Με αφορμή την προ-συμφωνία μεταξύ πρωθυπουργού και αρχιεπισκόπου και την πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης ήρθε ξανά στο προσκήνιο η συζήτηση περί εκκοσμίκευσης. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι η εκκοσμίκευση αποτελεί μια διαδικασία, η οποία λαμβάνει χώρα σε τρία πεδία:
- 1) το ατομικό,
- 2) το κοινωνικό και
- 3) το θεσμικό, όχι απαραίτητα ταυτόχρονα.
Εν προκειμένω η όλη συζήτηση διεξάγεται για το θεσμικό, εάν δηλαδή το κράτος πρέπει να είναι κοσμικό και όχι εάν θα γίνει η κοινωνία κοσμική διά της βίας, όπως λανθασμένα αναπαράγουν ορισμένοι (π.χ. απαγόρευση θρησκευτικών εορτών).
Παρά ταύτα, ποικίλες έρευνες τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι ενδεχομένως και η ελληνική κοινωνία, αν δεν εκκοσμικεύεται, τουλάχιστον ενστερνίζεται κοσμικές απόψεις. Σε έρευνα της Kappa Research, για παράδειγμα, το 2015 το 61,9% τασσόταν υπέρ του πλήρους διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας, ενώ το 2006 ήταν 37,9%.
Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν από την έρευνα του Pew, που διεξήχθη το 2015, όπου το 62% τασσόταν κατά της παρέμβασης της Εκκλησίας στην πολιτική.
Επιπλέον, υπάρχουν άλλες έρευνες όπως η World Values Survey (2018) σύμφωνα με την οποία αν και 81,4% των ερωτώμενων δήλωσαν θρησκευόμενοι, 11,9% δήλωσαν μη θρησκευόμενοι (non-religious) και 2,9% άθεοι, ενώ τα ποσοστά αυτά αυξήθηκαν στις ηλικίες 18-29 (15,6% μη θρησκευόμενοι, 8,5% άθεοι). Τα παραπάνω δεδομένα είναι ακόμα αρχικά και ορισμένες φορές αντιφατικά, διότι σε άλλα θέματα η ελληνική κοινωνία εμφανίζεται αρκετά συντηρητική.
Εκείνο το οποίο χρήζει προσοχής και περαιτέρω μελέτης είναι το γεγονός ότι στο πεδίο της θρησκείας, αν και η πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας καταγράφεται ως πιστή και σχετικά θρησκευόμενη ενδεχομένως βρίσκεται σε μια κατάσταση ρευστότητας με τάσεις εκκοσμίκευσης, καθώς ορισμένες αντιλήψεις φαίνεται να μεταβάλλονται, ενώ αν δεν υφίστατο η ταύτιση θρησκείας και έθνους, τότε ίσως η μεταβολή να ήταν βαθύτερη και ταχύτερη. Μήπως η κοινωνία δείχνει τον δρόμο;
*Δρ Κοινωνιολογίας της Θρησκείας, Πάντειο Πανεπιστήμιο & Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
