Αντί άλλης αναφοράς για τα ενενηκοστά γενέθλια του σημαντικού φιλοσόφου, επαναφέρουμε μέρος της αποκλειστικής συνέντευξης που μου παραχώρησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας για την «Εφημερίδα των Συντακτών» στις 20 Ιουλίου 2013, μεσούσης δηλαδή της χρηματοπιστωτικής κρίσης και με την Ελλάδα περίπου μαύρο πρόβατο της Ευρώπης.
• Η δική σας εναλλακτική στην ευρωπαϊκή κρίση είναι να εξελίξουμε τη νομισματική ένωση σε μια πραγματική πολιτική ένωση. «Αυτό θα οδηγούσε, για πρώτη φορά, σε μια διαφοροποίηση μεταξύ ενός “ευρωπαϊκού πυρήνα” και μιας “περιφέρειας”», όπως δηλώσατε πρόσφατα. Γιατί;
Κοιτάξτε, χωρίς τις οικονομικές πιέσεις δεν θα μπορούσε να προχωρήσει μια ευρεία πολιτική ολοκλήρωση. Και τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης καλούνται να βαθύνουν τη συνεργασία τους υπό την πίεση της κρίσης. Μια άλλη πρόταση, πέρα απ’ αυτήν της πολιτικής ένωσης για τον ευρωπαϊκό πυρήνα της ζώνης του ευρώ, δεν θα ήταν ρεαλιστική.
• Πώς μπορεί να επιτευχθεί αυτό;
Η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να ασκεί μια πολιτική συγχύσεων χωρίς προοπτικές και να θέσει σε εφαρμογή τη διαδικασία τροποποίησης των Συνθηκών. Μια διορατική κυβέρνηση, την οποία δυστυχώς δεν έχουμε, θα παραδεχόταν ότι μόνο μέσω μιας κοινής πολιτικής μπορεί και πάλι να σταθεί στα πόδια της η Ευρώπη. Η Γερμανία και τα άλλα λεγόμενα «κράτη-μέλη» θα έπρεπε στην περίπτωση αυτή, έναντι του μακροπρόθεσμου ιδίου συμφέροντός τους, να δεχθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα αναδιανεμητικά αποτελέσματα εις βάρος τους. Εάν η Γερμανία μπορούσε να ηγηθεί μιας τέτοιας προσπάθειας «αλληλεγγύης», η κοινή γνώμη των περισσότερων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης αναμένεται ότι θα ανταποκρινόταν θετικά στον απαιτούμενο περιορισμό της εθνικής κυριαρχίας. Οταν όλα τα υπέρ και τα κατά τεθούν επί τάπητος, είμαι βέβαιος ότι θα προκύψουν καθαρά και ευκρινή αποτελέσματα.
• Πώς και γιατί το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι πλήρως αυτονομημένο σε σχέση με την πραγματική οικονομία; Μπορούν οι κοινωνίες να ανακτήσουν τον έλεγχο;
Σήμερα γνωρίζουμε σε όλες τις λεπτομέρειες ότι η επιβολή της νεοφιλελεύθερης ατζέντας σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν αποτέλεσμα μιας πολιτικής απόφασης προερχόμενης από τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία. Δεν μπορούμε πλέον να αναιρέσουμε την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, η οποία συνεπάγεται άλλωστε και σημαντικά οφέλη. Στην περίπτωση όμως που η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας ήταν αποτέλεσμα μιας πολιτικής ρύθμισης, οι ανεξέλεγκτες χρηματοπιστωτικές αγορές θα μπορούσαν να τεθούν ξανά υπό πολιτικό έλεγχο. Μόνο μια Ευρώπη ενωμένη σε πολιτικό επίπεδο και με επαρκή οικονομική ευρωστία μπορεί να κινήσει την εν λόγω διαδικασία, δηλαδή να δαμάσει τον ξέφρενο οικονομικό καπιταλισμό. Αυτό είναι κάτι που πρέπει επιτέλους να το καταλάβει και η στενόμυαλη Αριστερά, η οποία είναι εθνοκρατικά προσανατολισμένη.
• Ποια είναι η θέση σας για το «ελληνικό πρόβλημα»; Είναι δομικού τύπου πρόβλημα για την Ε.Ε. ή έχει κάποια άλλα χαρακτηριστικά;
Σαφέστατα η κρίση δημοσίου χρέους στην Ελλάδα έχει να κάνει με τις μη ρεαλιστικά φτηνές δανειοδοτήσεις προς τις ελληνικές κυβερνήσεις στο πλαίσιο μιας ανορθολογικής οικονομικής πολιτικής. Από την άλλη, η δομική ανισότητα μεταξύ εθνικών οικονομιών που συγκρότησαν τη νομισματική ένωση και εξαρτήθηκαν πλέον από την ίδια συναλλαγματική ισοτιμία αποτελεί και αυτή μέρος του ελληνικού προβλήματος, όπως συμβαίνει και με την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία. Στην περίπτωση της Ελλάδας όμως προστίθενται και μεγάλα προβλήματα που δημιούργησε η ίδια.
