Με μια 4σέλιδη απόφαση που έφτασε χθες στα δημοσιογραφικά γραφεία η Επιτροπή Ανταγωνισμού τοποθετήθηκε επί της ουσίας στο θέμα που έχει ανακύψει τις τελευταίες μέρες και που αφορά την απομάκρυνση της προέδρου της ανεξάρτητης αρχής, Βασιλικής Θάνου (και τεσσάρων ακόμη μελών) με κυβερνητική πρωτοβουλία, μέσω σχετικής διάταξης στο υπό συζήτηση (στις επιτροπές της Βουλής) σχετικό νομοσχέδιο.
Η Επιτροπή επικαλείται σειρά νόμων για τη διάταξη αυτή, αναφέροντας πως «εισάγεται με τη διαδικασία του επείγοντος, χωρίς να συντρέχει λόγος επείγοντος και χωρίς προηγουμένως να ζητηθεί η γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, όπως απαιτείται σύμφωνα με τα άρθρα 14 παρ. 2 και 23 παρ. 2 Ν. 3959/2011. Περαιτέρω, η διάταξη αυτή προσδίδει αναδρομικότητα στο ασυμβίβαστο και, ως εκ τούτου, είναι καταφανώς αντίθετη με το Ενωσιακό Δίκαιο, με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΔΕΕ) καθώς και με το Σύνταγμα και το εσωτερικό δίκαιο».
Ομόφωνη απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού ενάντια στην απομάκρυνση της προέδρου Βασιλικής Θάνου
Η Αρχή υπενθυμίζει πως υπάρχει ειδική πρόβλεψη που εισήχθη πρόσφατα με την Οδηγία 1/2019 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (σκέψη 17 και άρθρο 4 παρ. 3 και 4), όπου ορίζεται ότι για τον σκοπό «της εξασφάλισης της λειτουργικής ανεξαρτησίας των Εθνικών Αρχών Ανταγωνισμού και της προστασίας τους έναντι εξωτερικών παρεμβάσεων ή πολιτικών πιέσεων δυνάμενων να θέσουν σε κίνδυνο την ανεξάρτητη αξιολόγησή τους για τα θέματα των οποίων επιλαμβάνονται», η εθνική νομοθεσία θα πρέπει εκ των προτέρων να ορίζει τους λόγους παύσης των προσώπων που λαμβάνουν αποφάσεις από την ΕΑΑ (δηλ. των μελών της Διοίκησης αυτών) και επίσης εκ των προτέρων να ορίζει σαφείς και διαφανείς κανόνες και διαδικασίες για την επιλογή, την πρόσληψη ή τον διορισμό των εν λόγω προσώπων.
Σημειώνεται βέβαια πως η εν λόγω Οδηγία δεν έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο, ωστόσο βάσει της αρχής της υπεροχής του Ενωσιακού Δικαίου, το οποίο υπερισχύει οποιασδήποτε αντίθετης διάταξης του εσωτερικού δικαίου και η εκάστοτε κυβέρνηση «υποχρεούται να το εφαρμόζει διότι, διαφορετικά, τίθεται σε εκκίνηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαδικασία παράβασης και επιβολής κυρώσεων κατά του κράτους-μέλους που το παραβιάζει».
Αναδρομικότητα
Η απόφαση κάνει επίσης λόγο και για την αντίστοιχη περίπτωση που επιχειρήθηκε από την κυβέρνηση στο νομοσχέδιο για το επιτελικό κράτος και αφορούσε τους υπηρεσιακούς γραμματείς. Υπενθυμίζεται ότι η κυβέρνηση πρότεινε να μη γίνονται γραμματείς άτομα που την τελευταία 5ετία είχαν συμμετοχή σε κομματικό φορέα. Μετά τις αντιδράσεις που προέκυψαν, η κυβέρνηση απέσυρε το εν λόγω άρθρο.
Ειδική μνεία γίνεται και για την αναδρομικότητα της επίμαχης διάταξης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της αρχής, αυτό «έχει ως αποτέλεσμα να διακόπτεται αιφνιδιαστικά και βίαια η θητεία για την οποία είχαν επιλεγεί και διοριστεί, παραβιάζει το Σύνταγμα και τις αρχές του εθνικού δικαίου, για τους εξής λόγους:
- α) Παραβιάζει την αρχή της ανεξαρτησίας της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία κατοχυρώνεται συνταγματικά, παρότι η ίδια η αρχή δεν ιδρύεται από το Σύνταγμα, αφενός διότι ειδικά η Επιτροπή Ανταγωνισμού προστατεύεται και κατοχυρώνεται, ως εθνική αρχή ανταγωνισμού, από το δίκαιο της Ε.Ε. και, αφετέρου, διότι γενικά η ανεξαρτησία των μη συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξαρτήτων αρχών προστατεύεται ως απόρροια θεμελιωδών αρχών του κράτους δικαίου, κάτι που και ο κοινός νομοθέτης έχει αναγνωρίσει, επεκτείνοντας την εφαρμογή εγγυήσεων του άρθρου 101Α του Συντάγματος και σε μη συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές όπως η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Στοιχειώδες και εκ των ων ουκ άνευ στοιχείο ανεξαρτησίας των ανεξαρτήτων αρχών είναι η εγγύηση ολοκλήρωσης της θητείας των μελών τους, η παύση της για κανέναν άλλο λόγο και με κανέναν άλλο τρόπο (ούτε καν από τον νομοθέτη) δεν είναι επιτρεπτή, παρά μόνο για τους λόγους και με τη διαδικασία που προβλέπονται σε νόμο που ίσχυε κατά το χρόνο διορισμού τους. Πρόκειται, επομένως, για μιαν ειδικότερη έκφανση της απαγόρευσης αναδρομικότητας των νόμων, καθότι παραβιάζει την αρχή της ανεξαρτησίας των ανεξαρτήτων αρχών. Η αναδρομική διάταξη νόμου που έχει ως αποτέλεσμα την παύση μέλους ανεξάρτητης αρχής για κώλυμα ή οποιονδήποτε άλλο λόγο που δεν προβλεπόταν στον νόμο κατά τον χρόνο του διορισμού του δεν είναι συνταγματικά ανεκτή καθότι παραβιάζει την αρχή της ανεξαρτησίας των ανεξάρτητων αρχών.
- β) Παραβιάζει τις επίσης, και για τους ίδιους λόγους, συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές της συνέχειας των ανεξαρτήτων αρχών –ειδικότερη έκφανση της, συνταγματικής περιωπής, αρχής της συνέχειας της δημόσιας υπηρεσίας– και της αποτελεσματικότητας της δράσης τους. Η βίαιη και αιφνιδιαστική διακοπή της θητείας πλείστων μελών και στελεχών της Επιτροπής Ανταγωνισμού, στα οποία μάλιστα περιλαμβάνεται η Πρόεδρος και η Αντιπρόεδρός της, θα έχει ως συνέπεια τη διάρρηξη της συνέχειας του έργου της και τη διακοπή, με κίνδυνο ματαίωσης, της εξέτασης σοβαρών υποθέσεων μεγάλου οικονομικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος, για κάποιες εκ των οποίων μάλιστα επίκειται η έκδοση αποφάσεων, και πάντως στην καλύτερη περίπτωση η σοβαρή καθυστέρηση των υποθέσεων αυτών, δεδομένου ότι, μέχρι το διορισμό νέων μελών και για άδηλο χρονικό διάστημα, η Επιτροπή δεν θα διαθέτει τη νόμιμη απαρτία πέντε (5) τουλάχιστον μελών για να συνεδριάζει νομίμως και να εκδίδει αποφάσεις, θα πρέπει να ανατεθούν και να συζητηθούν εκ νέου συγκεκριμένες σοβαρές υποθέσεις λόγω της έκλειψης Προέδρου, Αντιπροέδρου και του κληρωθέντα Εισηγητή (άρθρο 15 παρ. 7 του ν. 3959/2011), με αποτέλεσμα να υφίσταται προφανή και σοβαρή βλάβη το δημόσιο συμφέρον, τόσο λόγω των καθυστερήσεων που θα προκύψουν στην εφαρμογή της νομιμότητας σε ευαίσθητους τομείς της αγοράς όσο, επίσης, και λόγω της καθυστέρησης, ή ακόμα και ματαίωσης (π.χ. σε υποθέσεις που επίκειται παραγραφή) της είσπραξης των προστίμων που επιβάλλονται υπέρ του Δημοσίου στις υποθέσεις που η Επιτροπή διαπιστώνει παραβάσεις».
«Ατομικός» νόμος
Η απόφαση καταλήγει στο συμπέρασμα πως «είναι προφανές ότι πρόκειται για καθαρά φωτογραφικό, “ατομικό” νόμο, ο οποίος καταλαμβάνει συγκεκριμένα πρόσωπα και αφορά αποκλειστικά και μόνο τη Διοίκηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, έναντι όλων των άλλων, συνολικά άνω των είκοσι (20) Ανεξάρτητων Αρχών που λειτουργούν στο Ελληνικό Κράτος, επιβάλλοντας έτσι δυσμενή –διακριτική μεταχείριση σε βάρος της και παραβιάζοντας έτσι και τις συνταγματικές αρχές της ίσης μεταχείρισης του άρθρου 4 του Συντάγματος, της αρχής της αναλογικότητας του άρθρου 25, αλλά και του άρθρου 101Α παρ. 2 του Συντάγματος για τις Ανεξάρτητες Αρχές αναλογικά εφαρμοζόμενου, σύμφωνα με τη ρητή πρόβλεψη του άρθρου 12 παρ. 3 του ν. 3959/2011».
