«Ο κήπος της Εδέμ χάθηκε» δήλωσε ο σερ Ρίτσαρντ Ατένμπορο στην ομιλία του στo ετήσιo Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (World Economic Forum) που πραγματοποιήθηκε στο Νταβός, όπου και βραβεύτηκε για τον ηγετικό ρόλο του στην ανάδειξη των περιβαλλοντικών θεμάτων. Και μόνο το γεγονός της βράβευσής του έδινε το στίγμα ότι στη συνδιάσκεψη η προστασία του περιβάλλοντος θα συγκέντρωνε την προσοχή όλων. «Εμείς οι άνθρωποι αλλάξαμε τον πλανήτη σε τέτοιο βαθμό, που, όπως λένε οι επιστήμονες, πλέον ζούμε μια νέα γεωλογική περίοδο, την ανθρωπόκαινο εποχή» είπε με τον χαρακτηριστικό εκφραστικό λόγο του.
Φυσικά ήξερε πολύ καλά γιατί μίλησε για την ανθρωπόκαινο εποχή. Γιατί θέλησε να κινητοποιήσει τους παρισταμένους για την άμεση σύμπραξη σε δράσεις για την αναστροφή τόσο της κλιματικής αλλαγής και της κατάρρευσης των ωκεάνιων συστημάτων όσο και της συνεχούς απώλειας της βιοποικιλότητας. Γιατί, όταν επικαλέστηκε την ανθρωπόκαινο εποχή (υπολογίζεται από τους επιστήμονες ότι ξεκίνησε περίπου το 1950), αναφέρθηκε στις συλλογικές ανθρώπινες δραστηριότητες που άλλαξαν δραστικά την επιφάνεια της Γης, την ατμόσφαιρα, τους ωκεανούς και τον βιοχημικό κύκλο (κύκλος των θρεπτικών συστατικών).
Πίσω λοιπόν από αυτό τον ορισμό της σημερινής πραγματικότητας βρίσκεται η καθ’ όλα επιστημονική παραδοχή ότι οι ανθρώπινες ενέργειες/δραστηριότητες μπορούν να αλλάξουν, κι έχουν αλλάξει επί τα χείρω, τον ζωντανό οργανισμό της Γης.
Επομένως είναι απολύτως λογικό να σκεφτούμε ότι εφόσον η ανθρώπινη φυλή είχε τη δύναμη να επέμβει αρνητικά στο περιβάλλον της, γιατί να μην έχει τη δύναμη να αναστρέψει τα πεπραγμένα της;
Γιατί να μη χρησιμοποιήσει τη δύναμή της για το καλό, την ευζωία του περιβάλλοντος και φυσικά για τη δική της όχι μόνο επιβίωση, αλλά ευμάρεια, αφού από το περιβάλλον εξαρτιόμαστε αποκλειστικά και μόνο;
Αυτό ακριβώς ήταν και το μήνυμα της ομιλίας της Ελεν ΜακΑρθουρ στη συνδιάσκεψη, ιδρύτριας του Ellen MacArthur Foundation, που είχε ως βάση τη νέα έκθεση που εκπόνησε το ίδρυμα για τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία όσον αφορά την παραγωγή, κατανάλωση και διαχείριση τροφίμων.
Οτι στα χέρια των ανθρώπων βρίσκεται η λύση των προβλημάτων τους.
Γιατί η κυκλική οικονομία είναι ένα μοντέλο δράσης που μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους τομείς και θεωρείται πλέον ως η μόνη λύση προκειμένου να συνεχίσουμε να υπάρχουμε και να ευημερούμε, άνθρωποι και περιβάλλον.
Η ομιλία της, που είχε τίτλο «Το σημερινό σύστημα παραγωγής τροφίμων δεν “χωράει” στον 21ο αιώνα», ξεκινούσε με το πόρισμα της έκθεσης:
«Η βιομηχανία παραγωγής τροφίμων έχει κάνει τεράστια άλματα μέσα στα τελευταία διακόσια χρόνια κι έχει καταφέρει να ανταποκριθεί κατά πολύ στις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες λόγω της αύξησης του πληθυσμού. Παρ’ όλα αυτά ο τρόπος που παράγουμε την τροφή μας και ο τρόπος που διαχειριζόμαστε τα τροφικά απόβλητα και υποπροϊόντα τροφών, βάζει σε κίνδυνο όχι μόνο τη βιοποικιλότητα του πλανήτη αλλά την ίδια μας την υγεία. Πλέον είναι ολοφάνερο ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με αυτό το γραμμικό μοντέλο παραγωγής, η Γη του 21ου αιώνα δεν μπορεί να αντέξει αυτές τις σπατάλες των φυσικών πόρων της. Είναι ανάγκη να περάσουμε άμεσα σ’ ένα νέο μοντέλο παραγωγής και διαχείρισης της τροφής μας».
Το όραμα της έκθεσης -αν εφαρμοστούν αυστηρά τον ίδιο χρόνο, μαζικά σε παγκόσμια κλίμακα, οι αρχές της κυκλικής οικονομίας- είναι η αναβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων με την ταυτόχρονη παραγωγή ασφαλούς, ποιοτικότερης και θρεπτικότερης τροφής για όλους τους κατοίκους του πλανήτη, όραμα που μπορεί να γίνει πραγματικότητα σ’ ένα χρονικό ορίζοντα μέχρι το 2050.
Οι τρεις βασικοί άξονες που πρότεινε είναι:
α. η ενίσχυση της κατανάλωσης της τοπικής αγροτικής παραγωγής -βέβαια όπου είναι δυνατόν-, με την προϋπόθεση πάντα ότι η παραγωγή θα έχει αειφορική κατεύθυνση (οργανικά λιπάσματα, βιολογική καλλιέργεια, αμειψισπορές κ.λπ.),
β. η κατά το μέγιστο δυνατόν αξιοποίηση των υποπροϊόντων τροφών και ο μηδενισμός των τροφικών αποβλήτων και
γ. ο σχεδιασμός και η εμπορία υγιεινότερων προϊόντων.
Κατά την εκτίμηση όσων εκπόνησαν την αναφορά αυτή, βασιζόμενες οι κοινωνίες και εφαρμόζοντας σθεναρά και ταυτόχρονα- εδώ είναι το μεγαλόπνοο του σχεδίου- αυτές τις τρεις κατευθύνσεις, θα καταφέρουν να δημιουργήσουν μέχρι το 2050 ένα ετήσιο οικονομικό όφελος της τάξης των 2,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Κι αυτός ο αριθμός αφορά μόνο τα οικονομικά μεγέθη.
Γιατί ο θετικός αντίκτυπος που θα υπάρξει στο περιβάλλον συμπεριλαμβάνει και τη μείωση της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου, ισοδύναμης με 4,3 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα.
Ταυτοχρόνως πολλά οφέλη θα κερδηθούν σε επίπεδο υγείας, καθώς θα επιτευχθεί και μείωση του κόστους των δαπανών για την υγεία που συνδέονται με τη χρήση εντομοκτόνων/φυτοφαρμάκων κατά 550 δισ. δολάρια.
Την ίδια στιγμή οι δράσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν τις νέες οικονομικές ευκαιρίες ειδικά για την ευημερία των πόλεων, αφού η μείωση των θρεπτικών, βρώσιμων τροφών που καταλήγουν στα σκουπίδια και η σωστή διαχείριση των υποπροϊόντων τροφίμων αντιστοιχούν σε αξία 700 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η κατασπατάληση των φυσικών πόρων οδηγεί στην καταστροφή κάθε ύπαρξης
Ας δούμε σταχυολογημένα τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της παρουσίασης της Ελεν ΜακΑρθουρ, για να κατανοήσουμε καλύτερα τα γεγονότα.
Ο σπάταλος τρόπος με τον οποίο παράγουμε την τροφή μας βασίζεται στη χρήση φυσικών πόρων που είναι πεπερασμένοι, ενώ οι τρόποι καλλιέργειας βλάπτουν τα φυσικά συστήματα από τα οποία όμως εξαρτάται η γεωργία. Η καταστροφή που συντελείται αφορά και την υποβάθμιση περίπου 12 εκατ. εκταρίων αροτραίας γης ετησίως, στη συμβολή – κατά το ένα τέταρτο- παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου και στην αποψίλωση των δασών μέσα σε μια δεκαετία (2000- 2010) κατά τρία τέταρτα.
Εχοντας ως δεδομένο ότι μέχρι το 2050 το 80% της παραχθείσας τροφής θα καταναλώνεται στις πόλεις, μπορούμε να πούμε ότι οι πόλεις είναι αυτές που μπορούν να επανακαθορίσουν τον τρόπο παραγωγής αλλά και το επίπεδο της τροφής (εννοεί σε θρεπτική αξία). Οι πόλεις είναι αυτές που αντί να λειτουργούν όπως τώρα, σαν ενεργοβόρες μαύρες τρύπες, μπορούν να θέσουν σε λειτουργία το μοντέλο μετάβασης της βιομηχανίας παραγωγής τροφίμων σε μια κυκλική οικονομία.
Σε ένα μοντέλο παραγωγής όπου δεν θα υπάρχει πλέον σπατάλη τροφίμων ή τροφικά απόβλητα, τα καθ’ όλα βρώσιμα υπολείμματα τροφών θα επαναχρησιμοποιούνται και δεν θα καταλήγουν στις χωματερές, όπως γίνεται σήμερα, και όλα τα υποπροϊόντα τροφών θα χρησιμοποιούνται στο μεγαλύτερο μέρος της αξίας τους. Ετσι θα επιτευχθεί και ο βασικός στόχος που είναι η προστασία και διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων της γης αντί της μέχρι τώρα συνεχόμενης υποβάθμισής τους.
Σήμερα στις πόλεις «αιχμαλωτίζουμε» και χρησιμοποιούμε ένα εξαιρετικά μικρό κλάσμα των πολύτιμων θρεπτικών ουσιών των τροφίμων που πετιούνται στα σκουπίδια, των υποπροϊόντων τροφίμων αλλά και των λυμάτων.
Δώστε στη γη την ευκαιρία να ανακάμψη
Η μόλυνση του αέρα, η αντίσταση του ανθρώπινου οργανισμού στα αντιβιοτικά, η μόλυνση των υδάτων και η υπερβολική έκθεση και χρήση φυτοφαρμάκων κατά την παραγωγή τροφίμων, καθώς και η κακή διαχείριση των υποπροϊόντων θα έχουν μέχρι το 2050 αποτέλεσμα τον χαμό περίπου πέντε εκατομμυρίων ατόμων, τον διπλάσιο δηλαδή αριθμό θανάτων που καταγράφονται σήμερα από παχυσαρκία.
Γιατί για κάθε δολάριο που δαπανάται για τροφή, τα κράτη ξοδεύουν δύο δολάρια για να καλύψουν τα κόστη στην υγεία, στο περιβάλλον και στην οικονομία. Και μένει κανείς πραγματικά έκπληκτος αν δει ότι τα κόστη αυτά, που αγγίζουν τα 3,7 τρισ. ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο, ισοδυναμούν με τα οικονομικά μεγέθη που αφορούν θέματα υγείας όπως είναι ο διαβήτης, η παχυσαρκία αλλά και ο υποσιτισμός.
Επομένως είναι σημαντικό να επιλύσουμε τα προβλήματα όχι μόνο στον τρόπο που καταναλώνουμε, αλλά κυρίως στον τρόπο που παράγουμε την τροφή μας, με την προϋπόθεση βέβαια ότι μας αφορά η κατανάλωση τροφίμων πραγματικά υγιεινών, ασφαλών για τους καταναλωτές».
Αυτό βέβαια προϋποθέτει, σε μεγάλη κλίμακα, την αλλαγή του τρόπου σκέψης, επομένως του τρόπου ζωής και της επιχειρηματικότητας.
«Η αλλαγή πρέπει πρώτα να έρθει από τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τους φυσικούς πόρους της Γης» κατέθεσαν στην ομιλία τους οι Φρανς βαν Χούτεν (Frans van Houten, Chief Executive Officer, Royal Philips) και Ναόκο Ισίι (Naoko Ishii, CEO & Chairperson, the Global Environment Facility).
«Πρέπει να φύγουμε από αυτό το γραμμικής οικονομίας μοντέλο “παίρνω – φτιάχνω – πετάω” και να περάσουμε σε μια κυκλική οικονομία, που δίνει έμφαση στην ευημερία χωρίς απόβλητα, μέσω της αυξημένης αποδοτικότητας των πόρων, της καλύτερης επαναχρησιμοποίησης των υλικών και της ανακύκλωσης.
Η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σε μια ευκαιρία παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης της τάξης των 4,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων μέχρι το 2030, που θα συμβάλει εκ παραλλήλου στην αποκατάσταση των φυσικών οικοσυστημάτων μας.
Περίπου 90 δισ. τόνοι φυσικών πόρων καταναλίσκονται ετησίως, για να στηριχθεί η παγκόσμια οικονομία. Επομένως για κάθε ένα κάτοικο του πλανήτη αντιστοιχούν πάνω από 12 τόνοι. Αν συνεχίσουμε με τους ίδιους ρυθμούς, όπως μέχρι σήμερα, ο αριθμός αυτός αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί μέχρι το 2050.
Στην παρούσα χρονική στιγμή μόνο ένα 9% των πόρων ξαναμπαίνει σε ένα νέο κύκλο ζωής προϊόντων.
Τρανταχτό παράδειγμα, τα κάθε είδους πλαστικά που ταξιδεύουν σε μεγάλες μάζες στους ωκεανούς. Μόλις το 14% των πλαστικών συσκευασιών συλλέγονται και οδεύουν στην ανακύκλωση.
Τα βαρέα μέταλλα που προέρχονται από τα ηλεκτρονικά απόβλητα μολύνουν τον αέρα και τα εδάφη και όμως, μόλις το 20% των ηλεκτρονικών συσκευών καταλήγουν στην ανακύκλωση.
Και το νέφος που προέρχεται από την καύση ορυκτών καυσίμων καλύπτει τις πολυπληθέστερες πόλεις του κόσμου. Δυστυχώς τα μεγέθη είναι σοκαριστικά και δείχνουν ολοφάνερα ότι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας είναι να δώσουμε τέλος στην καταστροφή του περιβάλλοντος, στη μόλυνση και να αναστρέψουμε το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής».
Για επίλογο θα χρησιμοποιήσω και πάλι τα λόγια της Ελεν ΜακΑρθουρ.
«Σε μια κυκλική οικονομία η τροφή δεν θεωρείται υγιεινή μόνο από τα επίπεδα της θρεπτικής αξίας, αλλά και από τον τρόπο που παράχθηκε. Δεν υπάρχουν υγιεινές επιλογές σε ένα ανθυγιεινό σύστημα παραγωγής τροφίμων. Παρότι ο κόσμος πλέον ενθαρρύνεται προς μια σωστή διατροφή, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων από τον σημερινό τρόπο καλλιέργειας και παραγωγής τροφίμων. Γιατί σήμερα μας γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι με τον τρόπο που καλλιεργούμε και παράγουμε δεν έχει σημασία αν θα φάμε μια φρέσκια σαλάτα ή ένα μπιφτέκι. Σημασία έχει ότι καταναλώνουμε τρόφιμα που υπονομεύουν την υγεία και την ευζωία μας».
![Διαβάστε στην «Εφ.Συν. – Σαββατοκύριακο» [6-7 Ιουνίου 2026]](https://www.efsyn.gr/wp-content/uploads/2026/06/1020x575-diafimisi-internet-05-06-320x213.jpg)
