Αρειος Πάγος

Το ανώτατο πολιτικό και ποινικό δικαστήριο στη χώρα μας είναι ο Αρειος Πάγος. Δεν εκδικάζει υποθέσεις, λέει το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, αλλά ως ακυρωτικό δικαστήριο ελέγχει, μετά από άσκηση του ένδικου μέσου της αναιρέσεως, αν για την έκδοση αποφάσεως πολιτικού ή ποινικού δικαστηρίου εφαρμόστηκε και ερμηνεύτηκε σωστά ο νόμος.

Αρειος Πάγος είναι επίσης και λόφος της Αθήνας, μεταξύ της Ακρόπολης και των λόφων Πνύκας και Αγοραίου Κολωνού, όπου συνεδρίαζε την αρχαία εποχή το ανώτατο δικαστήριο. Ως ανώτατο δικαστήριο του σύγχρονου ελληνικού κράτους ο Αρειος Πάγος ιδρύθηκε το 1834. Να πούμε πως για σχεδόν μισό αιώνα το ανώτατο δικαστήριο στεγαζόταν στο Ιλίου Μέλαθρον, στην Πανεπιστημίου, εκεί όπου είναι τώρα το Νομισματικό Μουσείο.

Αυτό το κομψό κτίριο, μια από τις πολυτελέστερες και παλιότερες ιδιωτικές κατοικίες της Αθήνας, είναι δημιούργημα του Ερνέστου Τσίλερ, ο οποίος το σχεδίασε για λογαριασμό του Ερρίκου Σλήμαν, του Γερμανού επιχειρηματία και ερευνητή που ανακάλυψε τον θησαυρό της αρχαίας Τροίας. Στο Ιλίου Μέλαθρον ή «Μέγαρο Σλήμαν», αφού αγοράστηκε από το ελληνικό Δημόσιο, αρχικά στεγάστηκε για τρία χρόνια το Μουσείο Καλών Τεχνών μέχρι το 1929, όταν μεταφέρθηκε εκεί το Συμβούλιο της Επικρατείας. Ο Αρειος Πάγος χρησιμοποίησε το κτίριο από το 1934 μέχρι το 1981, προξενώντας του όμως μεγάλες φθορές.

Ετυμολογικά, ο Αρειος Πάγος καμιά σχέση δεν έχει με τον πάγο, όπως τον εννοούμε σήμερα, τη στερεά μορφή του νερού, παρ’ όλο που «βάζω πάγο», στη αργκό, σημαίνει «επιπλήττω». Αρειος Πάγος σημαίνει κυριολεκτικά «ο λόφος του Αρη», κι αυτό γιατί, κατά τη μυθολογία, εκεί δίκασαν οι δώδεκα θεοί τον Αρη, αφού ο θεός του πολέμου σκότωσε τον γιο του Ποσειδώνα Αλιρρόθιο, όταν αυτός προσπάθησε να βιάσει την Αλκίππη, την κόρη του Αρη. Ο πατέρας της όμως τον τσάκωσε στα πράσα και τον σκότωσε. Τότε, ο θεός των υδάτων ζήτησε να δικαστεί για φόνο ο Αρης, και όντως έτσι έγινε σ’ αυτόν τον λόφο που λέγαμε, αλλά ο πολεμοχαρής θεός αθωώθηκε.

Να πούμε πως η αρχαία λέξη «πάγος» σημαίνει «βράχος, καθετί στερεωμένο και σκληρό», από το ρήμα «πήγνυμι», ινδοευρωπαϊκής ρίζας. Από την ίδια ρίζα προέρχεται και η λατινική λέξη «pactum», δηλαδή «συνθήκη, εδραιωμένη συμφωνία», η λέξη «pax», δηλαδή ειρήνη («paix» στα γαλλικά και «paz» στα ισπανικά), η αγγλική λέξη «page», σελίδα, καθώς και το γνωστό «πάγιο», το στάνταρ ποσόν που πληρώνουμε στους λογαριασμούς, μέχρι δηλαδή κάποιος να βάλει πάγο, με απόφαση του Αρείου Πάγου, στις ΔΕΚΟ που το εισπράττουν αυτό το ρημάδι το πάγιο αχρεωστήτως και αυθαιρέτως.

Πλατεία Κλαυθμώνος

Εάν ο Οθωνας είχε κάνει δεκτή την πρόταση του Γερμανού αρχιτέκτονα Λέο φον Κλέντσε, μία από τις κεντρικότερες πλατείες της Αθήνας θα ονομαζόταν τώρα «πλατεία Αισχύλου». Ομως, τελικά, αυτή αρχικά ονομάστηκε «πλατεία των κήπων του παλαιού παλατιού», κατόπιν πλατεία «Νομισματοκοπείου», μετά πλατεία του «κήπου του Υπουργείου Οικονομικών», επίσης πλατεία της «25ης Μαρτίου» (γιατί εκεί έγινε ο πρώτος εορτασμός της Επανάστασης του ’21), αλλά και «Δημοκρατίας».

Το 1989 ονομάστηκε πλατεία «Εθνικής Συμφιλίωσης», από την ογκωδέστατη γλυπτική σύνθεση που την κοσμεί ακόμα και σήμερα, ένα μνημειακό έργο του Βασίλη Δωρόπουλου, αυτό με τις τρεις πανύψηλες ορειχάλκινες ενωμένες μορφές. Εδώ να πούμε πως τα αποκαλυπτήρια του μνημείου στην πλατεία συνέπεσαν χρονικά το 1989 με την ψήφιση νόμου που έβαζε επίσημα τέλος στον εμφύλιο πόλεμο.

Τέλος πάντων, αξιέπαινες οι προθέσεις της ονοματοδοσίας, πλην όμως κανείς δεν τη λέει έτσι, πλατεία Εθνικής Συμφιλίωσης, και δικαίως, τολμώ να πω, γιατί δεν ξέρω τι με ξενερώνει περισσότερο – το πομπώδες πελώριο γλυπτό που πυργώνεται φαραωνικά πάνω από τους πολίτες ή ο πολιτικός καθωσπρεπισμός στην επωνυμία της. Η μόνη ουσιαστική συμφιλίωση που επέφερε και τιμά το γλυπτό, είναι η στάση των Αθηναίων απέναντί του, που έχουν εκπαιδεύσει τον εαυτό τους απλώς να μην το βλέπουν.

Το τρέχον όνομα της πλατείας, που ισχύει από το 1878, αν και όχι επισήμως, της το έδωσε ο συγγραφέας και αρθρογράφος της «Εστίας» Δημήτριος Καμπούρογλου, εμπνεόμενος από τους δημοσίους υπαλλήλους του υπουργείου Οικονομικών, τους οποίους απέλυε η εκάστοτε… επόμενη κυβέρνηση για να διορίσει τους δικούς της, καθώς τότε δεν ίσχυε η μονιμότητα στο Δημόσιο. Ο μετέπειτα ακαδημαϊκός Καμπούρογλου άκουσε τους κλαυθμούς και τους οδυρμούς των απολυθέντων και τη βάφτισε «πλατεία Κλαυθμώνος», δηλαδή πλατεία του «τόπου των κλαυθμών».

Οσο για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, σε γενικές γραμμές σήμερα ισχύει – προς το παρόν τουλάχιστον, γιατί ποτέ δεν ξέρεις. Πάντως, παρ’ όλες τις αισθητικές μου αντιρρήσεις, εύχομαι να συνεχίσει να υπάρχει το πνεύμα του πολιτικώς ορθού επίσημου ονόματος της πλατείας Κλαυθμώνος και να μη δούμε καμιά φορά τους τρεις ορειχάλκινους γίγαντες να κλαίνε καθισμένοι δίπλα δίπλα στα παρτέρια της πλατείας, συμφιλιωμένοι και απολυμένοι εσαεί.