Το μετέωρο βήμα της Πολιτικής Προστασίας

Ο θεσμός της πολιτικής προστασίας καθιερώθηκε στη χώρα μας το 1995, οπότε με νόμο οργανώνεται ένα σύστημα πολιτικής προστασίας με υπηρεσίες και όργανα λήψης αποφάσεων σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ηδη από την εποχή αυτή τίθενται τα θέματα της πρόληψης των καταστροφών, της εκπαίδευσης των πολιτών και της αξιοποίησης της εφαρμοσμένης έρευνας στις δράσεις πολιτικής προστασίας.

Το 2002 το σύστημα πολιτικής προστασίας αναδιοργανώνεται, εξειδικεύονται περισσότερο οι δράσεις που αφορούν τους παραπάνω τομείς και εισάγεται ο Εθνικός Σχεδιασμός Πολιτικής Προστασίας ως διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού για την πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση των καταστροφών.

Τα παραπάνω θεσμοθετούνται στην Ελλάδα σε μια εποχή που το ευρωπαϊκό/ενωσιακό πλαίσιο για την πολιτική προστασία εστίαζε τις δράσεις του κυρίως στην αντιμετώπιση καταστροφών.

Στείρα αντιμετώπιση

Ωστόσο, από τα θεσμικά οριζόμενα ελάχιστα υλοποιούνται και η αντίληψη τόσο των εκάστοτε κυβερνώντων όσο και των υπηρεσιακών παραγόντων παραμένει σε μεγάλο βαθμό προσηλωμένη στη «στείρα» αντιμετώπιση των καταστροφών, αφού έχουν συμβεί, χωρίς μέριμνα για πρόληψη ή μείωση του κινδύνου.

Το 2014 και ενώ έχει αρχίσει να γίνεται πλέον κατανοητό ότι οι «δοκιμασμένες» παλιές πρακτικές έχουν οδηγήσει τη χώρα σε αλλεπάλληλες, μικρότερης ή μεγαλύτερης κλίμακας, καταστροφές και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης συνδεόμενες με πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές, σεισμούς, κατολισθήσεις, δημοσιεύεται ο νόμος 4249 «για την αναδιοργάνωση της Ελληνικής Αστυνομίας, του Πυροσβεστικού Σώματος και της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας κ.λπ.», με τον οποίο διαμορφώνεται το νέο θεσμικό πλαίσιο για την οργάνωση και τη λειτουργία της πολιτικής προστασίας της χώρας σε επιτελικό, επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο ενισχύει τομείς που προϋπήρχαν, εισάγει νέες κατευθύνσεις και αναδεικνύει την πολιτική προστασία και τη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών ως παράγοντες της αναπτυξιακής διαδικασίας της χώρας. Ειδικότερα ορίζονται:

α. Στρατηγικός σχεδιασμός για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών σε εθνικό επίπεδο.

β. Εντάσσεται ο σχεδιασμός πολιτικής προστασίας στον αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας και στις διαδικασίες για την αειφόρο ανάπτυξη, με σαφή πρόβλεψη για την αξιοποίηση αναπτυξιακών πόρων στη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών.

γ. Ορίζεται ως προτεραιότητα η μεταφορά και ενσωμάτωση της εφαρμοσμένης έρευνας των νέων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών και της καινοτομίας στις δράσεις πολιτικής προστασίας.

δ. Ιδρύεται Εθνικό Σύστημα Εγκαιρης Προειδοποίησης.

ε. Ενισχύονται οι δομές εκπαίδευσης πολιτικής προστασίας με την ίδρυση της Εθνικής Σχολής Πολιτικής Προστασίας και υιοθετείται η εκπαίδευση των αιρετών των ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού στα θέματα πολιτικής προστασίας.

στ. Αναδιοργανώνεται το σύστημα εθελοντισμού πολιτικής προστασίας.

ζ. Ορίζεται νέο οργανωτικό και λειτουργικό μοντέλο της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας ως κεντρικής υπηρεσίας πολιτικής προστασίας της χώρας ώστε να είναι δυνατό να υποστηριχθεί η εφαρμογή του νόμου αλλά και των ευρωπαϊκών και λοιπών κατευθύνσεων για την πολιτική προστασία σε διεθνές επίπεδο.

η. Προβλέπεται η ενισχυμένη συνεργασία της κεντρικής υπηρεσίας με τους ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού.

Επίσης δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση της αντίληψης του κινδύνου στον πληθυσμό με σκοπό τη μείωση της έκθεσής του στον κίνδυνο μέσα από διαδικασίες:

α. ενημέρωσης του πληθυσμού για τους κινδύνους στην περιοχή διαμονής σε συνεργασία με τους ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού

β. εκπαίδευσης του πληθυσμού στα θέματα διαχείρισης του κινδύνου – πολιτικής προστασίας με στόχο τη λειτουργία του πολίτη ως στοιχειώδους μονάδας πολιτικής προστασίας.

Η αξιοποίηση του συνολικού θεσμικού πλαισίου που διαμορφώνει ο Ν. 4249/2014 για την πολιτική προστασία, με σκοπό την ανάπτυξη και εξειδίκευση των θεμάτων της εκπαίδευσης, ενημέρωσης και έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών, μπορεί να υποστηρίξει:

α. την εισαγωγή των θεμάτων πολιτικής προστασίας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση,

β. την εκπαίδευση ενηλίκων μέσω υποδομών των ΟΤΑ με αξιοποίηση του ΕΣΠΑ 2014-2020 και άλλων πόρων.

Προτεραιότητες

Επίσης, το πλαίσιο του Ν. 4249/2014 παρέχει τη δυνατότητα υλοποίησης των παρακάτω προτεραιοτήτων από πλευράς ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού:

● Σύνταξη τοπικών σχεδίων έκτακτης ανάγκης.

● Εξασφάλιση των πόρων για την εφαρμογή των σχεδίων, όπως: μέσα απομάκρυνσης του πληθυσμού, χώροι συγκέντρωσης πληθυσμού, χώροι προσωρινής στέγασης, δυνατότητα κάλυψης αρχικής δαπάνης σίτισης κατά την εξέλιξη του συμβάντος, άμεση εξασφάλιση μέσων κ.λπ.

● Συμβολή στη συλλογή και διάθεση δεδομένων καταστροφών παρελθόντων ετών και ενημέρωση σχετικά με τις νέες διαδικασίες καταγραφής στο πλαίσιο της δημιουργίας της Εθνικής Βάσης Δεδομένων Κινδύνου Καταστροφών.

● Συμβολή στη διαβούλευση για την κατάρτιση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών.

● Αξιοποίηση πόρων και διαμόρφωση διαδικασιών εκπαίδευσης του πληθυσμού στο τοπικό επίπεδο.

Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, ο νόμος 4249/2014, στο μέρος που αφορά την αναδιοργάνωση του συστήματος πολιτικής προστασίας παραμένει «στα χαρτιά».

Η κεντρική υπηρεσία λειτουργεί με μεταβατικές διατάξεις, το Εθνικό Σύστημα Εγκαιρης Προειδοποίησης δεν έχει αναπτυχθεί, η Εθνική Σχολή Πολιτικής Προστασίας δεν λειτούργησε ποτέ, η εκπαίδευση των αιρετών στα θέματα πολιτικής προστασίας που καλούνται να διαχειριστούν είναι ανύπαρκτη, το σύστημα εθελοντισμού δεν αναδιοργανώθηκε, δεν υλοποιήθηκε στρατηγικός σχεδιασμός, καμία συνεργασία δεν ξεκίνησε με τα ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας, ο ιδιωτικός τομέας δεν κλήθηκε ποτέ να υποστηρίξει την καινοτομία σε δράσεις πολιτικής προστασίας και η χώρα παραμένει δέσμια μιας ελαστικής αντίληψης σχετικά με την εφαρμογή των νόμων ακόμα και στην περίπτωση που κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές…