Η μουσική μοναδικής ποίησης. Οι μελωδίες εκστατικές, ανείπωτης ευαισθησίας και εκφραστικής λιτότητας. Το λιμπρέτο εξηγεί τις καταστάσεις μεταφυσικά. Η κεντρική ηρωίδα, μια ταπεινή, χαριτωμένη χωριατοπούλα, αποτελεί μια ειδυλλιακή εικόνα αθωότητας και ευαισθησίας, μοναδική στην ιστορία του λυρικού θεάτρου κι από τις πλέον συγκινητικές ηρωίδες της ιταλικής όπερας του 19ου αιώνα. Οσο για το φυσικό τοπίο όπου διαδραματίζεται η ιστορία, λευκά, απάτητα βουνά, χιόνια και βουκολικές καταστάσεις. Ενας τόπος όπως ακριβώς περιγράφεται από τον Τόμας Μαν στο «Μαγικό βουνό», όπου η έννοια του χρόνου είναι διαφορετική. Πενήντα χρόνια είχαμε να δούμε την «Υπνοβάτιδα» να κάνει βόλτες τα βράδια στην Εθνική Λυρική Σκηνή.
Μία από τις δημοφιλέστερες όπερες του Μπελίνι άνοιξε την Παρασκευή τη σεζόν 2019/20 για την ΕΛΣ με μια παραγωγή υψηλής αισθητικής, σε μουσική διεύθυνση Φιλίπ Ογκέν και σκηνοθεσία Μάρκο Αρτούρο Μαρέλι (πρόκειται για ιστορική συμπαραγωγή της Κρατικής Οπερας της Βιέννης και της Βασιλικής Οπερας του Λονδίνου). Η διανομή στηρίζεται αποκλειστικά σε διαπρεπείς Ελληνες μονωδούς. Στον ρόλο της υπνοβάτιδας Αμίνα κάνουν το ντεμπούτο τους οι Χριστίνα Πουλίτση και Βασιλική Καραγιάννη, ενώ σε αυτόν του Ελβίνο οι τενόροι Γιάννης Χριστόπουλος και Βασίλης Καβάγιας. Ο διακεκριμένος σκηνοθέτης τοποθέτησε τη δράση του έργου σε ένα σανατόριο στις ελβετικές Αλπεις, δημιουργώντας έναν άχρονο τόπο, απολύτως ταιριαστό με τη σύνθεση του Μπελίνι.
Ξεκίνησε η σεζόν στην ΕΛΣ
Η υπόθεση της όπερας διαδραματίζεται στις ελβετικές Αλπεις και αφορά τον έρωτα ανάμεσα στη χωριατοπούλα Αμίνα και τον αγαπημένο της Ελβίνο. Ο γάμος τους κινδυνεύει να ακυρωθεί την τελευταία στιγμή: η Αμίνα υπνοβατεί και έρχεται σε δύσκολη θέση φέρνοντας επίσης τους γεμάτους προκαταλήψεις συντοπίτες της σε αμηχανία. Αφού λυθεί το μυστήριο της υπνοβασίας και δοθούν οι απαραίτητες εξηγήσεις, η υπόθεση έχει αίσιο τέλος.
«Μου αρέσει η αθωότητα, η σπάνια ψυχική ανωτερότητα και η ειλικρίνεια αυτού του κοριτσιού. Είναι μια αιθέρια ύπαρξη, εύθραυστη και δυνατή ταυτόχρονα. Βρίσκω καταπληκτικό ότι στην πραγματικότητα αναζητά την αλήθεια της μέσα στα όνειρα. Το γεγονός πως όταν είναι ξύπνια εξιδανικεύει τα πράγματα αλλά όταν υπνοβατεί βλέπει τις πραγματικές τους διαστάσεις μού αρέσει πολύ. Η αλήθεια της είναι τα όνειρά της.
Στην υπνοβασία εκφράζει τις πραγματικές της ανάγκες κι επιθυμίες. Είναι ο τόπος όπου πραγματώνονται τα πιο βαθιά της θέλω. Αρα είναι λογικό να μη θέλει να ξυπνήσει», μας έλεγε η διεθνής μας Χριστίνα Πουλίτση λίγο πριν ανεβεί για να ερμηνεύσει πρώτη φορά στην καριέρα της την Αμίνα, το κορίτσι που υπνοβατεί και επιτρέπει στην κλειστή κοινωνία να δυσφημεί την ηθική της. «Οπως όλες οι ιστορίες του μπελ κάντο, έτσι και η Αμίνα είναι μια ηρωίδα η οποία πάσχει από ένα προσωπικό δράμα. Κουβαλά ένα μυστικό, ένα στίγμα θα λέγαμε, που δεν πρέπει για κανέναν λόγο να αποκαλυφθεί. Ο σκηνοθέτης μας επιμένει ότι η Αμίνα βιώνει ένα ψυχόδραμα. Και δεν θα διαφωνήσω μαζί του».
Οπως οι «σκηνές τρέλας» έτσι και οι «σκηνές υπνοβασίας» έδιναν την ευκαιρία στους συνθέτες της εποχής του Μπελίνι να διερευνήσουν τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον φανταστικό κόσμο. Στους εκάστοτε χαρακτήρες παρέχεται μια πειστική πρόφαση προκειμένου να περάσουν από τη μια στην άλλη κατάσταση. Ομως, τι είναι αυτό που διαφοροποιεί την υπνοβασία από τις πολλές σκηνές τρέλας που συχνά βλέπουμε στην όπερα; «Καταρχήν ας πούμε τα κοινά τους σημεία. Θεωρώ ότι και στη μία περίπτωση και στην άλλη, η κατάσταση αυτή είναι η ευκαιρία που δίνει ο δημιουργός στον ήρωά του να δραπετεύσει. Οπως και στις σκηνές τρέλας, έτσι και η υπνοβασία είναι η άμυνά τους, η φυγή τους σε ένα ασφαλές πεδίο που δεν θα τους θυμίζει την πραγματική ζωή. Αυτό που τη διαφοροποιεί είναι ότι ως χαρακτήρας η Υπνοβάτις έχει κάτι πιο υγιές, πιο ονειρικό».
Ο συνθέτης έγραψε το έργο για μία από τις διασημότερες τραγουδίστριες της εποχής του, την Τζουντίτα Πάστα (για την ίδια συνέθεσε και τη «Νόρμα»). Ωστόσο, εκείνη που μετά από μια μακρά περίοδο παραμέλησης της «Υπνοβάτιδας» της έδωσε νέα πνοή και διάσταση ήταν η Μαρία Κάλλας. Η αναβίωση της όπερας το 1955 στη Σκάλα του Μιλάνου σε σκηνοθεσία του Λουκίνο Βισκόντι υπήρξε αποκαλυπτική. Χάρη στην κορυφαία σοπράνο, η Αμίνα απέκτησε και πάλι ειλικρινή έκφραση, ενώ, μέσα από την ευγένεια του τραγουδιού, αναδείχθηκαν η ευθραυστότητα και η αθωότητα του χαρακτήρα. «Ξέρετε, ως γυναίκα εγώ θεωρώ την Αμίνα απολύτως συνειδητοποιημένη. Τα έχει βρει με τον εαυτό της, γνωρίζει ότι δεν είναι ένοχη και ξέρει πως ό,τι της αποδίδουν δεν ισχύει. Μακάρι όλοι να μπορούσαμε την ευθραυστότητά μας να τη μετατρέπουμε με κατάλληλους χειρισμούς στην απόλυτη δύναμή μας».
Ιnfo: Παραστάσεις 16, 18, 20, 25, 27, 29 Οκτωβρίου στις 20.00 (Κυριακές 18.30). Τιμές: €15- €90. Φοιτ., παιδικό: €15. Περιορισμένης ορατότητας: €10. Τηλ.: 2130885700. Λόγω μεγάλης ζήτησης προστίθεται ακόμα μία παράσταση το Σάββατο 26/10.
