Το 1930 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Francesco Fausto Nitti με τίτλο «Απόδραση» (1) και υπότιτλο «Η προσωπική αφήγηση ενός πολιτικού κρατούμενου που διασώθηκε από το Λίπαρι», το φασιστικό “Νησί του Διαβόλου”». Θείος του Francesco ήταν ο Francesco Saverio Nitti, οικονομολόγος, πρωθυπουργός της Ιταλίας (2), που υπογράφει και τον πρόλογο του συγκεκριμένου βιβλίου.
Ως κρατούμενος στο νησί Λίπαρι, ο Francesco Fausto Nitti σημειώνει (σελίδες 164-166):
«Μας επέτρεπαν να διαβάζουμε τις ιταλικές εφημερίδες, αλλά το γεγονός αυτό μας προσέφερε λιγοστή παρηγοριά, γιατί σήμερα στην Ιταλία υπάρχει μονάχα ο φασιστικός Τύπος. Η κυβέρνηση έχει απαγορεύσει τη δημοσίευση του αντιπολιτευόμενου Τύπου, δηλ. του ρεπουμπλικανικού, του δημοκρατικού, του καθολικού ή του σοσιαλιστικού Τύπου. Η λογοκρισία του Τύπου αποτελεί έναν θεσμό με μονιμότητα. Ο ίδιος ο Μουσολίνι διορίζει ή απολύει τους εκδότες των εφημερίδων μεγάλης κυκλοφορίας, ανάλογα με το κέφι του. Οι δημοσιογράφοι, για να μπορέσουν να δουλέψουν σε κάποια εφημερίδα, πρέπει να είναι αποδεκτά άτομα (persona grata) της φασιστικής εξουσίας.
»Φυσική συνέπεια αυτής της καταστολής της ελευθερίας του Τύπου είναι ότι οι ιταλικές εφημερίδες δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον. Ολες λένε ακριβώς τα ίδια πράγματα και αν έχετε διαβάσει μία (από αυτές) είναι σαν να τις έχετε διαβάσει όλες. Σπάνια αναφέρονται στον (Ιταλό) βασιλιά και πάντοτε υπάρχουν τρεις ή τέσσερις στήλες πανηγυρικών για τον “Ντούτσε”, για τα μεγάλα του κατορθώματα και την ασύγκριτη ιδιοφυΐα του. Οι εικόνες τον δείχνουν πεζό, έφιππο, σε αεροπλάνο, σε αυτοκίνητα, σε πολεμικά πλοία, με στρατιωτική ενδυμασία• ακόμη και με το ένδυμα ενός Ρωμαίου αυτοκράτορα. Απεικονίζεται σε όλες τις πιθανές στάσεις, προσευχόμενος, παίζοντας βιολί, σπέρνοντας γεννήματα σε χωράφια, επιθεωρώντας το στράτευμα, ως αγορητής. Κανένας σταρ του κινηματογράφου δεν είχε ποτέ τέτοια δημοσιότητα μέσω των εικόνων. Υπάρχει πράγματι μια ειδική ομάδα υπαλλήλων στη Ρώμη που η δουλειά τους είναι να διανέμουν φωτογραφίες του “Ντούτσε” σε όλη τη χώρα.
»Ολες οι εφημερίδες έχουν αναγκαστεί να εφαρμόζουν μια στερεότυπη πολιτική, που αποτελείται από την εξύμνηση του “Ντούτσε” και όλων των έργων του, και από το να δοξάζουν τον φασισμό, που έχει μετασχηματίσει την Ιταλία σε μια ισχυρή, εμπειροπόλεμη χώρα, που στρώνει τον δρόμο για την παλινόρθωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η Γαλλία παρουσιάζεται σαν ένα εκφυλισμένο κράτος που καταρρέει• η Βρετανική Αυτοκρατορία γίνεται θρύψαλα και οι Αμερικανοί είναι αδαείς και κτηνώδεις βάρβαροι. Οι ανακοινώσεις αυτές επαναλαμβάνονται καθημερινά και ζαλίζουν τα αυτιά των Ιταλών.
»Εξαιτίας της αδίστακτης λογοκρισίας, οι άνθρωποι που κατοικούν σε ένα τμήμα της χώρας δεν έχουν ιδέα για το τι συμβαίνει σε άλλα τμήματα. Αυτά που συμβαίνουν στο Μιλάνο δεν γίνονται ποτέ γνωστά στο Παλέρμο και τα γεγονότα στο Τορίνο είναι ένα μυστήριο για τους κατοίκους της Νάπολης».
(1) Francesco Fausto Nitti, «Escape», G.P.Putnam’s Sons, New York-London 1930.
(2) Francesco Saverio Nitti (1868-1953). Οικονομολόγος, πρωθυπουργός της Ιταλίας (1919-1920), σταθερός επικριτής του Μάλθους.
*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
