Μια άλλη «Θέαση» στη Δήλο

ΑΝΤΟΝΙ ΓΚΟΡΜΛΕΪ

Ο ολάνθιστος, αυτή την εποχή, ερειπιώνας της ακατοίκητης Δήλου φιλοξενεί 29 γλυπτικές ανθρώπινες μορφές από σίδηρο στο πλαίσιο της εικαστικής εγκατάστασης «Sight» («Θέαση») του Βρετανού καλλιτέχνη Αντονι Γκόρμλεϊ (Antony Gormley). Είναι η πρώτη φορά που σύγχρονα έργα τέχνης τοποθετούνται στον αρχαιολογικό χώρο για την έκθεση, αποτέλεσμα της υποδειγματικής συνεργασίας ανάμεσα στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και στον Οργανισμό ΝΕΟΝ. Τα σύγχρονα γλυπτά αναπτύσσονται στο σύνολο του αρχαιολογικού χώρου και κατοικούν σε αυτόν με απόλυτη αρμονία και φυσικότητα.

Η πρώτη μοναχική φιγούρα στη βορειοδυτική ακτή γίνεται αντιληπτή στους επισκέπτες όταν πλησιάζουν με το καραβάκι στον γενέθλιο τόπο του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος. Σε φυσικό ανθρώπινο μέγεθος στέκεται στην άκρη του βραχώδους σημείου σαν να ατενίζει προς τη θάλασσα.

Οι οξυδωμένες ανθρώπινες φιγούρες, άλλες ρεαλιστικές και άλλες φτιαγμένες αφαιρετικά, βρίσκονται διάσπαρτες στον αρχαιολογικό χώρο, από την είσοδο του λιμανιού, την Οικία του Διονύσου, το Αντρο του Ηρακλή, την κορυφή του όρους Κύνθου, την Αγορά των Κομπεταλιαστών όπου γίνονταν τα σκλαβοπάζαρα, μέχρι το εσωτερικό του Αρχαιολογικού Μουσείου της Δήλου όπου έχει τοποθετηθεί μπρούμυτα ένα γλυπτό σε φυσικές διαστάσεις.

Ο κάθε επισκέπτης -με τη βοήθεια ειδικού φυλλαδίου- καλείται να εξερευνήσει, να ανακαλύψει και να νοηματοδοτήσει με τον δικό του τρόπο τα έργα που συναντά ενσωματωμένα στον αρχαιολογικό χώρο. «Είστε οι πρώτοι που θα τα δείτε, για να ερμηνεύσετε και να διερευνήσετε σε τι συνίσταται αυτό το πείραμα» είπε ο διεθνώς αναγνωρισμένος καλλιτέχνης προς τους δημοσιογράφους, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε στη Μύκονο.

Χαρακτήρισε «πράξη απίστευτης γενναιοδωρίας προς έναν σύγχρονο καλλιτέχνη» την παραχώρηση του αρχαιολογικού χώρου για να συνομιλήσει με την αρχαιότητα, τα μνημεία, να ανοίξει διάλογο με την ιστορία ενός τόπου. «Η δουλειά μου δεν έχει καμία προηγούμενη νοηματοδότηση. Αποκτά νόημα ως τρόπος συνδιαλλαγής και συζήτησης με τον θεατή. Τα έργα μου θέτουν ερωτήματα όπως τι είναι η ανθρώπινη ζωή, τι είναι το σώμα, ποια είναι η σχέση σώματος και πνεύματος, η σχέση μεταξύ διαφορετικών σωμάτων, τι είδους περιβάλλον είναι εκείνο που θα επιτρέψει σε δύο σώματα να επιβιώσουν και ενδεχομένως να ευημερήσουν.

Ουσιαστικά η δουλειά μου είναι μια ανοιχτή πρόκληση σε έναν αναστοχασμό πάνω στα θεμελιώδη ζητήματα του χώρου, της φύσης, του χρόνου, της Ιστορίας» είπε ο Γκόρμλεϊ και πρόσθεσε ότι δεν υπάρχει ένας τρόπος ανάγνωσης για το έργο του, καθώς ο κάθε θεατής καλείται να το φωτίζει με τον δικό του τρόπο.

Πανύψηλος, ευγενής, σεμνός, μίλησε για τη Δήλο και τη ζωντανή ιστορία της, είπε ότι λατρεύει τις Κυκλάδες «από την αρχαϊκή εποχή, τα αναθήματα, τις φιγούρες, τη σιωπή των ακέφαλων αγαλμάτων που στέκονται εκεί με αξιοπρέπεια. Είναι η ανθρώπινη ιστορία. Εχουμε δημιουργήσει αυτές τις εικόνες, που δεν είμαστε εμείς αλλά μας βοηθάνε να κατανοήσουμε τον χώρο και τη σχέση με τον εαυτό μας» και πρόσθεσε πως σήμερα «αναγνωρίζουμε ότι αποτελούμε κι εμείς κομμάτι της φύσης. Πρέπει λοιπόν να την επανερμηνεύσουμε προκειμένου να εξασφαλίσουμε ότι όλα τα όντα θα μπορούν να επιβιώσουν στο μέλλον».

Σχετικά με το υλικό από το οποίο έχει δημιουργήσει τα έργα του -τα πέντε είναι αναθέσεις ειδικά για την έκθεση- είπε ότι επέλεξε τον σίδηρο «γιατί οξειδώνεται και η σκουριά γίνεται αντιληπτή ως φθορά, δίνει τη σχέση του υλικού σε συσχετισμό με την Ιστορία και τον χρόνο. Η σκουριά φέρει διαφορετικό φως που δεν μπορεί να δώσει ο χαλκός και το μάρμαρο».

Ο Γκόρμλεϊ λειτούργησε με απόλυτο σεβασμό προς τον χώρο και την ιστορία του με στόχο τη φυσική και πνευματική σύνδεση της συλλογικής μνήμης με τον φορτισμένο ιστορικό τόπο της Δήλου. Μίλησε με θερμά λόγια για τη συνεργασία του με τους ανθρώπους της Εφορείας Αρχαιοτήτων και του ΝΕΟΝ, αλλά δεν έδειξε να ενθουσιάζεται με την ερώτηση σχετικά με το Brexit και, όπως είπε, «ας αφήσουμε στην άκρη αυτή τη λυπηρή ιστορία. Ζητώ συγγνώμη για την αυτοχειρία του Brexit, ωστόσο θεωρούσα ότι η τέχνη υπερβαίνει και μπορεί να αγνοεί την τρέχουσα πολιτική της ενδεχόμενης διάλυσης του ιδεώδους για το οποίο πάλεψαν οι παππούδες και οι γονείς μας».

«Πήραμε την πρωτοβουλία για μια σύγχρονη εγκατάσταση στη Δήλο και απευθυνθήκαμε στο ΝΕΟΝ που εξασφαλίζει ποιότητα και τεχνογνωσία για να έχουμε εξαιρετικά αποτελέσματα και όχι για να προβάλουμε τη Δήλο που είναι παγκοσμίου ενδιαφέροντος. Ο χώρος είναι γνωστός, δεν θέλαμε να προχωρήσουμε στην απλοϊκή προσέγγιση του διαλόγου του μνημείου με τη σύγχρονη τέχνη, αλλά να έχουμε μια νέα διάσταση στον τρόπο ανάγνωσης του παρελθόντος» είπε από την πλευρά του ο Δημήτρης Αθανασούλης, προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

Αναφερόμενος στην έκθεση, είπε ότι «είναι ένας δίαυλος, ο καταλύτης για να αναγνώσουμε τη Δήλο με άλλον τρόπο μέσα από τη ματιά ενός πραγματικά εμπνευσμένου καλλιτέχνη. Καλούμε τους επισκέπτες να περιηγηθούν στον αρχαιολογικό χώρο και να συνδεθούν με τον δικό τους τρόπο με το παρελθόν, να εμπνευστούν από το έργο του καλλιτέχνη, να αναστοχαστούν, να προσλάβει ο καθένας με τον τρόπο του το ταξίδι που προσφέρει η Δήλος».

Υπογράμμισε ότι η υλοποίηση του εγχειρήματος δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη συνδρομή του ΝΕΟΝ και του ιδρυτή του, Δημήτρη Δασκαλόπουλου, τον οποίο ευχαρίστησε, όπως επίσης τον καλλιτέχνη με τον οποίο συνεργάστηκαν στενά, την Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του ΝΕΟΝ και επιμελήτρια της έκθεσης μαζί με την Iwona Blazwick, και φυσικά όλο το προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και ειδικά τον αρχαιολόγο Θέμη Βάκουλη, υπεύθυνο για την εγκατάσταση από πλευράς ΕΦΑ, που δούλεψε ατέλειωτες ώρες για την ολοκλήρωση του δύσκολου και απαιτητικού εγχειρήματος. Παράλληλα, ο Δημήτρης Αθανασούλης τόνισε ότι η εγκατάσταση των έργων -οκτώ από αυτά λόγω βάρους μεταφέρθηκαν με ελικόπτερο- έγινε με απόλυτο σεβασμό «και στόχος ήταν να μην πληγωθεί ούτε ένα πετραδάκι της Δήλου».

Ακόμα και για ορισμένα γλυπτά άνω των δύο τόνων που χρειάζονται σταθερή έδραση δεν χάλασε η μορφολογία του εδάφους στο παραμικρό, όπως μπορεί να διαπιστώσει ο επισκέπτης.

«Η έκθεση του Γκόρμλεϊ είναι μια λεπτομέρεια στη μακρά Ιστορία της Δήλου αλλά ελπίζουμε ενδιαφέρουσα» είπε από την πλευρά της η επιμελήτρια Ελίνα Κουντούρη. Μίλησε για την οραματική προσωπικότητα του καλλιτέχνη, για την άψογη συνεργασία του ΝΕΟΝ με το κράτος, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και το προσωπικό της ΕΦΑ Κυκλάδων.

Η προετοιμασία της έκθεσης κράτησε σχεδόν ενάμιση χρόνο και θυμήθηκε ότι το καλοκαίρι του 2017 όταν έγινε η πρόταση από την ΕΦΑ προς το ΝΕΟΝ «ανέβηκα στην Κύνθο και είδα τον χώρο από ψηλά και σκέφτηκα μόνο το έργο του Γκόρμλεϊ γιατί μας συνδέει με το σώμα, με τα στοιχεία της φύσης και το κοινό μας μέλλον». Η ίδια αναρωτήθηκε «τι μπορεί να μας προσφέρει η διασταύρωση του έργου του Γκόρμλεϊ και της Ιστορίας στον χώρο των ιδεών και στον διάλογο για το ποιοι είμαστε. Στη σχέση με το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον και τη φύση. Πώς ο καλλιτέχνης μπορεί να γίνει ο καταλύτης στην ανταλλαγή των αντιλήψεων, στην προώθηση του διαλόγου, σε μια άλλη “θέαση”, όπως είναι και ο τίτλος της έκθεσης. Η Δήλος υπήρξε πολυπολιτισμικός τόπος εμπορίου, κέντρο ιδεών όπου λατρεύονταν όλες οι θρησκείες. Η τέχνη είναι η διαρκής υπόμνηση του παλίμψηστου αλλά και πώς όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους», ανέφερε.

Η εγκατάσταση του Αντονι Γκόρμλεϊ «Sight» στη Δήλο ξεκίνησε στις 2 Μαΐου και θα διαρκέσει έως τις 31 Οκτωβρίου 2019. Η είσοδος γίνεται με το εισιτήριο του αρχαιολογικού χώρου, χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση, στις ώρες λειτουργίας του.