Η θερινή σύναξις των Ρηγάδων

Ηταν συγκινητικό για όσους τα ήξεραν, ζωντανό για όσους τα έζησαν, ενδιαφέρον για όσους τα άκουσαν και απαραίτητο για όσους από εμάς, τους νεότερους, τώρα τα μαθαίνουμε. Ο λόγος για την αντιδικτατορική οργάνωση «Ρήγας Φεραίος» και τη συμβολή της στον δημοκρατικό αγώνα ενάντια στη χούντα. Αφορμή για τη «θερινή σύναξη των Ρηγάδων» στάθηκε η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Σωτήρη Βαλντέν, «Δικτατορία και Αντίσταση 1967-1974: Προσωπική μαρτυρία» από τις εκδόσεις Θεμέλιο, προχθές το βράδυ στον Κήπο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Ο κήπος ήταν γεμάτος. Φαίνεται πως η ζέστη ήταν πολύ λιγότερη από τη ζέση που αισθάνονταν οι παλιοί σύντροφοι και συνοδοιπόροι στην οργάνωση του Ρήγα Φεραίου να ξαναβρεθούν όλοι μαζί. Μεταξύ τους ξεχωρίσαμε τον Νίκο Βούτση, πρόεδρο της Βουλής και πρώην γραμματέα της οργάνωσης (αν και ο ίδιος δεν θέλησε να καθίσει στις «πρώτες θέσεις» και παρέμεινε διακριτικά στο πλάι καθ’ όλη τη διάρκεια της παρουσίασης).

Παρόντες ήταν ακόμη δύο πρώην γραμματείς του Ρήγα, οι Νίκος Φίλης και Μπάμπης Γεωργούλας, αλλά και πρώην μέλη της οργάνωσης και στελέχη του ευρύτερου αντιδικτατορικού αγώνα: Ν. Αλιβιζάτος, Ρέα Γαλανάκη, Μ. Δαρειώτης, Στ. Κοντονής, Μ. Σαμπατακάκης, Δ. Κωσταράκος, Ν. Κιάος, Χ. Γολέμης, Τρ. Μηταφίδης, Μ. Μπαλαούρας, Η. Νικολακόπουλος, Α. Λιάκος, Β. Κάλφας, Β. Πεσμαζόγλου, Ν. Μπίστης, Α. Δοξιάδης, Δ. Χατζησωκράτης, Δ. Ψαρράς, Ν. Μανωλόπουλος, Εφη Αβδελά, Γιάννης Ψυχοπαίδης, Μυρσίνη Ζορμπά, Γ. Δρόσος, Γ. Καλογήρου, Αντουανέτα Αγγελίδη, Ζήνα Ραζή κ.ά.

Παρών και ο Γραμματέας της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ Πάνος Ρήγας.

«Ολοι στην παρουσίαση είναι Ρηγάδες. Από την πρώτη γενιά ο Παύλος Κλαυδιανός κι εγώ και μετά, με μας στη φυλακή, η σκυτάλη πέρασε στους νεότερους Γιάννη Βούλγαρη και Σταύρο Τσακυράκη και φυσικά στον Σωτήρη Βαλντέν», είπε ξεκινώντας ο διευθυντής της «Εφ.Συν.» και ιδρυτικό μέλος του «Ρήγα Φεραίου» Νικόλας Βουλέλης, που ως συντονιστής της βραδιάς, παρουσίασε όσους μίλησαν για το βιβλίο. Μαζί τους ήταν και η νεότερη της παρέας, Κατερίνα Λαμπρινού, σημαντική πολιτική επιστήμων που έχει μελετήσει την προδικτατορική ΕΔΑ (σε διδακτορική διατριβή και βιβλίο). Δυστυχώς ο Σταύρος Τσακυράκης δεν κατόρθωσε να είναι εκεί, ωστόσο έλαβε θερμό χειροκρότημα όταν οι ομιλητές μίλησαν για τον ίδιο και για όσα θα ήθελε να πει.

55 χρόνια «Θεμέλιο»

Η υπεύθυνη των ιστορικών πλέον εκδόσεων Θεμέλιο (καθώς φέτος συμπληρώνονται 55 χρόνια από την ίδρυσή τους από τους Μίμη Δεσποτίδη και Θεόδωρο Μαλικιώση), Αννα Μαλικιώση εξήγησε γιατί έχουν εκδοθεί τόσα βιβλία «για το μικρό αυτό κόμμα (σ.σ. ΚΚΕ Εσωτερικού), που είχε όμως δυσανάλογη προσφορά στα πολιτικά πράγματα». Εξάλλου και η ίδια ήταν μέλος του «Ρήγα Φεραίου» μεταπολιτευτικά.

Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήµης του Παντείου Πανεπιστημίου και γραµµατέας Κ.Σ. «Ρήγα Φεραίου» 1974-1976, Γιάννης Βούλγαρης, έκανε λόγο για «μια τελετουργία που ανασυστήνει τον αόρατο δεσμό μιας συλλογικότητας που διαμορφώθηκε από ένα συγκεκριμένο συμβάν, τη δικτατορία, ανεξαρτήτως πού ήταν και τι πίστευε ο καθένας μας τότε ή τώρα».

Ο Παύλος Κλαυδιανός, από τα ιδρυτικά μέλη του Ρήγα, δημοσιογράφος και µέλος της Συντακτικής Επιτροπής της εφηµερίδας «Εποχή», μίλησε πολύ ζωντανά με λεπτομέρειες για το βιβλίο αλλά και για τη γενιά εκείνη. «Τότε ήμασταν Λαμπράκηδες και προσπαθήσαμε από την πρώτη στιγμή να οργανώσουμε την αντίσταση απέναντι στη δικτατορία. Επρεπε να τα ανακαλύψουμε όλα από την αρχή», είπε.

Μίλησε για τη διάσπαση του ΚΚΕ, τις μορφές πάλης, τον χαρακτήρα της αντίστασης και το μετέπειτα μαζικό κίνημα. «Προφανώς δεν συμφωνούμε όλοι στο πάνελ αυτό για όλα αυτά» είπε. «Ας έχουμε υπομονή και χρόνια μπροστά μας να δούμε τις εξελίξεις και να κρίνουμε μια ιστορική πολιτική διαδικασία που έχει ρίζες, εκεί, το 1968».

«Πάντα υπερήφανοι»

Ο Νικόλας Βουλέλης τόνισε πως «η αντίσταση κατά της χούντας ευρύτερα έχει θαφτεί από την Πολιτεία ή εξοριστεί σε πανηγυρικούς, ενώ θα έπρεπε να είναι καθημερινά παρούσα παντού», ενώ κλείνοντας μίλησε για την «πραγματική εποποιία του Ρήγα Φεραίου» που «όσοι και όσες εντάχθηκαν στις γραμμές του νιώθουν πάντα υπερήφανοι και ευτυχείς γι’ αυτό, όπου κι αν βρέθηκαν ή βρίσκονται ιδεολογικά ή πολιτικά».

Οσο για τον ίδιο τον συγγραφέα, αυτός μίλησε ακόμη πιο προσωπικά απ’ ό,τι στο βιβλίο του, λέγοντας πως «για τη γενιά μου, η περίοδος της δικτατορίας είναι τα νιάτα μας. Δεν ήταν όμως πάρτι, ούτε για μένα, ένα αστό κολεγιόπαιδο, που η προσωπική του διαδρομή ήταν μέσα από την Αριστερά και την αντίσταση…

»Στο βιβλίο αυτό προσπάθησα να μεταφέρω το πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα της εποχής που επικρατούσε σε πολιτικοποιημένους φοιτητικούς χώρους σε Ελλάδα και εξωτερικό, αλλά και σε στελέχη του χώρου μας» είπε, ενώ έκλεισε με ένα απόσπασμα από το βιβλίο: «Οσον με αφορά, είμαι περήφανος για την αντιδικτατορική μου δράση, για το ότι, όταν χρειάστηκε, έκανα, όπως πολλοί άλλοι, το δημοκρατικό μου καθήκον. Αλλά και πιο πέρα: ασφαλώς πολλά από τα επαναστατικά μου πιστεύω εκείνης της εποχής δεν με εκφράζουν πια…

»Από την εποχή της αντίστασης δεν κρατάω μόνο τον αγώνα για τη δημοκρατία. Κρατάω και τη βαθιά πίστη στην ανάγκη της πάλης για έναν δικαιότερο κόσμο, την πεποίθηση πως τα συμφέροντα των τάξεων και κοινωνικών ομάδων δεν συμπίπτουν αρμονικά, την απόφαση να είμαι με την πλευρά των «από κάτω». Οι φοβερές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας δυνάμωσαν, δεν αδυνάτισαν τα πιστεύω μου αυτά».