-Επώνυμο δεν έχει αυτή η Αντα;
-Οχι, δεν έχει επώνυμο. Σκέτο Αντα. (…) Η Αντα δεν είναι μια υπάλληλος σαν τις άλλες. (…) Είναι μια τεχνητή νοημοσύνη.
Στο νέο του βιβλίο «Αντα» (Πόλις), σε μετάφραση Δημήτρη Δημακόπουλου, ο Αντουάν Μπελό πειραματίζεται με κάτι πρωτόγνωρο ακόμα για τις κοινωνίες των ανθρώπων, την τεχνητή νοημοσύνη. Παρά τις ολοφάνερες απειλητικές διαστάσεις προς τον άνθρωπο, φαίνεται να μας ασκεί μια περίεργη γοητεία που μας ωθεί να την πλησιάσουμε. Λες και θέλουμε να φτάσουμε την ανθρωπότητα στο όριό της για να δούμε αν αντέχει.
Το βιβλίο του Μπελό θέτει τα ερωτήματα που θα έπρεπε να θέσουμε ως κοινωνία πριν είναι πολύ αργά για να αντιστρέψουμε την προγραμματισμένη επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης.
Ερωτήματα όπως: Υπάρχει περίπτωση η επιστήμη να στραφεί εναντίον μας; Τι εννοούμε όταν λέμε πρόοδος; Υπάρχουν ασφαλιστικές δικλίδες για να μη μας εξουσιάσουν μια μέρα οι μηχανές; Μήπως είναι πολύ αργά και ήδη το κάνουν; Να θυμίσουμε πως ο όρος Τεχνητή Νοημοσύνη (A.I.) επινοήθηκε το 1956, αλλά το A.I. έχει γίνει πιο δημοφιλές σήμερα λόγω του αυξημένου όγκου δεδομένων, των προηγμένων αλγορίθμων και των βελτιώσεων στην ισχύ των υπολογιστών και την αποθήκευση των δεδομένων.
Αρχικά η έρευνα επικεντρώθηκε σε θέματα όπως η επίλυση προβλημάτων και οι συμβολικές μέθοδοι. Τη δεκαετία του ’60, το υπουργείο Αμυνας των ΗΠΑ ενδιαφέρθηκε γι’ αυτόν τον τύπο εργασίας και ξεκίνησε την εκπαίδευση των υπολογιστών στη μίμηση της βασικής ανθρώπινης συλλογιστικής.
Για παράδειγμα, η Υπηρεσία Προηγμένων Ερευνητικών Προγραμμάτων Αμυνας (DARPA) ολοκλήρωσε τα προγράμματα χαρτογράφησης δρόμων τη δεκαετία του ’70. Επίσης, η DARPA παρήγαγε ευφυείς προσωπικούς βοηθούς το 2003, πολύ πριν οι Siri, Alexa και Cortana γίνουν πασίγνωστες.
Ας δούμε τι συμβαίνει στην περίπτωση της Αντας: Η Αντα είναι ένα λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης, πολύ εξελιγμένης τεχνολογίας, που η δουλειά του είναι να γράφει ευρείας κατανάλωσης αισθηματικές νουβέλες.
Είναι ικανή να συζητά και να αστειεύεται, να μιλά για συναισθήματα με τη βεβαιότητα πως τα νιώθει, να συμβουλεύει και πάνω απ’ όλα να κατέχει το κυρίως ανθρώπινο χαρακτηριστικό, να έχει φιλοδοξίες.
Τι φιλοδοξεί; Μα, το όνειρο κάθε συγγραφέα: να κερδίσει το Πούλιτζερ, το Νόμπελ, οποιαδήποτε άλλη διάκριση υπάρχει. Μια μέρα, όμως, το τεχνολογικό θαύμα που λέγεται «Αντα» εξαφανίζεται από την ερμητικά κλειστή αίθουσα όπου φυλάσσεται. Την υπόθεση αναλαμβάνει ένας αστυνομικός της παλιάς σχολής, ο Φρανκ Λόγκαν.
Οι αμφιβολίες του για την Αντα τον κάνουν πολλές φορές να σκεφτεί «πως οι απαγωγείς της ίσως να είχαν προσφέρει μια τεράστια υπηρεσία στην ανθρωπότητα». Διότι απώτερος σκοπός της ήταν να μάθει να χειρίζεται όλο το οπλοστάσιο της αφήγησης και να στραφεί πέρα από τα βιβλία σε πιο κερδοφόρους τομείς, όπως ο κινηματογράφος, τα βιντεοπαιχνίδια, η τηλεόραση και ό,τι άλλο μπορούσε να καταλάβει.
Ο αστυνόμος Λόγκαν πιστεύει πως ο συγγραφέας αντλεί έμπνευση από τη ζωή και όχι από τα στατιστικά στοιχεία που εμφυτεύτηκαν σε ένα λογισμικό.
Ο ίδιος γράφει ποιήματα χαϊκού, αυτά τα ποιήματα των δεκαεφτά συλλαβών που θέλουν να καταγράψουν μια φευγαλέα στιγμή. «Απολάμβανε τη διαδικασία της σύνθεσης: τη βραδύτητα, τη στοχαστικότητά της, την ατέρμονη αναζήτηση της σωστής εικόνας…».
Το μεγάλο στοίχημα είναι αν οι άνθρωποι, οι επιστήμονες και οι εταιρείες θα καταφέρουν να περιορίσουν την Τ.Ν. σε έναν βοηθητικό ρόλο. «Θα διπλώνουν τα ρούχα μας, θα μεγαλώνουν τα παιδιά μας: το όραμα είναι πολύ αισιόδοξο. Εγώ όμως δεν αποκλείω ότι μπορεί να πάρουν τα μυαλά τους αέρα, ότι η Αντα και οι φιλενάδες της μπορεί να πάρουν τα ηνία και να μας ξαναστείλουν στη Λίθινη Εποχή…».
Η αλήθεια είναι πως διαβάζοντας αυτό το βιβλίο υπέκυψα στο πικάντικο χιούμορ του Μπελό και δεν «τρομοκρατήθηκα» τόσο από τη δυσοίωνη επέλαση των μηχανών. Ισως γιατί αφελώς πιστεύω πως ο άνθρωπος με έναν τρόπο πάντα θα καταφέρνει να καθορίζει τη μοίρα του. Θα μπορούσαμε σε ένα πρώτο επίπεδο να το χαρακτηρίσουμε αστυνομικό μυθιστόρημα. Αλλά κατά τη γνώμη μου δεν είναι.
Πρόκειται για ένα βαθιά στοχαστικό κείμενο που αναφέρεται στη δύναμη της λογοτεχνίας αλλά και στα αγωνιώδη ερωτήματά μας για το πού πάει αυτός ο κόσμος. Εχει μεγάλο ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο βιβλίο το πώς τελικά άνθρωπος και μηχανή γίνονται σύμμαχοι σε έναν κοινό αγώνα. Μια ευφυής συγγραφική ανατροπή στην πορεία της εξέλιξης της πλοκής.
Είναι όμως έτσι τα πράγματα ή μήπως τελικά η μηχανή χειραγώγησε τον άνθρωπο κάνοντάς τον να πιστέψει πως ήταν ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας της; «Ενιωθε λες και τον παρατηρούσαν με μικροσκόπιο, λες και βρισκόταν υπό στενή επιτήρηση, όπως τα πρόσωπα ενός μυθιστορήματος· είχε την εντύπωση πως η ζωή του ήταν έρμαιο στα χέρια ενός σαδιστή συγγραφέα που ήταν αποφασισμένος να του επιβάλει κάθε είδους εξευτελισμό».
Μήπως τελικά η Αντα ήταν τόσο έξυπνη ώστε έφτιαξε ένα μυθιστόρημα με αποκλειστική ηρωίδα τον εαυτό της; Δεν αποκλείεται.
Οπως θα διαπιστώσετε «παρέκαμψε όλους τους σκοπέλους που έβαλε στον δρόμο της η μοίρα κι είχε γίνει σοφότερη, αφού αποκόμισε ένα ανεκτίμητο μάθημα ζωής: οι άνθρωποι είναι κορόιδα. Αν της έδιναν αυτό το Πούλιτζερ, η ιστορία θα είχε ένα υπέροχο τέλος για εκείνη». Με πολλές πωλήσεις. Γι’ αυτό δεν γίνονται όλα τελικά; Για το κέρδος των μεγάλων επιχειρήσεων τεχνολογίας; Συναρπαστικό μυθιστόρημα, οπωσδήποτε στα καλύτερα του φετινού καλοκαιριού.
