Μια παλιά και αμαρτωλή ιστορία η κατάτμηση της Β’ Αθηνών

«Εκλογική περιφέρεια – χάος»; «Πεδίο ανάδειξης βαρόνων και δελφίνων»; «Εκκολαπτήριο διαφθοράς»;

Πλήθος επιλογών ανάμεσα στους τίτλους που έχουν «κοσμήσει» τη Β’ Αθηνών -τη μεγαλύτερη ίσως εκλογική περιφέρεια του κόσμου, τηρουμένων των αναλογιών.

Την περιφέρεια που εκλέγει 44 από τις 300 έδρες του ελληνικού Κοινοβουλίου, δηλαδή περίπου το 1/6 του συνόλου. Ουκ ολίγες απόπειρες έχουν γίνει για την κατάτμησή της. Πάντα όμως έπεφταν σε ένα… αόρατο τείχος.

Εχουν άραγε σήμερα ωριμάσει οι συνθήκες για να προχωρήσει η συγκεκριμένη τομή;

Η συζήτηση για την κατάτμηση της Β’ Αθηνών χρονίζει. Επανερχόταν ανά τακτά χρονικά διαστήματα στη Μεταπολίτευση, πήρε όμως ζωηρά χαρακτηριστικά τα τελευταία χρόνια.

Το 2003, όταν την τότε επικαιρότητα απασχολούσε ο «νόμος Σκανδαλίδη» (ουσιαστικά το ισχύον εκλογικό σύστημα, πριν τροποποιηθεί το 2008 μετά από νομοθετική ρύθμιση του τότε υπουργού Εσωτερικών και σημερινού Προέδρου της Δημοκρατίας, Π. Παυλόπουλου, με αποτέλεσμα το «μπόνους» να αυξηθεί σε 50 έδρες, από τις 40 του «νόμου Σκανδαλίδη»), το «σπάσιμο» της Β’ Αθηνών ήταν ένα από τα βασικά ζητούμενα.

Πολλοί θα θυμούνται έναν ολόκληρο διάλογο που είχε ανοίξει -και βέβαια δεν προχώρησε ποτέ- για μονοεδρικές περιφέρειες.

Ο υπουργός ήταν έτοιμος να προχωρήσει σε αυτήν τη μεταρρύθμιση έχοντας τη σύμφωνη γνώμη του τότε πρωθυπουργού Κ. Σημίτη. Αντιδράσεις εντός του ΠΑΣΟΚ ακύρωσαν την προσπάθεια. Αντιστοίχως έμεινε στα χαρτιά νεότερη απόπειρα επί θητείας Γ. Ραγκούση στο υπουργείο Εσωτερικών.

Στο πρόσφατο παρελθόν η υπόθεση «κατάτμηση της Β’ Αθηνών» επανήλθε στο προσκήνιο επί υπουργίας Π. Κουρουμπλή.

Την άνοιξη του 2016 ο κ. Κουρουμπλής είχε μιλήσει για κατάτμηση πλήθους εκλογικών περιφερειών, ακόμα και για θέσπιση ανώτατου πλαφόν 10 βουλευτικών εδρών ανά εκλογική περιφέρεια, κάτι που σήμαινε ότι η Β’ Αθηνών θα κατακερματιζόταν σε 4 ή 5 μικρότερες.

Το βασικό επιχείρημα υπέρ της κατάτμησης είναι η καταπολέμηση των εκτεταμένων φαινομένων διαπλοκής που εμφανίζονται στη Β’ Αθηνών.

Είναι γνωστό ότι όσο πιο μεγάλη είναι η εκλογική περιφέρεια τόσο μεγαλύτερο ρόλο στην επικράτηση των υποψηφίων παίζουν οι εκλεκτικές σχέσεις με ΜΜΕ και άρα η περισσότερη προβολή, η καλή δικτύωση και η δαπάνη χρημάτων. Και είναι προφανές ότι σε μια εκλογική περιφέρεια 1,5 εκατ. ψηφοφόρων επικρατούν τα προβεβλημένα στελέχη σε βάρος των μικρότερων, ακόμα και εάν οι δεύτεροι έχουν ισχυρούς δεσμούς με τοπικές κοινωνίες.

Εξ ου και οι αντιδράσεις απέναντι στην κατάτμηση εμφανίζονταν «πάντα από τους “μεγαλοφεουδάρχες”, δηλαδή όσους είχαν εκτεταμένα δίκτυα σε όλη την εκλογική περιφέρεια. Διότι κατάτμηση της Β’ Αθηνών σημαίνει ότι χάνεις το δίκτυό σου» περιγράφει καλός γνώστης του παρασκηνίου της υπόθεσης.

Οι αλλαγές

Ποιος ο αντίκτυπος μιας ενδεχόμενης κατάτμησης της Β’ Αθηνών; Διίστανται οι απόψεις ανάμεσα στους εκλογικούς αναλυτές με τους οποίους συνομίλησε η «Εφ.Συν.».

Από τη μία υπάρχει η πλευρά που υποστηρίζει -με δεδομένο ότι θα επέλθει διαφοροποίηση στο εκλογικό σώμα της Β’ Αθηνών- ότι ανακατατάξεις θα προκύψουν πρώτα και κύρια μεταξύ υποψηφίων, ενισχύοντας πρόσωπα λιγότερο προβεβλημένα, με ισχυρό όμως έρεισμα σε επιμέρους προάστια της Β’ Αθηνών.

«Αμα είσαι τεράστιος, είσαι παντού δυνατός. Αλλά αν είσαι βόρειος και έπρεπε να προσπαθήσεις και στα δυτικά, όμως δεν τα κατάφερνες, τότε είσαι καλύτερα τώρα που κατεβαίνεις μόνο στα βόρεια» περιγράφηκε στη διάρκεια του ρεπορτάζ.

Σύμφωνα με την ίδια πλευρά, η κατάτμηση επιφέρει πλήγμα στα μικρά κόμματα και συγκεκριμένα όσα έρχονται από την τρίτη θέση και κάτω: η μείωση των εδρών των εκλογικών περιφερειών αυξάνει το εκλογικό μέτρο, άρα είναι πιο δύσκολη η απόκτηση μίας έδρας στην πρώτη κατανομή.

Μικρότερες οι επιπτώσεις στον συνδυασμό κατάτμησης και απλής αναλογικής, αλλά ώς ένα βαθμό, αποκλειστικά και μόνο λόγω κατάργησης του «μπόνους» και διεύρυνσης της «πίτας» στις 300 έδρες.

«Η απλή αναλογική λειαίνει τις απώλειες των μικρών κομμάτων λόγω της κατάτμησης, αλλά δεν φτάνει» αναφέρει χαρακτηριστικά η συγκεκριμένη πλευρά αναλυτών.

Να σημειώσουμε ότι στη Β’ Αθηνών πολλά μικρά κόμματα κατεβάζουν και εκλέγουν τους επικεφαλής τους και ανώτατα στελέχη τους.

Στον αντίποδα υπάρχει η πλευρά που απορρίπτει οποιαδήποτε επίδραση της κατάτμησης στην κατανομή των εδρών ανάμεσα στα κόμματα:

«Η κατανομή των εδρών γίνεται με βάση το εκλογικό σύστημα.Εάν, για παράδειγμα, ένα μικρό κόμμα δικαιούται 8 έδρες, θα τις πάρει έτσι κι αλλιώς. Απλά στις 44 ένα μικρό κόμμα ξέρει την αναλογία εκλογικού ποσοστού και εδρών. Το μόνο που αλλάζει είναι ότι δεν μπορεί το ίδιο εύκολα να υπολογίσει ποιους βουλευτές θα βάλει πού για να εκλεγούν σίγουρα. Απλά θα δυσκολέψει τη ζωή του στο πού να βάλει τους υποψήφιούς του» αναφέρουν άλλοι εκλογικοί αναλυτές καταλήγοντας κατηγορηματικά: «Είναι παραμύθι ότι πλήττονται τα μικρά κόμματα από την κατάτμηση».

Βέβαια το πολιτικό πλήγμα είναι αναμφισβήτητο στο ενδεχόμενο μη εκλογής βουλευτή -πόσο μάλλον πρωτοκλασάτου στελέχους ή αρχηγού κόμματος- στις λαϊκές γειτονιές της Β΄Αθηνών.

Περαιτέρω η ίδια πλευρά αναλυτών επισημαίνει ότι η κατάτμηση ναι μεν σημαίνει μικρότερες περιφέρειες, αλλά όχι… πολύ μικρές.

Παραθέτουν ως χαρακτηριστικό το παράδειγμα της νότιας περιφέρειας Αθηνών: με βάση τα σενάρια που εξετάζει η κυβέρνηση η συγκεκριμένη περιφέρεια που θα προκύψει από την κατάτμηση της Β΄Αθηνών θα εκλέγει 18 έδρες.

Θα είναι αυτή η μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια της χώρας, με δεύτερη την Α’ Θεσσαλονίκης που εκλέγει 16 βουλευτές.

Σύμφωνα με την ίδια πλευρά, δεν παίζει κανέναν απολύτως ρόλο το αν η κατάτμηση συνδυαστεί με ένα εκλογικό σύστημα ενισχυμένης ή απλής αναλογικής.

Οι τέσσερις παράμετροι που εξετάζει η κυβέρνηση

Μόλις πριν από λίγες ημέρες το θέμα επανήλθε στην πολιτική επικαιρότητα με τις περαιτέρω εξελίξεις, σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», να αναμένονται πιθανόν στο τέλος της ερχόμενης εβδομάδας.

Κυβέρνηση και υπουργείο Εσωτερικών θα εξετάσουν προσεκτικά όλα τα πιθανά σενάρια αλλά και σημαντικές παραμέτρους, όπως την πολιτική και εκλογική αυτοτέλεια της πρωτεύουσας, την εδαφική συνέχεια και συνοχή των εκλογικών περιφερειών κ.ά.

Με βάση τη μελέτη που έχει εκπονηθεί και έχει κατατεθεί από τα μέσα Απριλίου στο γραφείο του πρωθυπουργού -μετά από εντολή του ίδιου του Αλ. Τσίπρα- η κυβέρνηση έχει να επιλέξει ανάμεσα σε τέσσερα σενάρια, με επικρατέστερο το πρώτο:

1. «Σπάσιμο» της Β’ Αθηνών που εκλέγει 44 βουλευτικές έδρες σε τρεις μικρότερες εκλογικές περιφέρειες:

• Βόρειου Τομέα (15 έδρες) που επεκτείνεται στους δήμους: Αγ. Παρασκευής, Αμαρουσίου, Βριλησσίων, Γαλατσίου, Ηρακλείου, Κηφισιάς, Λυκόβρυσης-Πεύκης, Μεταμόρφωσης, Ν. Ιωνίας, Παπάγου-Χολαργού, Πεντέλης, Ν. Φιλαδέλφειας-Ν. Χαλκηδόνας, Φιλοθέης-Ψυχικού, Χαλανδρίου.
• Νότιου Τομέα (18 έδρες) που επεκτείνεται στους δήμους: Αγ. Δημητρίου, Αλίμου, Βύρωνα, Γλυφάδας, Δάφνης-Υμηττού, Ελληνικού-Αργυρούπολης, Ζωγράφου, Ηλιούπολης, Καισαριανής, Καλλιθέας, Μοσχάτου-Ταύρου, Ν. Σμύρνης, Π. Φαλήρου.
• Δυτικός Τομέας (11 έδρες) που επεκτείνεται στους δήμους: Αγ. Βαρβάρας, Αγ. Αναργύρων-Καματερού, Αιγάλεω, Ιλίου, Περιστερίου, Πετρούπολης, Χαϊδαρίου. Διατηρείται η Α’ Αθηνών ως έχει.Η εκλογική περιφέρεια Αττικής (15 έδρες) διαιρείται σε: Ανατολική Αττική (10 έδρες) και Δυτική Αττική (4 έδρες). Η μία έδρα που «περισσεύει» προβλέπεται με βάση το συγκεκριμένο σενάριο να μεταφερθεί στην Αχαΐα.

2. Η Β’ Αθηνών «σπάει» σε τέσσερις μικρότερες εκλογικές περιφέρειες (βόρειου, νότιου, δυτικού, κεντρικού τομέα, χωρίς να θίγεται η Α’ Αθηνών) και η Αττική σε δύο (Ανατολική και Δυτική).

3. Κατάτμηση της Β’ Αθηνών σε τέσσερις εκλογικές περιφέρειες στη βάση της διοικητικής διαίρεσης της Περιφέρειας Αττικής -κάτι που σημαίνει ότι στον κεντρικό τομέα ενσωματώνεται και η Α’ Αθηνών- και του λεγόμενου υπόλοιπου Αττικής σε δύο εκλογικές περιφέρειες.

4. Παραλλαγή του επικρατέστερου, με μια μικρή διαφοροποίηση: οι Δήμοι Γαλατσίου και Ν. Φιλαδέλφειας-Ν. Χαλκηδόνας υπάγονται στον Δυτικό Τομέα.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές η νομοθετική ρύθμιση για την κατάτμηση Β’ Αθηνών και Αττικής θα είναι έτοιμη σε περίπου 1-1,5 μήνα, δηλαδή εντός Ιουλίου.

Πληροφορίες θέλουν να ενισχύεται στο κυβερνητικό στρατόπεδο η σκέψη για κατάθεση νομοθετικής πρωτοβουλίας ειδικά για την κατάτμηση των δύο εκλογικών περιφερειών (προς το παρόν δεν εξετάζεται το «σπάσιμο» άλλων περιφερειών).

Ακόμα και στην περίπτωση κατάθεσης ειδικής διάταξης θα απαιτηθεί πλειοψηφία 200 βουλευτών προκειμένου η κατάτμηση να εφαρμοστεί στις επόμενες εκλογές.

Αν γίνει δεκτή με μικρότερη πλειοψηφία, θα εφαρμοστεί από τις μεθεπόμενες εκλογές βάσει του (άρθρου 54, παρ. 1) του Συντάγματος.

Δεν μπορεί ακόμη να αποκλειστεί οριστικά το ενδεχόμενο επανακατάθεσης του εκλογικού νόμου. «Αν οποιοδήποτε κόμμα είχε συνδυάσει την ψήφο του στην απλή αναλογική με τη μη κατάτμηση της Β’ Αθηνών, έχει τον χρόνο να σκεφτεί και να στείλει τα σήματα που πρέπει» σχολίασε στην «Εφ.Συν.» κυβερνητική πηγή.

Οι θέσεις των κομμάτων

Εχει έρθει για το πολιτικό σύστημα της χώρας ακόμη μια ευκαιρία για μια τομή που είναι χρόνια σε εκκρεμότητα; Θα αξιοποιηθεί ή θα θυσιαστεί στον βωμό των μικροπολιτικών τακτικισμών;

Ας δούμε τι θέσεις έχουν πάρει, με αφορμή την επαναφορά της συζήτησης για τη διαίρεση της Β’ Αθηνών:

Η Ν.Δ. είναι γενικώς υπέρ της κατάτμησης, ειδικώς όμως… κατά. Παρότι είχε καταθέσει σχετική πρόταση το 2016 -συνδυαστικά με την ψήφο των αποδήμων-, σήμερα αρνείται την όποια σύγκλιση με τον ΣΥΡΙΖΑ και σε αυτό το ζήτημα. Απορρίπτει κάθε συζήτηση που σχετίζεται με τον εκλογικό νόμο, ισχυριζόμενη ότι η χώρα έχει μπει σε προεκλογική περίοδο, και καταλογίζει στην κυβέρνηση προσπάθεια «εργαλειοποίησης του εκλογικού νόμου» και επιβολής της απλής αναλογικής.

Στο ίδιο μήκος κύματος και το ΚΙΝ.ΑΛΛ.: προβάλλει στην επιχειρηματολογία του την πρόταση που είχε καταθέσει το 2016, είναι υπέρ της κατάτμησης, ωστόσο στην παρούσα συγκυρία καταλογίζει στην κυβέρνηση μικροκομματική σκοπιμότητα με στόχο τη δημιουργία τριβών στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Αντιτίθεται στην εφαρμογή της απλής αναλογικής και ως εκ τούτου στο ενδεχόμενο επανακατάθεσης του εκλογικού νόμου αφήνει περιθώρια μόνο για συζήτηση αποκλειστικά για την κατάτμηση.

Αρνητικά διακείμενο στην κατάτμηση της Β’ Αθηνών, το ΚΚΕ. Παραμένει σε ισχύ παλαιότερη θέση που εκφράστηκε μέσω του γενικού γραμματέα της Κ.Ε. του ΚΚΕ, Δ. Κουτσούμπα, με την οποία υποστήριξε ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο «πλήττει το ΚΚΕ. Διότι τα “μικρά” κόμματα επειδή βγάζουν μικρή κοινοβουλευτική ομάδα κυρίως τη βγάζουν μέσα από μεγάλα αστικά κέντρα, όπου υπάρχουν πολλοί βουλευτές». «Αρα αυτό που λένε, να είναι μικρότερες οι περιφέρειες, είναι προφάσεις εν αμαρτίαις. Αλλο έχουν στο μυαλό τους» υποστήριξε.