Πριν από 100 χρόνια οι γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκτούσαν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι ως επιστέγασμα των αγώνων του κινήματος των γυναικών που ονομάστηκαν σουφραζέτες. Μια Ελληνίδα που ανήκε στη συνέχεια του κινήματος για την ψήφο των γυναικών και σφράγισε τον αγώνα της ισότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας και όχι μόνο, η Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου, πέρασε στην Ιστορία στην εκπνοή του περασμένου μήνα. Η πολιτική της κηδεία έγινε προχθές.
Είχε γεννηθεί έναν χρόνο πριν από τη νίκη των σουφραζετών, το 1917. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη χώρα μας μπορεί οι γυναίκες να είχαν αναγνωριστεί ως πολίτες από το Σύνταγμα του 1864, ωστόσο το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι το κατέκτησαν σχεδόν έναν αιώνα μετά, αφού για πρώτη φορά ψήφισαν σε βουλευτικές εκλογές το 1956.
Διόλου τυχαία το κορίτσι που η μητέρα της αποκαλούσε «σουφραζέτα» και ο πατέρας της «θύελλα» αποτέλεσε μια εμβληματική μορφή στους αγώνες για χειραφέτηση και κοινωνική δικαιοσύνη σε όλη της τη ζωή. Διέπρεψε τόσο ως πανεπιστημιακός όσο και ως ανιδιοτελής και ασυμβίβαστη αγωνίστρια για τα δικαιώματα του ανθρώπου, συνδυάζοντας μοναδικά την επιστημοσύνη με τη μαχητικότητα.
Ηταν η πρώτη γυναίκα που διετέλεσε πρύτανης, και μάλιστα δύο φορές, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο το διάστημα 1979-1980 και το 1983-1984. Σημαντική η συμβολή της και στη θεσμική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών: από τη συνταγματική αναθεώρηση του 1975, οπότε επιτεύχθηκε η εισαγωγή της αρχής της ισότητας των φύλων, μέχρι το νέο Οικογενειακό Δίκαιο -ως μέλος της επιστημονικής επιτροπής που συνέταξε τον σχετικό νόμο (1329) το 1983 με τον οποίο έγινε η εφαρμογή της συνταγματικής επιταγής για την ισότητα και την ισονομία των γυναικών που θεωρείται ορόσημο- αλλά και την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 που προέβλεψε θετικά μέτρα για την ενίσχυση της θέσης των γυναικών.
Η ομότιμη καθηγήτρια Εγκληματολογίας, με τη διεθνή αναγνώριση και τις δεκάδες διακρίσεις, ήταν μέλος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας από το 1936 καθώς και του Δ.Σ. του για περισσότερα από 50 χρόνια, διετέλεσε διευθύντρια από το 1965 μέχρι τη δικτατορία του περιοδικού «Ο Αγώνας της Γυναίκας», που εξέδιδε ο Σύνδεσμος, καθώς και πρόεδρος του Συνδέσμου μετά την πτώση της δικτατορίας για 30 χρόνια.
Πνευματικά της τέκνα, στα οποία προήδρευσε, ήταν η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η Ελληνική Εταιρεία Εγκληματολογίας, ενώ από το 1978 ήταν πρόεδρος στο Ιδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) που είχε ιδρύσει ο σύζυγός της, Γιώργος Μαραγκόπουλος, πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ακόμη διετέλεσε πρόεδρος της Διεθνούς Ενωσης Γυναικών (IAW) (1989-1996) ενώ υπήρξε μέλος στο Δ.Σ. της Διεθνούς Εταιρείας Εγκληματολογίας.
Αγωνίστρια μέχρι τέλους
Από τις κάμερες στους δημόσιους χώρους και τις συνέπειες των παγκόσμιων συστημάτων επιτήρησης μέχρι τις επιπτώσεις των μνημονίων στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κατάργηση της εκποίησης του δημόσιου πλούτου μέσω του ΤΑΙΠΕΔ, η Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου τάχθηκε σθεναρά με το μέρος των δικαιωμάτων πηγαίνοντας συχνά αντίθετα στο ρεύμα των καιρών.
«Η Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου μάς αφήνει, ως θεσμική και πολιτική παρακαταθήκη, μιαν εμβληματική ακαδημαϊκή πορεία και έναν συνεπή -κατ’ εξοχήν δε ασυμβίβαστο- αγώνα υπεράσπισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου» ανέφερε στο συλλυπητήριο μήνυμά του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, ενώ την προσωπικότητά της, το έργο και τους αγώνες της εξήραν στα μηνύματά τους ο πρωθυπουργός, ο πρόεδρος της Βουλής, η επικεφαλής του Κινήματος Αλλαγής, Φώφη Γεννηματά, ο υπουργός Παιδείας, ο υπουργός Δικαιοσύνης και ο πρώην υπουργός και ακαδημαϊκός Μιχάλης Σταθόπουλος, Το Ποτάμι, ο επικεφαλής της Λαϊκής Ενότητας αλλά και η ΓΣΕΕ.
Αγωνίστρια από κορίτσι
Η Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου μέσα από λόγια δικά της και των φίλων της, όπως τα κατέγραψε τον περασμένο Ιούλιο για την «Εφ.Συν.» η Χριστίνα Πάντζου:
«Οταν ήμουν έντεκα χρονών, ένας φίλος, μεγαλύτερος από μένα, μου έδωσε το παρατσούκλι “ο αγώνας της γυναίκας”, που ήταν ο τίτλος του περιοδικού που εξέδιδε και εκδίδει ο Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας και εγώ αγνοούσα εκείνον τον καιρό. Επίσης η μητέρα μου με αποκαλούσε στο σπίτι “σουφραζέτα” γιατί από παιδί η στάση μου ήταν: άρνηση να αποδεχτώ τη μοίρα του “δεύτερου φύλου” και υπεράσπιση της ισότιμης αξίας των γυναικών. Νομίζω ότι η βασική αιτία γι’ αυτή μου τη στάση ήταν το γεγονός ότι φοίτησα σε μεικτό σχολείο κι έτσι είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω ότι τα αγόρια δεν ήταν καθόλου ανώτερα από τα κορίτσια και επομένως το ύφος ανωτερότητας που υιοθετούσαν ήταν απαράδεκτο. Μετά από μερικές δεκαετίες, το 1965 έγινα διευθύντρια του “Αγώνα της Γυναίκας” και θυμήθηκα το παρατσούκλι μου…».
Αυτό το απόσπασμα από την ομιλία της Αλίκης Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου, κατά την ανάληψη της προεδρίας της Διεθνούς Ενωσης Γυναικών το 1989, επέλεξε η Ειρήνη Φερέτη, πρόεδρος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, στο κείμενο που προλογίζει το ειδικό λεύκωμα του περιοδικού «Ο Αγώνας της Γυναίκας», το οποίο είναι αφιερωμένο στη γενέθλια εκατονταετία της Αλίκης Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου.
Στο λεύκωμα αυτό, συνοδοιπόροι στους αγώνες της, συνεργάτες/τριες, φίλοι/ες της γυναίκας που ταύτισε το όνομά της με τον ιστορικό φεμινιστικό Σύνδεσμο, τον οποίο ίδρυσε η Αύρα Θεοδωροπούλου το 1920, αλλά και άνθρωποι που τη γνώρισαν μέσα από την πολυσχιδή δράση της εντός της Ελλάδας αλλά και στον διεθνή στίβο θυμούνται στιγμές της κοινής τους πορείας και σταχυολογούν σταθμούς σε ένα έργο που σφράγισε πολλές πλευρές της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.
Ασυμβίβαστη, δυναμική, δημιουργική, εργατική, παθιασμένη, διορατική, ορμητική, μαχητική, αποτελεσματική, δίκαιη, αποφασιστική, δραστήρια, σθεναρή, άνθρωπος με ευαισθησίες που συνδυάζει τις αρετές της επιστημονικής κατάρτισης και της ακτιβιστικής δράσης… Αυτά είναι μερικά από τα πάμπολλα χαρακτηριστικά που συνθέτουν την εικόνα της μέσα από τα κείμενα αυτού του τόμου.
