Στη μέγκενη των νέων τετελεσμένων

Στον ασφυκτικό κλοιό νέων τετελεσμένων για την Κύπρο, ο νέος πρωθυπουργός της Ελλάδας Κ. Μητσοτάκης δέχτηκε την Τρίτη (10/9) στο Μέγαρο Μαξίμου τον πρόεδρο Ν. Αναστασιάδη. Τα δεδομένα γύρω από την Κύπρο έπαψαν τους τελευταίους μήνες να είναι στατικά για την ελληνική εξωτερική πολιτική, συμπίπτοντας με την κυβερνητική αλλαγή και την άνοδο στην εξουσία της Ν.Δ.

Η Λευκωσία βρίσκεται περικυκλωμένη από τα τουρκικά γεωτρύπανα, αντιμετωπίζοντας πλέον και την ωμή απειλή για εποικισμό της Αμμοχώστου, διά στόματος του Τούρκου ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου (12/9).

Ο Ελληνας πρωθυπουργός ετοιμάζεται παράλληλα να συναντήσει τον πρόεδρο Ερντογάν, έναν πολύ απαιτητικό και αποφασισμένο γείτονα, με τον οποίο, όμως, η Ελλάδα θέλει παραγωγικές σχέσεις και οπωσδήποτε όχι εντάσεις.

Επιστροφή ταχέως σε συνομιλίες

Οι Μητσοτάκης και Αναστασιάδης επανέλαβαν «την απόλυτη βούλησή τους για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων» και ότι «είναι απολύτως έτοιμοι να συνεργαστούν» με τον γενικό γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες. Ομως, η διαδικασία δεν έχει ξεκολλήσει παρά το ελπιδοφόρο μήνυμα της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ Τζέιν Χολ Λουτ ότι «έγιναν σοβαρά βήματα» προς την κατεύθυνση συνομολόγησης των «όρων αναφοράς», δηλαδή των συμφωνημένων κειμένων που καλύπτουν τα πλείστα ζητήματα ουσίας μιας συνολικής επίλυσης του προβλήματος.

Παρά τη μερική πρόοδο στην αποστολή Λουτ, η Τουρκία επιλέγει να κλιμακώνει συνεχώς την πίεση προς τη Λευκωσία: «Κάνουμε προετοιμασίες. Ναι, θα ανοίξουμε την Αμμόχωστο. Στην ανατολική Μεσόγειο κανένας δεν μπορεί να μας κάνει υποδείξεις ούτε μπορεί να μας εμποδίσει. Εμείς θα υποστηρίξουμε τα δικαιώματά μας όπως και αυτά των Τουρκοκυπρίων».

Συγκεκριμένος είναι επίσης ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί, που επιδιώκει συνομιλίες αλλά σε μια καταληκτική διαπραγμάτευση: «Εμείς δεν θα εισέλθουμε σε μια διαδικασία που θα είναι ανοικτού τέλους και δεν θα είναι επικεντρωμένη στο αποτέλεσμα, όπως μας ξεγελούσαν για χρόνια».

Ο Κ. Μητσοτάκης έχει πλήρη επίγνωση της «εξαιρετικά ευαίσθητης καμπής» στο Κυπριακό, όπως χαρακτηριστικά είπε. Δεν είναι σχήμα λόγου πια στην 70χρονη περιπετειώδη ενασχόληση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής με το Κυπριακό, που για κάθε πρωθυπουργό παραμένει ταυτόχρονα εθνική ευθύνη έναντι της Κύπρου, αλλά και ωρολογιακή βόμβα στα Ελληνοτουρκικά.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρειάζεται να επιστρατεύσει διπλωματικές δυνάμεις, αλλά και εμπειρία στον χειρισμό του Κυπριακού, που τη βρίσκει στο επίπεδο των τεχνοκρατών στο πρόσωπο του γενικού γραμματέα τού ΥΠΕΞ Θ. Δεμίρη. Ο πρέσβης Δεμίρης έχει ιδίαν γνώσιν από την εποχή της θητείας του στη Λευκωσία, αλλά και στις Βρυξέλλες.

Κάλυψη σε χειρισμούς

Στο μέτωπο του ΟΗΕ και της προσπάθειας για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων ο Κύπριος πρόεδρος έδωσε βάρος στην επεξήγηση των θέσεών του για να έχει στήριξη από την Αθήνα σε επίμαχες επιλογές του που εκκρεμούν: εγγυήσεις, στρατεύματα, διαμοιρασμός εξουσίας κ.ο.κ. Είναι προφανές ότι ο Ν. Αναστασιάδης είναι αυτός που έχει τον πρώτο και τελικό λόγο για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα ήθελε να προχωρήσει.

Σε αυτό το σημείο, ο Κ. Μητσοτάκης έδωσε καθηκόντως την κάλυψή του: «Αντιλαμβάνομαι πως τα προσκόμματα της άλλης πλευράς σχετικά με την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων δεν οδηγούν σε πρόοδο παρά τη δική σου εξαιρετικά εποικοδομητική στάση».

Ο πρωθυπουργός επανέλαβε τη θέση της Αθήνας για κατάργηση των εγγυήσεων, ενώ υποσχέθηκε να επιδοθεί σε «κοινό αγώνα» με την κυπριακή διπλωματία για τις παράνομες ενέργειες της Τουρκίας στη θάλασσα και την περίκλειστη περιοχή της Αμμοχώστου, το Βαρώσι, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η συγκρουσιακή ρητορική (της Τουρκίας) καταδεικνύει τη διεθνή της απομόνωση».

Τουρκική επίδειξη ισχύος

Στην πράξη, όμως, τα γεγονότα εξελίσσονται πολύ ανησυχητικά τους τελευταίους μήνες. Επηρεάζουν σοβαρά και την ελληνική εξωτερική πολιτική, σε βαθμό που δεν μπορεί να παραμένει «απλός συμπαραστάτης» των επιλογών της Λευκωσίας. Ειδικότερα, η Τουρκία, όχι μόνο μέσω των γεωτρήσεων αλλά και συνολικά με τη ναυτική παρουσία της στη θάλασσα, από τη Ρόδο μέχρι την Πάφο, κάνει συνεχώς επίδειξη ισχύος και υπεροχής.

Η ναυτική παρουσία συνδυάζεται και με τη νέα μέθοδο συνεχούς επιτήρησης από αέρος μέσω drones. Είναι δε άγνωστο πού και για πόσο χρονικό διάστημα η Αγκυρα θα επιχειρεί έρευνες για υδρογονάνθρακες και θα βάζει τρυπάνι, ιδίως όσο απουσιάζει η όποια προοπτική διαπραγματεύσεων υπό τον ΟΗΕ.

Το σχέδιο που εκπόνησε και εφαρμόζει η Λευκωσία την τελευταία διετία, αφότου ναυάγησαν οι διαπραγματεύσεις στο Κραν Μοντανά, παρουσίασε αρχικά ρωγμές από τις de facto τουρκικές αντιδράσεις (παρεμπόδιση γεώτρησης της ΕΝΙ στη νότια κυπριακή ΑΟΖ) και συνεχείς διερευνητικές αποστολές του «Μπαρμπαρός». Τώρα εξελίχθηκε σε απανωτές γεωτρήσεις στη δυτική και ανατολική θάλασσα, με δύο σύγχρονα γεωτρητικά σκάφη και άλλα υποστηρικτικά.

Η Τουρκία σε ελάχιστο χρόνο έχει διαμορφώσει έναν πλήρη στόλο ερευνών και γεωτρήσεων, καθορίζοντας αυτόνομα την πορεία της. Το κυπριακό ΥΠΕΞ με πρωτεργάτη τον υπουργό Ν. Χριστοδουλίδη έκανε εντελώς λανθασμένες εκτιμήσεις για την ικανότητα της τουρκικής εταιρείας πετρελαίου TPAO να διεξαγάγει έρευνες και γεωτρήσεις. Στη συνέχεια έθεσε σε εφαρμογή τη χρήση κάποιων νομικών αντιποίνων, αλλά απέτυχε να προκαλέσει καθυστερήσεις.

Ζήτησε στο τέλος κυρώσεις με κόστος για την Τουρκία, αλλά με ομολογία του ίδιου του προέδρου Αναστασιάδη, ακόμα και σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Euronews, αυτές δεν αποδίδουν. Στο απόγειο της τουρκικής στάσης, βγήκε ο ίδιος ο Μ. Τσαβούσογλου να επιβεβαιώνει την κίνηση για εποικισμό των Βαρωσίων, διαψεύδοντας τις αρχικές εκτιμήσεις του Κύπριου ΥΠΕΞ, μόλις τέθηκε το ζήτημα από τον Τουρκοκύπριο «ΥΠΕΞ» Κουτρέτ Οζερσάι: «περισσότερο πρόκειται για κίνηση εντυπωσιασμού», έλεγε ο Ν. Χριστοδουλίδης (19/6).

Ο πρόεδρος Αναστασιάδης βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα σοβαρό δίλημμα, είτε να επιστρέψει ταχέως σε συνομιλίες υπό τον ΟΗΕ, είτε να διολισθαίνει η Κύπρος σε νέα τετελεσμένα με ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης. Πρόσφατα άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζει το ενδεχόμενο προσφυγής στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τις τουρκικές ενέργειες στο Βαρώσι, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα το αποτολμήσει.

Η τουρκική μεθόδευση για παράδοση της περίκλειστης περιοχής από τον έλεγχο του στρατού της Τουρκίας στην τουρκοκυπριακή διοίκηση συνιστά παραβίαση συγκεκριμένων ψηφισμάτων για απόδοσή της στον ΟΗΕ με σκοπό την εγκατάσταση των Ελληνοκύπριων κατοίκων της. Ωστόσο, το ψήφισμα χρονολογείται από τη δεκαετία του ’80 και ουδείς στη διεθνή κοινότητα πιστεύει ότι το ζήτημα μπορεί να τεθεί πια απομονωμένο από την προσπάθεια για συνολική επίλυση που βρισκόταν μέχρι πριν από 2 χρόνια σε ακτίνα οριστικής συμφωνίας.

Εξάλλου, το Συμβούλιο Ασφαλείας μίλησε πολύ συγκεκριμένα για το Κυπριακό στο πρόσφατο ψήφισμά του, τον Ιούλιο, και έθεσε αυστηρό πλαίσιο πορείας, τη διαδικασία που επιδιώκει για 26 μήνες τώρα, ο Αντόνιο Γκουτέρες.