«Σε ποίηση Κώστα Καρτελιά», αυτός είναι ο τίτλος αλλά και η ουσία της παράστασης που θα δούμε το Σάββατο 2 Φεβρουαρίου, στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός». Η Μαρία Φαραντούρη και ο Δώρος Δημοσθένους θα ερμηνεύσουν έργα των Μίκη Θεοδωράκη, Μιχάλη Γρηγορίου, Νίκου Κυπουργού και άλλων συνθετών που μελοποίησαν στίχους του Κώστα Καρτελιά. Ο Κώστας είναι το τιμώμενο πρόσωπο με άλλα λόγια και θα τον προλογίσει η Ιουλίτα Ηλιοπούλου.
Ο κύκλος τραγουδιών «Οδύσσεια» που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης και θα παρακολουθήσουμε στην αρχή της εκδήλωσης είναι το τελευταίο, μέχρι στιγμής, έργο του. Ενώ ο Μιχάλης Γρηγορίου μελοποίησε έναν άλλον κύκλο τραγουδιών του Κώστα Καρτελιά, «Ούτις». «Είναι δύο έργα που δεν έχουν ακουστεί» μας επισημαίνει ο ποιητής. «Το πρώτο παρουσιάστηκε μία φορά μόνο πριν από 12 χρόνια στο Μέγαρο Μουσικής και το δεύτερο ποτέ. Σε μια συζήτηση που είχα με τη Μαρία Φαραντούρη –ο Μίκης και ο Μιχάλης την επέλεξαν να ερμηνεύσει τα έργα– νιώσαμε την υποχρέωση, σχεδόν, να τα παρουσιάσουμε. Ο “Παρνασσός” αποδέχτηκε αμέσως την πρόταση. Τη βραδιά εκείνη θα ακουστούν και κάποια άλλα τραγούδια που έχουν μελοποιήσει και άλλοι συνθέτες πάνω σε ποιήματά μου, ερμηνευμένα από τον Δώρο Δημοσθένους που συμμετείχε και στην ηχογράφηση του κύκλου “Ούτις”».
Τι λέει ο Κώστας Καρτελιάς για τον Μίκη Θεοδωράκη; «Ο Μίκης… Δεν τον χόρτασα… Παρόλο που συνδημιουργήσαμε, ήτανε τέτοιος ο τρόπος που έκατσε δίπλα του το εγώ μου, που έσκυβε από σεβασμό το κεφάλι… Ετσι περισσότερο τον ένιωσα, τον άκουσα, απ’ ό,τι τον είδα. Υπήρξαν και στιγμές που κοιταχτήκαμε στα μάτια, αλλά ήταν λίγες, ήθελα να ’ναι κι άλλες». Ο Μιχάλης Γρηγορίου; «Αλλη γλώσσα, το ίδιο όμως ανθρώπινη, το ίδιο μουσική. Φίλος μου.
Παίζουμε στο διάλειμμα μαζί στο ίδιο προαύλιο παρόλο που είναι 2-3 τάξεις πιο μεγάλος από μένα». Ο Νίκος Κυπουργός; «Θα με συνδέει μαζί του πάντα η πρώτη φορά. Ηταν ο συνθέτης που πρώτος με μελοποίησε. Σημαντική η στιγμή που ακούς αυτά που έγραφες μες στη σιωπή της πένας σου, δυνατά τραγουδισμένα από κάποιον άλλον. Είναι σαν να σου επιστρέφει μια ηχώ την επιβεβαίωση ότι υπάρχεις όταν απελπισμένα φώναζες χωρίς να υπάρχει τίποτα γύρω σου “Υπάρχω;”». Αυτό τον καιρό μελοποιεί Κώστα Καρτελιά ο Ανδρέας Κατσιγιάννης. Είναι η ανάγκη, όπως λέει, να φτιαχτεί ένα τραγούδι που δεν το ’χει ακούσει κανένας μέχρι τώρα. «Εχω μοιραστεί τις σκέψεις μου κατά καιρούς με ζωγράφους, σκηνοθέτες και άλλους καλλιτέχνες. Με τους συνθέτες έχω την αίσθηση ότι συνεννοούμαι πιο καλά» συλλογίζεται, μεγαλόφωνα, ο Κώστας.
Και πώς προέκυψε η Ιουλίτα Ηλιοπούλου; «Με την Ιουλίτα γνωριζόμαστε πολλά χρόνια. Το 1995 (25 χρόνια πριν), φτιάξαμε μαζί ένα τεύχος του περιοδικού “άτυπον” που εκδόθηκε την άνοιξη του 1996. Η Ιουλίτα το επιμελήθηκε μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια κι εγώ τη στήριξα στο πρακτικό μέρος της έκδοσης. Αυτή η συνεργασία μάς επέτρεψε να γνωριστούμε και να εκτιμήσει ο ένας τον άλλον. Ξέρω τη σκέψη της, ξέρω το λόγο της, ξέρω τη γραφή της. Κουβαλάει όλη αυτήν την πληροφορία από το σκληρό δίσκο μιας “πολιτικής” θέσης από τον πνευματικό κόσμο αυτής της χώρας –και το εννοώ με το άξιον του ονόματος– που όσοι μπολιαστήκαμε μ’ αυτήν αναγνωριζόμαστε μεταξύ μας. Υπ’ αυτήν την έννοια, τη νιώθω συγγενή μου. Οταν της ζήτησα αν μπορεί να πει δυο λόγια για μένα, με τίμησε, για μια άλλη φορά, με τη συμμετοχή της».
Είναι η ποίηση καταφύγιο; «Δεν την είδα ποτέ σαν καταφύγιο. Ισα ίσα για μένα ήταν ένα πολυβολείο. Ηταν ένα σημείο υπεράσπισης για όλη την προπατορική τιμωρία που μας επιβλήθηκε και καμία σημασία δεν έχει αν μας άξιζε ή όχι. Η ποίηση, η τέχνη αν θέλεις, μου ’παιρνε, από μικρό παιδί, τα δίκια όταν ήμουνα έτοιμος να βάλω τα κλάματα. Να σας το πω κι αλλιώς. Οπως τ’ άκουσα από τον Μαγιακόφσκι και μ’ άρεσε: “Κι όταν μ’ εκατομμύρια στάλες αίμα θα ’χουν στρωθεί τα χνάρια μου στο δρόμο ώς το κατώφλι του πατέρα. Παραμερίστε. Δε θα μου φράξετε το δρόμο. Εϊ, εσύ! Ουρανέ! Βγάλ’ το καπέλο σου. Εγώ περνάω”».
Πότε καταλαβαίνεις ότι ένας στίχος είναι όντως σπουδαίος; «Δεν το καταλαβαίνω… Το νιώθω στην ψυχή μου, όπως ένιωθα μικρός την καταπραϋντική, ιαματική ιδιότητα της μολόχας όταν με τσούζανε στα πόδια και στα χέρια οι τσουκνίδες». Και πότε, τέλος, είναι η ποίηση… κούφια; Ανευ νοήματος; «Ποίηση και κούφια είναι μια αντίφαση. Ενα ποίημα είναι όπως ένα μύγδαλο. Το σπας. Αν δεν έχει ψίχα μέσα του, τότε το λες τσόφλι. Αλλά προσέξτε: μπορεί η ψίχα να είναι πικρή και να μην μπορείς να τη φας σκέτη. Τότε είναι στο χέρι σου να την κάνεις γλυκόπιοτη όπως το amaretto. Και για να επανέλθω μια και το θυμήθηκα, το θέμα που είχε επιλέξει η Ιουλίτα σε κείνο το τεύχος που κάναμε μαζί ήταν ένας στίχος του Ελύτη: “ζητήσετε και ευρήσετε τη μικρή Κυνηγέτιδα που απάγει το αμύγδαλο του κόσμου ψηλά στα όρη και ίπταται”».
INFO: Σάββατο 2 Φεβρουαρίου, Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός», πλατεία Αγίου Γεωργίου Καρύτση 8 (στάση μετρό Πανεπιστήμιο). Ωρα έναρξης 21.00, τιμές εισιτηρίων από 15 ευρώ. Προπώληση εισιτηρίων: viva.gr, τηλέφωνο: 211-4032748. Παίζουν οι μουσικοί: Irina Valentinova (πιάνο), David Lynch (πνευστά) και Μαριλίζα Παπαδούρη (τσέλο).
