Είμαστε τόσο αποπροσανατολισμένοι;

Αν κάποιος ανακοίνωνε ότι εκείνο που του προκαλεί έκσταση, είναι να ανατινάζει με πυρηνικά πυκνοκατοικημένες πόλεις, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας, θα τον επικροτούσαμε; Θα τον υποστηρίζαμε; Θα τον προμηθεύαμε με ένα πυρηνικό οπλοστάσιο και το αντίστοιχο φιτίλι;

Το σενάριο αυτό είναι υποθετικό και τραβηγμένο.  Στην οικονομία όμως, έτσι ακριβώς λειτουργούμε, όσο κι αν ακούγεται παράξενο. Κάποιοι αντλούν υπέρτατη έκσταση βλέποντας ένα επιπλέον μηδενικό στο τραπεζικό λογαριασμό τους και είναι ικανοί να τινάξουν τα πάντα στον αέρα, προκειμένου να το πετύχουν. Και όλοι μας κατά έναν περίεργο τρόπο, συμμετέχουμε σε αυτό το παιχνίδι και το ενισχύουμε.

Πώς αιτιολογείται αυτό;

Τα πάντα έχουν να κάνουν με το εξής: Δεχόμαστε ως θέσφατο τον μύθο της οικονομικής ανάπτυξης. Στον πυρήνα όλων των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε σήμερα, βρίσκεται η τυφλή, σχεδόν θρησκευτική προσήλωση στον συγκεκριμένο μύθο.

Αν ψάξουμε λόγου χάρη να βρούμε ένα κοινό στοιχείο στο σύνολο του πολιτικού φάσματος, είναι η προσήλωση στο αναπτυξιακό δόγμα. Σε όλο το τόξο, δημοκρατικό και μη. Σε όλη σχεδόν την πορεία της Δυτικής και όχι μόνο Ιστορίας, από την Αρχαία Αθήνα και Ρώμη, μέχρι την περίοδο της αποικιοκρατίας, της ναζιστικής Γερμανίας, της Σοβιετικής Ένωσης και του μεταμοντέρνου (;) παραλογισμού της νέας χιλιετίας.

Ήμασταν και είμαστε δέσμιοι ενός παρανοϊκού, χρεοκρατικού συστήματος, που έχει στον πυρήνα του τον τόκο.  

Ο τόκος είναι που δημιουργεί την αναπτυξιακή ανάγκη ή καλύτερα, επιταγή, γιατί χωρίς την ανάπτυξη, πώς θα πληρωθούν οι τόκοι που γεννούν τα χρέη; Αυτοί συσσωρεύονται σε βάθος χρόνου, με αποτέλεσμα να τρέχουμε όλοι σαν παράφρονες, νευρωτικοί, προκειμένου να συμβάλλουμε στην «ανάπτυξη». Και όταν οι αριθμοί δεν βγαίνουν, που ούτε κατά διάνοια, ορθολογικά και μαθηματικά δεν βγαίνουν, έχουμε φαινόμενα όπως:

1) Πιο ισχυρά κράτη να πατάνε σε πιο αδύναμα κράτη, αν και είναι συμμαχικά, στην ίδια δε οικονομική ζώνη, προκειμένου να «ξελασπώσουν» τα ίδια. 

2) Ταχεία διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων

3) Επιτάχυνση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης γιατί το να έχουμε ένα υγιές «σπίτι» είναι άνευ σημασίας·  εκείνο που έχει σημασία είναι να βγει η εξίσωση της ανάπτυξης.

4) Ολοένα και περισσότερη δυσαρέσκεια που γεννά όλο και πιο βίαια ένστικτα και συναισθήματα.

5) Ανθρώπους που επιρρίπτουν ευθύνες για το 4) στη λιτότητα αλλά ταυτόχρονα προσυπογράφουν με χέρια και με πόδια το αναπτυξιακό δόγμα, το οποίο είναι εκείνο δε, που ευθύνεται για τη κρίση και τη λιτότητα, εξαρχής.

Για να μην αναφερθώ καν στην «πράσινη ανάπτυξη», αυτή κι αν αποτελεί οξύμωρο σχήμα. Είναι αντίστοιχο με το να λέμε ότι θα αντιμετωπίσουμε την παχυσαρκία με μενού 10 χιλιάδων θερμίδων τη μέρα, που οι θερμίδες αυτές θα προέρχονται από διαιτητικά τρόφιμα όμως.

Ποιο είναι το ενδεδειγμένο αντίδοτο λοιπόν, στο οικονομικό πεδίο και στην παθογένεια που γεννά η προσήλωση στην ανάπτυξη;

Να αντιστραφούν τα πάντα με μία κίνηση.

Οι τόκοι να γίνουν αρνητικοί, -12% ανά έτος λόγου χάρη, και επιπρόσθετα, να αναδιανέμονται στον ενήλικο πληθυσμό με τη μορφή βασικού εισοδήματος. Μπορεί να ακούγεται επαναστατικό. Είναι το μόνο όμως, από οικονομικής άλλα και περιβαλλοντικής σκοπιάς, που είναι φρόνιμο, για τους εξής λόγους μεταξύ άλλων:

1. Παύει να μας εξουσιάζει ο αναπτυξιακός παραλογισμός και αποδεσμεύεται χρόνος για να κάνουμε πιο ουσιαστικά, και παραγωγικά, με την ευρύτερη σημασία, πράγματα.

2. Αντιστρέφονται όλα τα οικονομικά μοντέλα, καθιστώντας ασύμφορη πλέον την εξάντληση των φυσικών πόρων και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Αντίθετα, εκείνο που θα είναι ‘επικερδές’, θα είναι η συντήρησή του (1).

3. Μειώνεται η ανισότητα.

4. Παύει να αντιμετωπίζει πρόβλημα επιβίωσης μία ολοένα και αυξανόμενη μερίδα του πληθυσμού.

5. Λύνεται με μία κίνηση το πρόβλημα της φοροαποφυγής, ιδίως των πολυεθνικών.

Υπάρχουν πολλά επιπλέον σημεία που μπορώ να απαριθμήσω, ιστορικά παραδείγματα με κοινά στοιχεία που μπορώ να παραθέσω, τεχνικές λεπτομέρειες που θα μπορούσα να αναλύσω, σχετικά με το πώς θα μπορούσε αυτό να εφαρμοστεί.

Ένα σύντομο άρθρο όμως, δεν είναι ο κατάλληλος χώρος. Εκείνο που έχει σημασία για αρχή, είναι η κεντρική ιδέα και η πρόθεση.

Ποια είναι η πρόθεσή μας επομένως; Να γίνουμε φτωχοί από κάθε άποψη και απόλυτα δυστυχισμένοι, για να ικανοποιήσουμε την έξη μας στην “ανάπτυξη”;  Γιατί αν ναι, ε τότε, είμαστε πέρα για πέρα αποπροσανατολισμένοι.

* Οικονομικός αναλυτής.

(1) Σε βάθος χρόνου παύει να είναι απαραίτητη η αναφορά στο τι είναι και τι δεν είναι «επικερδές».