Ενα σύμπτωμα…

Φανταστείτε την εικόνα μιας λίμνης που στην επιφάνειά της όλα δείχνουν να κινούνται φυσιολογικά, τα νούφαρα είναι στη θέση τους, το νερό ακίνητο και, στα όρια του σχήματός της, κάποιο παπάκι να τη διασχίζει κι ένα βότσαλο στη λίμνη πού και πού να ταρακουνά την ηρεμία της σε κύκλους.

Κάτω από την επιφάνειά της όμως, στο βάθος της, υπάρχει ένα ηφαίστειο που βράζει…

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην παχυσαρκία, έχουμε δύο αντίθετες καταστάσεις: την εικόνα της ασάλευτης, συνήθους ηρεμίας και την αίσθηση της υποβόσκουσας, αναμενόμενης έκρηξης. Το αποπάνω είναι η ασφάλεια και το αποκάτω η απειλή. Το αποπάνω είναι αυτό που θες να υπάρχει, ενώ το αποκάτω είναι αυτό που δεν θες να ξέρεις ότι υπάρχει καν. Κι όλα αυτά είναι μια ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ και, για να μην οδηγήσουν σε έκρηξη, οδηγούν στο σύμπτωμα της πολυφαγίας.

Εμείς οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε διάφορες τεχνικές ή μηχανισμούς για να ανακουφιστούμε από την εσωτερική ένταση και να προφυλαχθούμε από επώδυνες εμπειρίες. Από τους μηχανισμούς αυτούς, μερικοί λειτουργούν συνειδητά, οι πιο πολλοί όμως λειτουργούν ασυνείδητα. Οι ψυχικοί μηχανισμοί που χρησιμοποιούμε ασυνείδητα για να ανακουφίσουμε το άγχος και να διευθετήσουμε τις συγκρούσεις μας λέγονται αμυντικοί μηχανισμοί.

Κάθε ασυνείδητη σύγκρουση είναι μια ψυχική πάλη που ξεκινά από την ταυτόχρονη εμφάνιση αντιτιθέμενων ή ασυμβίβαστων παρορμήσεων, ενορμήσεων, εσωτερικών ή εξωτερικών απαιτήσεων.

Ασυνείδητες συγκρούσεις δημιουργούνται σε έναν ψυχισμό ανάμεσα σε μια ενόρμηση που ζητά εκφόρτιση και σε μια ψυχική άμυνα που εμποδίζει την εκφόρτιση της ενόρμησης. Οι ψυχικές άμυνες κινητοποιούνται, ώστε να εμποδίσουν την εκφόρτιση των ενορμήσεων, όταν αυτές βιώνονται σαν απειλητικές και ο ψυχισμός φοβάται πως η ικανοποίησή τους μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους και τιμωρίες από το περιβάλλον.

Οταν οι ψυχικές άμυνες αποτυγχάνουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά και να προστατεύσουν τον ψυχισμό από τις απειλητικές ενορμήσεις, τότε αυτές μπορεί να εκφραστούν και να εκφορτιστούν, έστω και με έμμεσο, συμβολικό ή διαστρεβλωμένο τρόπο. Τα ψυχοπαθολογικά συμπτώματα αποτελούν μια μεταμφιεσμένη έκφραση ασυνείδητων ενορμήσεων.

Μέσω του συμπτώματος επιτελείται η μερική εκφόρτιση της ασυνείδητης ενόρμησης, ενώ ο ψυχισμός αποφεύγει το έντονο άγχος και τα δυσάρεστα συναισθήματα που θα εμφανίζονταν αν η ενόρμηση εκφραζόταν με άμεσο τρόπο και γινόταν συνειδητή.

Στην «κατάσταση» της παχυσαρκίας, είναι σαν να κρύβω αυτό που θέλω, σαν να ελέγχω αυτό που επιθυμώ, κι αφού το εμποδίζω και δεν το ικανοποιώ, ικανοποιώ κάτι διαφοροποιημένο: τη γεύση. Σαν να υποκαθιστώ την πραγματική απόλαυση με την απόλαυση της γεύσης.

Μπορεί, παραδείγματος χάριν, να έχω ανάγκη να διασκεδάσω ή να χαλαρώσω και να μη δουλεύω τόσο πολύ, αλλά να μη μου επιτρέπεται κάτι τέτοιο, οπότε αναγκαστικά υποκαθιστώ τη χαρά της διασκέδασης ή της ξεκούρασης με τη χαρά της τροφής (της παρατεταμένης τροφής).

Οσο κι αν συντηρώ το τοπίο της λίμνης διατηρώντας καθαρά τα νερά της, φροντίζοντας τα νούφαρα, ταΐζοντας το παπάκι και μεριμνώντας να μην είναι μεγάλα τα βότσαλα για να μην προκαλούν τρικυμία στη γαλήνια επιφάνειά της, αν δεν αντιμετωπίσω το ηφαίστειο που κοχλάζει στον βυθό της λίμνης, δεν θα απαλλαγώ από το πρόβλημα. Είναι τόσο βαθύ και περίπλοκο το πρόβλημα της παχυσαρκίας, που πολύ συχνά χρειάζεται ψυχοθεραπεία για να επιλυθεί ριζικά.

Επιμένω πάντα ότι ο άνθρωπος με διαταραχή βάρους χρειάζεται να αντικρίσει τις πολυφαγίες του, να μην τις φοβάται, να πάψει να νιώθει ότι τον απειλούν, να πάψει να προσπαθεί διαρκώς να τις καταστέλλει.

Εχει ανάγκη να δημιουργήσει ένα πλαίσιο θρεπτικής διατροφής (μία δίαιτα) στο οποίο να μην αισθάνεται πείνα· αυτό το πλαίσιο μάλιστα να είναι κοντά στις γευστικές του συνήθειες ώστε να μπορεί να το ακολουθεί σταθερά, αλλά και να επιστρέφει σε αυτό, όσες φορές κι αν εκφορτιστεί με τις πολυφαγίες του.

Να έχει δηλαδή μία διατροφική βάση. Ετσι θα αντιμετωπίσει, θα οικειοποιηθεί τις ανάγκες του, επιτρέποντας στον εαυτό του τις πολυφαγίες. Μόνο έτσι μπορεί ίσως να βουτήξει στη λίμνη, για να διακρίνει αν τελικά το ηφαίστειο τον απειλεί ή όχι.

Ξέρετε ότι…

Ο όρος «ψυχοσωματικό» δηλώνει ότι το σώμα μας γίνεται παραλήπτης κάποιας συναισθηματικής εκκρεμότητας, η οποία έχει απωθηθεί αλλά βρίσκει τρόπο να κάνει την εμφάνισή της.

Τα συναισθήματά μας επηρεάζουν κάθε κύτταρο του σώματός μας και όχι μόνο τη διάθεσή μας ή τις σκέψεις μας. Ολοι μας έχουμε νιώσει το σώμα μας «βαρύ», όταν είμαστε στενοχωρημένοι ή έχουμε αισθανθεί την καρδιά μας να «χτυπά» και το στομάχι μας να «δένεται κόμπος» όταν έχουμε αγωνία. Πρόκειται για παραδείγματα που εκφράζουν σωματοποιήσεις της ψυχικής μας κατάστασης.

Και η κατάσταση του σώματός μας επηρεάζει με τη σειρά της την ψυχική μας διάθεση. Οταν είμαστε άρρωστοι, χαλάει η διάθεσή μας, γεγονός που μπορεί να χειροτερέψει την πορεία της νόσου, προκαλώντας φαύλο κύκλο. Ο ψυχολογικός παράγοντας μπορεί να οδηγήσει στην επιδείνωση μιας ασθένειας ή ακόμη και να παρεμποδίσει την ομαλή εξέλιξη μιας θεραπείας.

* Σύμβουλος διατροφής