα; Υμνος στην ατομική βία του καταπιεσμένου λευκού άντρα που σαλτάρει ή εύστοχο σχόλιο πάνω στις ταξικές ανισότητες και την κατάρρευση των δομών πρόνοιας; Κλείσιμο του ματιού στην εναλλακτική νεο-δεξιά (τη διαβόητη alt-right των ψηφοφόρων του Τραμπ) ή προειδοποίηση για τις χαοτικές βίαιες εξεγέρσεις που έρχονται;
Στιλιζαρισμένος φόρος τιμής στον «Ταξιτζή» και τον «Βασιλιά της Κωμωδίας» του Σκορσέζε ή σκηνοθετική τομή που απογειώνει τον διασημότερο υπερ-κακό των κόμικς σε οσκαρική σπουδή χαρακτήρα;
Ολα και τίποτα από τα παραπάνω, το «Τζόκερ» του Τοντ Φίλιπς αποτελεί ντε φάκτο κοινωνικό φαινόμενο που δίχασε τους κριτικούς και αγκαλιάστηκε από το κοινό παγκοσμίως – ενώ στην Ελλάδα οδεύει ολοταχώς στην κορυφή των πιο εμπορικών ταινιών της δεκαετίας.
Κάποιοι παρομοίασαν το «Τζόκερ» με το κινηματογραφικό ισοδύναμο του ψυχολογικού Τεστ Ρόρσαχ, όπου ο καθένας βλέπει ό,τι θέλει σε τυχαίες κηλίδες μελάνης. Αρκετοί αριστεροί, ανάμεσά τους ο τέως πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας και ριζοσπαστικά ΜΜΕ, όπως το αμερικανικό περιοδικό Jacobin, διέγνωσαν στο «Τζόκερ» στοιχεία κοινωνικής κριτικής στον νεοφιλελεύθερο ριγκανισμό και στον διάδοχό του, τον Τραμπ, τη βία των Λευκών Κολάρων της Γουόλ-Στριτ, την αλαζονεία των πλουτοκρατών-πολυεκατομμυριούχων του 1% που περιφρονούν ως «κλόουν» όσους «δεν τα κατάφεραν».
Πυλώνες του δημοσιογραφικού κατεστημένου και καταξιωμένοι κριτικοί (Guardian, NewYorker, Washington Post κ.ά.) ξίνισαν με το «Τζόκερ», ισοπεδώνοντάς το ως «ρηχό» και «σοβαροφανές». Δεν έλειψαν οι κατηγορίες ότι κολακεύει, δεν ερμηνεύει απλώς, την τυφλή βία των «μοναχικών σκοπευτών» που αρπάζουν ένα όπλο και όποιον πάρει ο χάρος.
Υπήρξαν δημοσιεύματα ότι το FBI προειδοποίησε τον στρατό να βρίσκεται σε επιφυλακή σε αίθουσες όπου προβάλλεται η ταινία, γιατί «υπάρχουν πληροφορίες για δράσεις incel εξτρεμιστών». Ως «incels» (involuntarily celibate – άγαμοι με το ζόρι) αυτοαποκαλούνται, νεαροί κυρίως, άντρες που διαπρέπουν σε ρητορική μίσους στο διαδίκτυο, με πρόσχημα τις ατυχίες τους με το άλλο φύλο.
Στην αντίπερα όχθη, φωτογραφίες με διαδηλωτές βαμμένους Τζόκερ στις μαζικές κινητοποιήσεις στον Λίβανο χρησιμοποιήθηκαν ως ένδειξη ότι ο κλόουν-εκδικητής αποτελεί ήδη πηγή έμπνευσης των απανταχού εξεγερμένων, όπως παλιότερα οι μάσκες του Γκάι Φοκς από το «V for Vendetta» ή πιο πρόσφατα του Νταλί-ληστή από το ισπανικό σίριαλ «Casa de Papel».
Τι ακριβώς είναι γεγονός, τι ψευδής είδηση και τι κόλπο του μάρκετινγκ στον αντεστραμμένο κόσμο του θεάματος, όπου «το αληθινό είναι μια στιγμή του ψεύδους», δύσκολα διασταυρώνεται.
Το σίγουρο είναι ότι η υπερπαραγωγή δημόσιου λόγου με αφορμή την ταινία συναγωνίζεται σε πληθωρικότητα τα εισιτήρια που έχει κόψει το «Τζόκερ», με περισσότερα από 700 εκατομμύρια δολάρια τζίρο παγκοσμίως (πέντε εκατομμύρια ευρώ στην Ελλάδα).
«Το Τζόκερ είναι ένας ελαττωματικός καθρέφτης, αλλά παρ’ όλα αυτά αντανακλά αρκετή πραγματικότητα για να αξίζει την προσοχή μας», καταλήγει ο αρθρογράφος του «Τhe Nation», του αρχαιότερου προοδευτικού περιοδικού των ΗΠΑ, σε μία μετριοπαθή κριτική για μια ταινία που η κοινωνική σκιά της μάλλον υπερβαίνει το καλλιτεχνικό μπόι της.
