Από τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση δεν θα μπορούσε να λείπει το άρθρο 16, που έχει ξεσηκώσει τόσες θύελλες στο παρελθόν και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και αντιπολίτευσης, με προεξάρχουσα τη Ν.Δ. που είναι και ο βασικός εκφραστής του αιτήματος να τεθεί το εν λόγω άρθρο στα αναθεωρούμενα.
Τόσο ο πρόεδρος Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και η τομεάρχης Παιδείας της Ν.Δ. και βουλευτής επικρατείας Νίκη Κεραμέως έχουν πολλάκις υποστηρίξει δημόσια την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα, τα οποία «θα φέρουν ανάπτυξη», «ζεστό χρήμα» και θα «αναβαθμίσουν παράλληλα τα δημόσια πανεπιστήμια».
Και ενώ ο βολικός αυτός μύθος εξακολουθεί να αναπαράγεται με όλες τις ανακρίβειες και τις υπερβολές του σε κάθε ευκαιρία, χωρίς μάλιστα να δικαιολογείται αρκούντως, η συζήτηση στη Βουλή αναλώνεται σε αντεγκλήσεις περί «τελευταίας Σοβιετίας», «ιδεολογικών αγκυλώσεων» και «εμμονών της Αριστεράς». Ας βάλουμε λοιπόν τα πράγματα σε μια σειρά. Ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας λειτουργούν εδώ και χρόνια στην Ελλάδα με τον τίτλο «εργαστήρια ελευθέρων σπουδών» ή «κολέγια», άρα το επιχείρημα ότι «ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν σε όλο τον κόσμο εκτός από την Ελλάδα» είναι εντελώς ανακριβές.
Υπάρχουν, αλλά είναι κατά κανόνα αποτυχημένα, με χαμηλό επίπεδο παρεχόμενης γνώσης, ενώ ελέγχονται για οικονομικά σκάνδαλα, για παράτυπες απονομές πτυχίων και για διαφθορά και οδηγούνται είτε οικειοθελώς είτε από τις Αρχές σε κλείσιμο. Εχοντας ξεκαθαρίσει αυτό, προχωράμε στους βασικούς άξονες στους οποίους κινείται το επιχείρημα υπέρ της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, που είναι οι εξής:
1. Αναβάθμιση δημόσιων πανεπιστημίων και τόνωση της έρευνας.
Οι υπέρμαχοι της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων κάνουν λόγο για υγιή άμιλλα με τα δημόσια πανεπιστήμια που θα προαγάγει την ποιότητα των δεύτερων. Ας μη γελιόμαστε: Ποιο νεοπαγές ιδιωτικό ίδρυμα θα μπορέσει να συγκριθεί με το Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ή το Πανεπιστήμιο Κρήτης, των οποίων τα προγράμματα, η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης αλλά και της παραγόμενης έρευνας σε αυτά είναι αδιαμφισβήτητα; Πέραν όμως αυτού, είναι υποκριτικό οι θιασώτες των ιδιωτικών πανεπιστημίων να υποστηρίζουν ότι σκοπός της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι η αναβάθμιση των δημόσιων πανεπιστημίων, όταν είναι βέβαιο ότι τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα λειτουργήσουν διεκδικώντας μερίδα από την κρατική χρηματοδότηση. Μην ξεχνάμε ότι δεν πρόκειται για φιλανθρωπικά ιδρύματα αλλά για επιχειρήσεις, οι οποίες όχι μόνο θα ζητήσουν μερίδιο από τον κρατικό προϋπολογισμό για την εκπαίδευση, αλλά θα χρεώνουν και τις υπηρεσίες τους αδρότατα. Εξάλλου, η εκπαίδευση είναι ακριβό άθλημα…
2. Περιορισμός του «brain drain» καθηγητών και φοιτητών.
Οι περιπτώσεις σπουδαστών που μόνο με τις επιδόσεις τους καταφέρνουν να γίνουν δεκτοί στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου και κερδίζουν υποτροφίες για να καλύψουν το κόστος των σπουδών τους δεν συμπεριλαμβάνονται στην κατηγορία της «διαφυγής εγκεφάλων» που θα συρρικνωνόταν εάν λειτουργούσαν στη χώρα ιδιωτικά πανεπιστήμια γιατί, σε κάθε περίπτωση, ο στόχος τους θα ήταν τα καλύτερα πανεπιστήμια του εξωτερικού.
Πάγια θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, εξάλλου, είναι η μείωση του αριθμού των εισακτέων στα δημόσια πανεπιστήμια. Από τη μία λοιπόν μιλούν για περιορισμό της «διαφυγής εγκεφάλων» στο εξωτερικό και από την άλλη ζητούν να μειωθεί ο αριθμός αυτών που έχουν τη δυνατότητα να σπουδάσουν σε κάποιο δημόσιο πανεπιστήμιο της περιφέρειας. Τουλάχιστον οξύμωρο. Οι πιο… κακόπιστοι θα μπορούσαν να πουν ότι με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να εξασφαλιστεί η πελατεία των ιδιωτικών πανεπιστημίων που τόσο επιθυμούν.
Οσο δε για «το 60% των Ελλήνων πανεπιστημιακών καθηγητών που απασχολείται στο εξωτερικό», είναι σχεδόν απίθανο να επιστρέψουν στην Ελλάδα ως καθηγητές ενός νεοσύστατου ιδιωτικού ιδρύματος, χωρίς κανένα κύρος, χωρίς καμία δομή υποστήριξης του εκπαιδευτικού έργου και της ακαδημαϊκής έρευνας. Το πιο πιθανό είναι τα ιδρύματα αυτά να τα στελεχώσουν άνεργοι νέοι διδάκτορες ή συνταξιούχοι καθηγητές, που είναι και cost effective, οικονομικά αποδοτικοί ελληνιστί, για να μιλήσουμε και με όρους αγοράς, μιας και περί αυτού πρόκειται.
3. Περιορισμός της φυγής πόρων στο εξωτερικό.
Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού τα επιλέγουν κατά βάση παιδιά εύπορων οικογενειών που απέτυχαν ή δεν επιθυμούσαν να περάσουν από τη διαδικασία των πανελλαδικών εξετάσεων και έχουν τη δυνατότητα να αντεπεξέλθουν οικονομικά στις υψηλές απαιτήσεις αυτών των ιδρυμάτων. Ενδεχομένως, η λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων να συγκρατήσει έναν μικρό αριθμό φοιτητών στην Ελλάδα και λέμε «μικρό» γιατί αν σκεφτούμε ότι το κόστος φοίτησης σε ένα χαμηλού βεληνεκούς ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Κύπρο, φέρ’ ειπείν, αγγίζει αυτό της φοίτησης σε ένα καταξιωμένο πανεπιστήμιο της Μεγάλης Βρετανίας, τότε πιθανότατα και πάλι η ζυγαριά να γείρει υπέρ του δεύτερου.
4. Ανάδειξη της χώρας σε περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης μέσω της προσέλκυσης ξένων φοιτητών.
Η κ. Κεραμέως, στο πρόσφατο ντιμπέιτ που φιλοξένησε η «Εφ.Συν.» για την αναθεώρηση του άρθρου 16 και τη δυνατότητα ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, υποστήριξε ότι, βάσει εκτιμήσεων της Εθνικής Τράπεζας, η Ελλάδα θα μπορούσε να προσελκύσει 110.000 ξένους φοιτητές με άμεσο όφελος της τάξης του 1,8 δισ. ευρώ ετησίως, φέρνοντας μάλιστα ως παράδειγμα καλής πρακτικής αυτό της Κύπρου.
Σε ό,τι αφορά το πρώτο σκέλος, η απάντηση είναι ότι η προσέλκυση ξένων φοιτητών θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη λειτουργία αγγλόφωνων προγραμμάτων στα δημόσια ΑΕΙ, ενώ η ενίσχυση σε επίπεδο υποδομών των ήδη λειτουργούντων δημόσιων πανεπιστημίων -που παρά την επί μακρόν υποχρηματοδότησή τους εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διεθνή ερευνητική σκηνή- θα μπορούσε να προσελκύσει ακόμη περισσότερα διεθνή ερευνητικά προγράμματα.
Το δε επιχείρημα της Κύπρου είναι τόσο σαθρό, που η ίδια η πραγματικότητα έρχεται να το καταρρίψει. Στην Κύπρο δόθηκε η δυνατότητα ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων το 2007. Μάλιστα τότε, λεγόταν ότι η λειτουργία αγγλόφωνων προγραμμάτων σπουδών σε αυτά θα έφερνε πακτωλό χρημάτων από ξένους φοιτητές, ωστόσο οι φοιτητές που μέχρι και σήμερα έχουν τη δυνατότητα να πληρώνουν δίδακτρα προτιμούν τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Μεγάλης Βρετανίας και των ΗΠΑ, με παράδοση αιώνων, για τους ευνόητους λόγους του κύρους και της αναγνωρισιμότητας συγκριτικά με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια της μεγαλονήσου. Η εμπειρία λοιπόν λέει ότι αντίστοιχη θα είναι και η τύχη των ελληνικών ιδιωτικών πανεπιστημίων.
