Περισσότερη σύγχυση παρά ξεκαθάρισμα προθέσεων προκάλεσε ο πρόεδρος της Κύπρου Ν. Αναστασιάδης με τα όσα είπε για την «αποκεντρωμένη» Ομοσπονδία, δημιουργώντας αμφιβολίες για τις δυνατότητες ταχείας επανάληψης των διαπραγματεύσεων επίλυσης υπό τον ΟΗΕ. Ολη η διακαναλική συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη Τρίτη επικεντρώθηκε σε μια αναφορά του για το φυσικό αέριο και τον αγωγό East-Med για τον οποίο είπε ότι σε περίπτωση επίλυσης «δεν θα βρίσκει θετική τ/κ ψήφο» για τον προφανή λόγο ότι δεν συμμετέχει η Τουρκία.
Ο πρόεδρος Αναστασιάδης συνάρτησε το παράδειγμα αυτό με τους κινδύνους «παράλυσης του ομοσπονδιακού κράτους» εξαιτίας του συστήματος λήψης αποφάσεων που απαιτούν μία θετική τ/κ ψήφο. Ετσι με τη νέα φιλοσοφία που παρουσίασε εισηγείται αποδοχή «εκτεταμένης διοικητικής αυτονομίας στους Τ/κ» με αντάλλαγμα «η θετική ψήφος των Τ/κ να ασκείται μόνο εκεί που η όποια απόφαση εκτελεστικού οργάνου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τα ζωτικά συμφέροντά τους».
Είναι εξαιρετικά αμφίβολο κατά πόσο ο ΟΗΕ θα δώσει σημασία στην πρόταση Αναστασιάδη, από τη στιγμή που διαβλέπει ήδη ότι προσκρούει σε σφοδρές αντιρρήσεις της τ/κ πλευράς και διασαλεύει λεπτές ισορροπίες των έως τώρα διαπραγματεύσεων και τις συγκλίσεις που έχουν καταγραφεί.
Περαιτέρω η προγραμματισμένη γεώτρηση της Exxon Mobil στο οικόπεδο 10 για τα μέσα Νοεμβρίου, οι τουρκικές γεωτρήσεις του «Πορθητή» και οι κινήσεις του «Μπαρμπαρός» δημιουργούν ήδη ένα εύθραυστο περιβάλλον εντάσεων στην ανατολική Μεσόγειο. Το πυροδοτεί με απανωτές δηλώσεις του ο ίδιος ο Ταγίπ Ερντογάν, προειδοποιώντας ότι δεν θα δεχτεί σχεδιασμούς αγωγών χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας και παράκαμψη των συμφερόντων των Τ/κ.
«Μία τ/κ ψήφος» Ο πρόεδρος Αναστασιάδης υποστήριξε ότι προτείνει «αποκεντρωμένη Ομοσπονδία» για επιτάχυνση των συνομιλιών, αλλά στην ουσία φάνηκε ότι επιχειρεί να ανοίξει ξανά τις διαπραγματεύσεις πάνω σε ένα ζήτημα που βρίσκεται στον σκληρό πυρήνα του συμβιβασμού του Κυπριακού. Πρόκειται για την πρόνοια για αποτελεσματική συμμετοχή των Τ/κ στη λήψη αποφάσεων, που είναι μία βασική συμφωνημένη πτυχή του κεφαλαίου «Σύνταγμα και διακυβέρνηση».
Μάλιστα στο συγκεκριμένο κεφάλαιο υπήρξαν εκτεταμένες και αξιοσημείωτες συγκλίσεις στη μακρά διαπραγμάτευση Αναστασιάδη – Ακιντζί. Ειδικότερα είχαν επιβεβαιωθεί ο κατάλογος των ομοσπονδιακών αρμοδιοτήτων της εκτελεστικής εξουσίας και η προηγούμενη συμφωνία Χριστόφια – Ταλάτ για τη φόρμουλα εκπροσώπησης στο υπουργικό συμβούλιο 6:3 (Ε/κ – Τ/κ υπουργοί).
Με βάση αυτή τη φόρμουλα οι αποφάσεις λαμβάνονται μεν με πλειοψηφία, αλλά αυτή η πλειοψηφία πρέπει να σχηματίζεται με τη συμβολή μίας τουλάχιστον τ/κ ψήφου ως εκπλήρωση του όρου για αποτελεσματική συμμετοχή. Η ίδια φόρμουλα λήψης αποφάσεων καλύπτει επίσης αριθμό βασικών εκτελεστικών οργάνων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης που απομένει να συμφωνηθούν.
Αμφίσημες δηλώσεις Στην διακαναλική συνέντευξη ο πρόεδρος Αναστασιάδης ξεκαθάρισε ότι θεωρεί πλέον πως η πρόνοια για «θετική ψήφο των Τ/κ» οδηγεί σε παράλυση το ομοσπονδιακό κράτος και γι’ αυτό έθεσε «ως τροφή για σκέψη», όπως είπε, την ιδέα της αποκεντρωμένης Ομοσπονδίας. Αρχικά είπε ότι εννοεί άσκηση εκτεταμένων αρμοδιοτήτων από τις επιμέρους πολιτείες σε θέματα που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών.
Δεν εξειδίκευσε το τι ακριβώς εννοεί, επιφυλάχθηκε να τα συζητήσει με τους Ε/κ πολιτικούς αρχηγούς, ενώ προτίθεται, όπως είπε, να ζητήσει και νομικές γνωμοδοτήσεις. Στην πράξη όμως πρόβαλε ένα παράδειγμα που πυροδότησε τις συζητήσεις εξαιτίας των επικείμενων γεωτρήσεων. Μίλησε για την πιθανότητα υλοποίησης του αγωγού East-Med, δηλαδή τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω κοιτασμάτων που εντοπίστηκαν ή θα εντοπιστούν από το Ισραήλ, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Ιταλία –ένα μεγαλόπνοο σχέδιο που εξαιρεί την Τουρκία.
Με αυτό το παράδειγμα ο Ν. Αναστασιάδης έδειξε ότι δεν εννοεί αποκέντρωση εξουσιών σε επιμέρους θέματα της καθημερινότητας, αλλά ακουμπά σε καίριες ομοσπονδιακές αρμοδιότητες που απαιτούν απόφαση του υπουργικού συμβουλίου.
Μάταιη η αποστολή Λουτ; Η προβολή του συγκεκριμένου «προβληματισμού» του προέδρου της Κύπρου συμπίπτει με την αποστολή που ανέλαβε η προσωπική απεσταλμένη του γ.γ. του ΟΗΕ, Τζειν Χολ Λουτ. Με εντολή του Αντόνιο Γκουτέρες η Τ. Λουτ διεξάγει διαβουλεύσεις ζητώντας από όλους να ανταποκριθούν «με την αίσθηση του κατεπείγοντος» στην επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων προτού πυροδοτηθούν κρίσεις λόγω των γεωτρήσεων.
Ειδικότερα η Λουτ έχει ως αποστολή να διαφυλάξει το «κεκτημένο» πολύμηνων (ή ακόμα και πολύχρονων) διαπραγματεύσεων έως το Κραν Μοντανά (Ιούλιος 2017) και να συμφωνήσει τους όρους αναφοράς (terms of reference) για την καταληκτική διαπραγμάτευση που θα κλείσει τις εκκρεμότητες σε μια στρατηγική συμφωνία. Στο επίμαχο ζήτημα της «μίας τ/κ ψήφου» ο ΟΗΕ έχει κάνει προεργασία και μπορεί να επικαλείται λογικές λύσεις, όχι όμως τις υπερβολικές απαιτήσεις των Τ/κ, αλλά ούτε και τη διασάλευση ισορροπιών που υπαινίχθη ο Ν. Αναστασιάδης.
* δημοσιογράφος, πολιτικός επιστήμονας στη Λευκωσία
