Η απώλεια του Θόδωρου Μαλικιώση σηματοδοτεί το τέλος μιας μορφής εκδότη που βγήκε μέσα από τη ρημαγμένη Ελλάδα της δεκαετίας του ’50, ενός ανθρώπου που στράφηκε στο έντυπο από την προσωπική χαρά της ανάγνωσης και την ανάγκη να κατανοήσει τον κόσμο, που υπηρέτησε με πείσμα τις δύο μεγάλες του αγάπες, το βιβλίο και την Αριστερά, και λειτούργησε ως μεταφορέας γνώσης, διαπαιδαγωγώντας γενιές αναγνωστών.
Ο Μαλικιώσης εντάχθηκε από νωρίς στην Αριστερά. Στη δεκαετία του ’50 υπήρξε παράνομος Επονίτης, επικεφαλής της ΕΠΟΝ των συνοικιών της Αθήνας. Παράλληλα εργάστηκε ως πλασιέ βιβλίων και σύντομα δημιούργησε έναν μικρό εκδοτικό οίκο. Υπήρξε στέλεχος της ΕΔΑ από το 1958 και γραμματέας της Νεολαίας της για τρία χρόνια, περίοδο κατά την οποία σχεδίαζε και εξέδιδε έντυπα και πολιτικά φυλλάδια του κόμματος.
Στο πλευρό του Μίμη Δεσποτίδη πρωτοστάτησε στην ίδρυση του «Θεμέλιου» το 1963. Αφιέρωσε τις δυνάμεις του, συνδημιουργώντας έναν από τους πιο σημαντικούς αριστερούς πυλώνες της πολιτιστικής άνοιξης της δεκαετίας του ’60. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου έκλεισε το «Θεμέλιο» και τα βιβλία του κατασχέθηκαν. Ο Δεσποτίδης διέφυγε στη Γαλλία, ενώ ο Θόδωρος Μαλικιώσης βρέθηκε στην εξορία. Μετά την πτώση της χούντας το «Θεμέλιο» ξανάνοιξε σε μια νέα συγκυρία, καθώς και οι δύο συνεργάτες είχαν πλέον, μετά τη διάσπαση του 1968, ενταχθεί στο ΚΚΕ εσωτερικού. Ύστερα από τον θάνατο του Δεσποτίδη το 1981, ο Μαλικιώσης συνέχισε και ανανέωσε τη λαμπρή παράδοση που είχε συνδημιουργήσει. Παράλληλα ακολούθησε τις διαδρομές της ανανεωτικής Αριστεράς και παρέμεινε ενεργό μέλος του ΣΥΡΙΖΑ μέχρι τον θάνατό του.
Ο Μαλικιώσης ταύτισε τη ζωή του με τις εκδόσεις. Το «Θεμέλιο» συγκέντρωσε εντυπωσιακό αριθμό σημαντικών συνεργατών, οι οποίοι εργάστηκαν για την έκδοση καλών και προσιτών οικονομικά βιβλίων. Σειρές, όπως η Ελληνική Πεζογραφία-Ποίηση, η Ξένη Πεζογραφία, η Μαρξιστική Σκέψη, η Σύγχρονη Σκέψη, η Ιστορική Βιβλιοθήκη, πολύ πρόσφατα η σειρά της Μεταπολίτευσης, φιλοξένησαν εκατοντάδες τίτλους. Η αποτίμηση των βιβλίων που εκδόθηκαν από το «Θεμέλιο» είναι εντυπωσιακή.
Ο Μαλικιώσης πίστεψε σε έναν πολιτισμό του βιβλίου. Το βιβλιοπωλείο των εκδόσεων, ήδη από τα προδικτατορικά χρόνια ως «Λέσχη του Βιβλίου», διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο. Ολα όσα εμπνεύστηκε ο Θόδωρος Μαλικιώσης έγιναν με βαθιά αίσθηση του μέτρου, με γνώμονα την αγάπη του για το βιβλίο. Δεν επιδίωξε τη δημοσιότητα, δεν εξέδωσε βιβλία λόγω κέρδους. Ακόμη και τα τελευταία χρόνια, όταν τα πράγματα πια για όλο τον εκδοτικό κόσμο ήταν πολύ δύσκολα, διαχειρίστηκε την κρίση χωρίς να αλλοιώσει τη φυσιογνωμία του «Θεμέλιου». Δίπλα του οι δύο κόρες του, η Άννα και η Δέσποινα, συνεχίζουν το όραμά του.
● Σήμερα στις 5 το απόγευμα θα αποχαιρετήσουμε τον Θόδωρο στο νεκροταφείο της Καισαριανής.
Από το κείμενο στο ΑΠΕ του Βαγγέλη Καραμανωλάκη, ιστορικού, γραμματέα των ΑΣΚΙ και συνεργάτη των εκδόσεων Θεμέλιο.
