18 Οκτώβρη 1981. Τότε και τώρα

18 Οκτώβρη 1981! Ημερομηνία-σταθμός για τον προοδευτικό χώρο, για τις δυνάμεις του σοσιαλισμού και της Αριστεράς, γεγονός που γίνεται και σήμερα επίκαιρο, γιατί η τότε κυβερνητική θητεία άφησε προσανατολισμό με θετικό πρόσημο για την κοινωνία και την πολιτική ιστορία της χώρας. Ωστόσο, για διαφορετικούς λόγους παραμένει στόχος, για τις δυνάμεις του νεοφιλελευθερισμού και της αχαλίνωτης αγοράς, όχι μόνο η συκοφάντηση, αλλά κυρίως η κατάργηση των κατακτήσεων που πέτυχε η κοινωνική πλειοψηφία με το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα και καταλύτη τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Με αυτόν τον ισχυρισμό «στήνουν» τα τελευταία χρόνια το σκηνικό της «εκρίζωσης» των μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών και της συκοφάντησης του σοσιαλιστικού κινήματος. Και γι’ αυτή την επιλογή, προκειμένου να διαμορφώνουν «πλειοψηφίες» διακυβέρνησης, ευνοούν και τη δημιουργία κομματικών σχημάτων «διαχειρίσιμων» στην επιδίωξη να γίνονται δορυφόροι του νεοφιλελευθερισμού. Γιατί έτσι «διευκολύνονται» να υπηρετήσουν οι πρόθυμοι στα εγχειρήματα νεοφιλελεύθερης παλινόρθωσης. Ομως γι’ αυτόν τον λόγο η 18 Οκτώβρη του ’81 παραμένει η ημερομηνία-σταθμός. Θυμίζει και δείχνει πως ο προσανατολισμός της κοινωνικής πλειοψηφίας είναι σε διαφορετική-αντίθετη κατεύθυνση από τις επιδιώξεις του νεοφιλελευθερισμού.

Ανατρέχοντας στη συγκεκριμένη περίοδο είναι εύκολο να διακρίνει κανείς πως:

– Εφαρμόζονται πολιτικές για την άρση των πολιτικών και κοινωνικών αποκλεισμών! Ανοιξε δηλαδή ο δρόμος για την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στις παραγωγικές, διοικητικές και αναπτυξιακές δραστηριότητες της χώρας.

– Η μεσαία τάξη συγκροτείται, διευρύνεται και ισχυροποιείται.

– Αναγνωρίζεται και αυξάνεται η αγοραστική δύναμη των δυνάμεων της εργασίας και της επιστήμης, με συλλογικές συμβάσεις και διεκδίκηση δίκαιης συμμετοχής στους κινδύνους και ευκαιρίες των συντελεστών της παραγωγικής συγκρότησης.

– Η αγροτική κοινότητα αποκτά ταυτότητα και ρόλο στην εθνική οικονομία.

– Τα αγαθά της παιδείας, της υγείας, της κοινωνικής ασφάλισης γίνονται δημόσια και προσβάσιμα σε όλους, τίθενται επιτέλους οι βάσεις για τη συγκρότηση του κοινωνικού κράτους.

– Διαμορφώνονται πλαίσια που η δημοκρατία «βαθαίνει» με αποκεντρωμένους πόρους, αρμοδιότητες και με την είσοδο αποκλεισμένων μέχρι τότε κοινωνικών στρωμάτων στους θεσμούς αντιπροσώπευσης και εξουσίας.

– Η χώρα αποκτά ακτινοβολία στην Ευρώπη και στον κόσμο, με ενεργό ρόλο στο προοδευτικό κίνημα, με πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και διαπραγματευτική ικανότητα, ενώ πετυχαίνει –με τους αναγκαίους «ευρωπαϊκούς» συμβιβασμούς– ισχυρά οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα.

Αναφέρθηκα σε ενδεικτικά παραδείγματα εκείνης της περιόδου για να τα αντιδιαστείλω με τις επιδιώξεις των δυνάμεων της νεοφιλελεύθερης συμμαχίας και των παρακολουθημάτων της «δεξιάς Σοσιαλδημοκρατίας». Δυνάμεις που διαμόρφωσαν και ανέχθηκαν κανόνες «άνισων ανταλλαγών» και βίαιων ανακατανομών υπέρ των λίγων και ισχυρών στη χώρα, την Ευρώπη και τον κόσμο.

Γιατί η νεοφιλελεύθερη πρόταση, δέσμια των δυνάμεων της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας, έχει επιφέρει καίρια πλήγματα στην πραγματική οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τη δημοκρατία στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Η δική τους επιδίωξη δεν είναι ένα αποτελεσματικό κράτος που διαμορφώνει κανόνες στην αγορά, αλλά ένα κράτος που εκποιεί αρμοδιότητές του και δημόσια αγαθά επιτρέποντας πρόσβαση των πολιτών ανάλογα με την οικονομική επιφάνεια.

Το σχέδιό τους θέλει αφ’ ενός την αγορά να αυτορρυθμίζεται στη βάση της δύναμης του ισχυρού, αφ’ ετέρου το κοινωνικό κράτος που θεμελιώθηκε στην κυβερνητική θητεία του ΠΑΣΟΚ με τον Ανδρέα να εκποιείται (παραπέμπω ενδεικτικά στις πρόσφατες ανακοινώσεις της Ν.Δ. για την ιδιωτική ασφάλιση).

Η πρότασή τους δεν επιμερίζει κινδύνους και ευκαιρίες αναλογικά στους συντελεστές της παραγωγικής διαδικασίας και τις όποιες παροχές μελλοντικών οφελημάτων στους συντελεστές παραγωγής ανάπτυξης, τις εκχωρεί μονομερώς στη μελλοντική «γενναιοδωρία» των κερδοσκοπούντων.

Ο αγώνας του σοσιαλιστικού κινήματος, η μεγάλη προοδευτική παράταξη, όπως έλεγε ο Ανδρέας, πρέπει να έχει ένα μέτωπο αντιπαράθεσης, τον νεοφιλελευθερισμό.

Πρέπει με σαφήνεια να ξεκαθαρίζει:

Πως δεν μπορεί να υπάρξει «εθνική συνεννόηση» διακυβέρνησης γι’ αυτά τα θέματα με δυνάμεις που αξιακά θέτουν επιδιώξεις σε αντίθετη κατεύθυνση με τα συμφέροντα των πολιτών, της παραγωγικής βάσης και της δημοκρατίας. Είναι ευθύνη του να αποκαλύπτει πως η επίκληση της «εθνικής συνεννόησης» δεν είναι παρά ο φερετζές-όχημα για αλλότριες με τα κοινωνικά αιτήματα επιδιώξεις αξιωματούχων της εξουσίας.

Τα προηγούμενα είναι ενδεικτικά παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι το πρόβλημα του σοσιαλιστικού χώρου δεν ήταν –δεν είναι– η αλλαγή του ονόματος του ΠΑΣΟΚ αλλά η ακύρωση της διολίσθησης σε κυβερνητικούς εναγκαλισμούς με τις διχαστικές πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού.

Η πορεία εξόδου από την κρίση και η επιδιωκόμενη ανάπτυξη για τις προοδευτικές δυνάμεις προϋποθέτουν πλειοψηφίες με προγραμματικές συγκλίσεις που στα περιεχόμενά τους θα προτάσσουν πολιτικές για την παραγωγική και κοινωνική ανασυγκρότηση, με δικαιοσύνη, αλληλεγγύη και δημοκρατία.

Αυτό άλλωστε το αίτημα αποτελεί πεδίο αναζήτησης για προγραμματικές συγκλίσεις των προοδευτικών δυνάμεων στην Ευρωπαϊκή Ενωση προκειμένου να υπάρξει απάντηση στο μοντέλο της «γερμανικής Ευρώπης» που με τις πολιτικές της έχει δημιουργήσει ανισότητες και κρίση στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Η 18η του Οκτώβρη γίνεται επίκαιρη και για έναν επιπλέον λόγο.

Να αντικατασταθούν οι «παρά φύσιν» συνεργασίες και να υπάρξει και στη χώρα μας αντιστοίχιση με τον διεθνή και ευρωπαϊκό βηματισμό των προοδευτικών δυνάμεων, όπως για παράδειγμα με το κίνημα του Σάντερς στις ΗΠΑ, του Κόρμπιν στη Βρετανία, του Κόστα στην Πορτογαλία ή του Σάντσεθ στην Ισπανία κ.λπ.

Δεν είναι στις προθέσεις μου ο μηδενισμός των παθογενειών διακυβέρνησης, που ασφαλώς και τότε υπήρξαν. Η αυτοκριτική ήταν και είναι πηγή δύναμης του κινήματος που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Πράγματι, οι μεγάλες αλλαγές τότε δεν ολοκλήρωσαν τολμηρά τον επαναπροσδιορισμό του αναπτυξιακού και κοινωνικού ρόλου της δημόσιας διοίκησης, ούτε έφεραν τον ριζικό απεγκλωβισμό του παραγωγικού μοντέλου από τον εναγκαλισμό του με τον κρατικοδίαιτο κερδοσκοπισμό, άνοιξαν όμως τον δρόμο.

Η επέτειος της 18ης του Οκτώβρη είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να επικαιροποιηθεί η αποστολή της προοδευτικής παράταξης. Ο σοσιαλιστικός χώρος πρέπει όχι μόνο να υπερασπίζεται την ιστορική του συμβολή και τις ρίζες του, αλλά να γίνεται επίκαιρος. Δηλαδή με ευγενή ανταγωνισμό και πολιτική αυτονομία να εργάζεται προκειμένου η προοδευτική πλειοψηφία να αποτελεί την απάντηση στην ολέθρια νεοφιλελεύθερη επέλαση.

* Πρώην βουλευτής